785
M 4».
ling van den bovenbouw uitgegeven. Na een zeker aantal jaren gaat deze verwisseling aanzienlijke kosten veroorzaken en daar de Staatsspoorwegen in Indië geen vernieuwingsfonds voor spoorstaven bezitten, wordt aldaar aanvankelijk feitelijk een deel van liet aanlegkapitaal verteerd en moet men dit in latere jaren uit de exploitatierekening weder aanvullen.
Wenscht men de kosten van het vervoer zuiver te kennen, dan moet men reeds van den aanvang af voor de slijting der spoorstaven een zeker bedrag per afgelegden voertuigaskilometer in rekening brengen. Op grond van Europeesche statistieken en met inachtneming der grootere slijting bij een bergspoorweg met tandradbaan meenen wij minstens één vierde (V4) cent per askilometer te moeten berekenen. In 1892 zijn afgelegd 4,094.582 voertuigaskilometers, zoodat wij voor herstelling van den bovenbouw een bedrag van f 10,236 in rekening brengen.
6. Onderhoud en herstel der locomotieven en voertuigen. Ook de uitgaven uit dezen hoofde zijn in de eerste jaren der exploitatie zeer gering, maar in latere jaren des te aanzienlijker. Voor onderhoud en herstel der locomotieven werd in 1892 bij de Staatsspoorwegen op Sumatra uitgegeven 2V2 cent per locomiefkilometer, bij de Oosterlijnen op Java daarentegen in 1892 9.6 cents en gemiddeld in
Ac loslcto vnf ;-j,-pn fi 9. cents In nnie bei-nkenino nemen mm
derhalve uit dezen hoofde 6 cents per locomotiefkilometei- aan, uitmakende voor 360,859 locomotiefkilometers een bedrag van f21,651.
Dit laatste cijfer van f 21.651 is thans geworden f 186.430 of jr 15 ct. per locomotiefkilometer. Wij constateeren dat er ook thans nog geen vernieuwingsfonds van spoorstaven bestaat; dat de rails en dwarsliggers, kortom de geheele bovenbouw in den tijd van Gerling's artikel nog nieuw waren, zoodat slechts f 237.80 voor herstellingen aan den bovenbouw werd uitgegeven. Dit is thans f 16.434.
Schrijvers prognose is dus vervuld.
Tot welk resultaat kwam nu Gerlings?
De kilometrische kosten zijn 1.73 ct. per K.M., dus over den afstand Sawah Loento—Emmahaven of 156 K.M.:
156 X 1.73 ets. = f 2.70 per ton.
De stationskosten zijn - 0.45 „ „
Totaal . . f 3.15 per ton.
Het bedrag der kosten, die onmiddellijk veroorzaakt worden door het vervoer van een ton steenkolen, is derhalve hierboven berekend op f 2.70 + f 0.45 = f 3.15.
De vracht van f 3.10, die gedurende het jaar 1893 werd toegepast, was dus nog niet geheel voldoende om de onmiddellijke kosten van het vervoer te dekken.
Te minder is dit vrachtcijfer voldoende om den spoorweg voor verlies te vrijwaren, daar deze ook de algemeene kosten heeft te dragen, die in 1892 f 83,169 of 36 pCt. van het gezamenlijk bedrag der stalions- en kilometrische kosten beliepen.
Nu rekende Geklings ons voor dat voor onderhoudskosten van haan, herstel van weg en werken, vernieuwing van dwarsliggers en klein ijzerwerk en kosten van algemeen beheer, zoo goed als niets of niets werd uitgegeven, in alle geval niets op de exploitatierekening is gebracht, zoodat de algemeene kosten later wel driemaal hooger zullen zijn. Of de kilometrische en stationskosten in mindere of sterkere mate
zullen aangroeien hangt van de toename van het verkeer at.
In 1892 bedroegen de algemeene kosten 36 pCt. van het gezamenlijk bedr ag der stations- en kilometrische kosten ; wij nemen aan dat die verhouding later niet onder 30 pCt. zal dalen.
Indien dit percentage juist is — veel zal nei wei mei van ue waarheid verschillen — 'dan moet het gevonden cijfer van f 3.15 nog met 30 pCt. verhoogd worden om tot een vrachtprijs te komen, waartegen de steenkolen zonder verlies vervoerd kunnen worden. Als minimumvracht vinden wij langs dezen weg f 4.10 per ton.
Ten aanzien van de verdeeling der algemeene kosten over de verschillende artikelen van vervoer, zij hier opgemerkt dat het in den regel rationeel is te achten bij de bepaling van spoorwegvrachten de artikelen van geringe transportwaarde met een kleiner en daarentegen die van hooge transportwaarde met een grooter in de :ilm>meene kosten te belasten. Rii den Sumatra-siioorweu
zal echter op den duur het vervoer van alle andere artikelen (althans wat liet aantal tonnen betreft) bijzaak zijn in vergelijking met het steenkolcnvervoer. Vandaar dat dit artikel een evenredig deel der algemeene kosten zal moeten dragen.
Dezelfde redeneering geldt ten aanzien der rente van het aanlegkapitaal van den spoorweg.
Ware deze hoofdzakelijk gebouwd ten dienste van het algemeen verkeer en het steenkolen vervoer eene bijzaak, die weinig afzonderlijke kusten veroorzaakte, dan zou men voor dit vervoer genoegen kunnen nemen met een vracht, die de exploitatiekosten dekte en daarenboven een klein overschot als bijdrage in de rente van het aanlegkapitaal overliet. In dit geval is de zaak echter geheel anders. Van den spoorweg is de helft, namelijk het gedeelte van Padang Pandjang tot Sawah Loento, bijna uitsluitend ten behoeve van het steenkolenvervoer aangelegd en daarenboven zijn voor dit vervoer nog ver¬
schillende werken tot stand gebracht. Wil men derhalve den kostenden prijs der steenkolen aan de Emmahaven zuiver bepalen, dan is het een vereischte dat de spoorwegvracht zoodanig worde gesteld dat de spoorweg 3L/2 pCt. rente van het aanlegkapitaal afwerpt
In afwachting dat het juiste cijfer bekend zal zijn, zullen wij onderstellen dat de spoorweg in engeren zin, dus zonder de havenen kolenstortinrichtingen en zonder rollend materieel f 18 millioen (1) zal kosten. Tot dekking der rente is dan een overschot op de exploi¬
tatie van f 630,000 noodig. Het algemeen verkeer leverde in löaa volgens onze methode van berekening reeds een overschot van t' 210,000 op. De verwachting is dus gewettigd dat dit verkeer na eenigen tijd genoegzame winst zal opleveren om daaruit de helft deirente van het aanlegkapitaal te voldoen. De andere helft of f315,000 's jaars zou dan ten laste van het steenkolenvervoer blijven.
Om het bedrag te bepalen, waarmede de vrachtprijs der steenkolen per ton als aandeel in deze kapitaalsrente moet worden verhoogd, is het noodig vast te stellen bij welk vervoer men wenscht dat de spoorweg zal kunnen rendeeren. Stel dat dit vervoercijfer op 200,000 ton steenkolen wordt gesteld, dan is de vracht per ton te verhoogen met f 1.58. De meerdere winst bij een grooter steenkolenvervoer kan dan strekken ter compensatie van de rentederving gedurende den aanleg en de eerste jaren der exploitatie.
Bovenstaande beschouwing zou er dus toe leiden den vrachtprijs der steenkolen te bepalen op f 4.10 + f 1.58 = f 5.68 per ton.
Behoudens wijziging van dit cijfer, die uit een correctie onzer berekening op grond van vollediger gegevens zou kunnen voortvloeien, mag naar onze overtuiging de spoorwegvracht niet lager gesteld worden, maar moet zij daarentegen ook niet hooger worden opgevoerd, al zouden stijgende kolenprijzen dit in de toekomst toelaten. De handelwijze, die men in Indië zich voorstelt te volgen, om de spoorwegvracht der steenkolen te regelen naar hun marktprijs, verdient onvoorwaardelijk afkeuring, omdat het op die wijze nimmer mogelijk zal zijn een zuiver inzicht te verkrijgen in de resultaten dezer beide geheel ongelijksoortige exploitatiën.
Oppervlakkig beschouwd moge dit nu onverschillig schijnen, omdat winst of verlies toch ten slotte bij dezelfde schatkist terecht komen, maar in de gevolgen is zulk een vermenging zeer bedenkelijk. De uitbreiding, te geven aan het steenkolenbedrijf, dat niets anders is dan een industrieele onderneming, mag alleen afhankelijk zijn van de geldelijke uitkomsten en worden deze kunstmatig te gunstig voorgesteld, dan bevordert dit een uitbreiding (bijvoorbeeld door het ontginnen van dieper gelegen of om andere redenen meer uitgaven eischende lagen), die feitelijk ten nadeele der schatkist kan zijn.
Ook de uitbreiding der spoorwegen in Indië — alniogeook hunne geldelijke opbrengst slechts een flauwe afspiegeling zijn van het nut, dat door hen wordt aangebracht, — is toch ten slotte van die opbrengst afhankelijk, omdat de draagkracht der schatkist door nietrentegevende lijnen weldra zou zijn. uitgeput. Het zou te betreuren zijn indien een schijnbaar ongunstige uitkomst van den spoorweg ter Sumatra's Westkust, als gevolg van den steenkolenaanvoer, den verderen aanleg van spoorwegen vertraagde, terwijl toch juist de lijn Padang-Padang-Padjang—Fort de Koek, wat het algemeen verkeer betreft, de verwachting verre heeft overtroffen.
* * *
Men zou hebben verwacht, dat, nu bijna 12 jaar verliep sedert Gerlings' scherpzinnige berekening verscheen, er toch wel een of andere regeeringspublicatie zou bestaan, waarin die berekening weerlegd wordt. Want, men moet toch aannemen dat de Regeering de inzichten van Gerlings niet deelde. Deelde zij die wel, dan zou zij toch geen vrede kunnen hebben met den, volgens Gerlings' berekening, belachelijk lagen, voor den spoorweg fnuikenden vrachtprijs van f 3.10 voor 155 K.M. die, ondanks de toezegging van jaarlijksche vaststelling door den Minister in de Tweede Kamer in 1893 gedaan, nimmer gewijzigd is.
Naar een dereeliike weerleseina zochten wij echter te ver-
i geefs. Nu de behandeling der 12de Indische begrooting, na j die van 1894, in de Tweede Kamer is aangevangen, kan men I ons toch moeilijk te groote haastigheid en voorbarige meuws' gierigheid ten laste leggen, als we wenschen te weten, in ! hoeverre Gerlings' toekomstbeeld juist is gebleken.
Wij hebben van de aanwezigheid van den heer W. de Jongh Dzn. c. L, hoofdingenieur van den Sumatra-Staatsspoorweg en de Ombilinmijnen, in Nederland, gebruik gemaakt om ten. deze bij hem aan te kloppen. Wij hebben hem gevraagd ons op te geven de zelfkosten voor den spoorweg van het ■ kolen vervoer over 1901 en 1903. Die jaren zijn uitverkoren,
(1) Dit cijfer is ongeveer juist gebleken, daar in 1904 de spoorweg voor f 21.034.828,518 te boek stond, waarvan aan rollend materieel f 3.045 433. R- A- v- S'