191
Jfó 11
in deze een bijzonder privilege te verbinden is niet logisch gedacht. Op deze wijze zouden zij gelijk krijgen, die van de instelling van den doctorsgraad in de technische wetenschappen het nadeel gevreesd hebben, dat zij zou kunnen leiden tot vermindering van de wetenschappelijke en practische waarde van den ingenieurstitel. Hier is de academisch gevormde scheikundige ingenieur, dat is de technoloog, onbevoegd verklaard voor een betrekking, waarvoor de doctor in de scheikunde of in de pharmacie daarentegen wel bevoegd wordt
verKiaara.
Hierbij is uit het oog verloren het verschil in beteekenis van een doctorsgraad aan de Universiteit en aan de Technische Hoogeschool. Aan de Universiteit beteekent zij de gewone afsluiting der universitaire studie en datzelfde beteekent aan de Technische Hoogeschool de ingenieursgraad, hier de graad van technoloog. De Staat heeft dus niet het recht om den eisch te stellen dat de technoloog daarenboven nog doctor in de technische wetenschappen zal zijn, opdat hij gelijkgesteld zij aan den universitairen doctor.
Wij drukken de hoop uit, dat de Vereeniging van Delftsche Ingenieurs zich zal wenden tot den betrokken minister en tot hem het verzoek zal richten om alsnog in den oproep in plaats van „doctor in de technische wetenschappen" het woord „technoloog of scheikundig ingenieur" te plaatsen.
R. A. van Sandick c. i.
Bescheiden betreffende de verbetering van het Westgat van Straat Madoera.
De bedoeling der uitgave van deze „Bescheiden" is geweest, om over de daarin vervatte beschouwingen der Soerabajahavencommissie, welke in vele opzichten afweken van 'de meening van gezaghebbende ingenieurs, met name ten opzichte der wenschelijkheid van de verlegging der uitmonding van de Solorivier naar Sidajoe Lawas, critiek uit te lokken. Daaraan voldoet een artikel van Dr. D. F. Tollenaar, voorkomende in No. 46 van dit Weekblad, jaargang 1906,' en in zooverre zijn diens beschouwingen welkom; echter is het te hopen, dat, wanneer meer critiek volgt, de toon daarvan wat minder verbolgen en de inhoud minder kwaadaardig moge zijn. Dr. Tollenaar heeft in enkele bladzijden zijn verontwaardiging over de „zeer oppervlakkige en in veie gevallen onjuiste beschouwingen" der Soerabaia-havencommissie herhaaldelijk geuit; eenigszins scherpklinkend noemt hij 't, wanneer hij zegt, dat „de beschouwingen omtrent getijbeweging een graad van onwetenschappelijkheid vertoonen, die ik voorbeeldeloos durf noemen". Wat zal het dan worden, als Dr. Tollenaar werkelijk eens scherp gaat schrijven.
Polemiek in dit Weekblad tusschen personen in Nederland en in Indië is uitteraard moeielijk door den langen tijd, die verloopt tusschen aanval en antwoord; maar ze wordt zeer bezwaarlijk, wanneer de opzet om onaangenaam te zijn voorzit. Die opzet blijkt reeds dadelijk uit de critiek over de gebruikte stroommeters, waarop de heer Schalij in No. 49 van De Ingenieur, jaargang 1906, de aandacht vestigt; uit die critiek zou men tevens opmaken, dat Dr. Tollenaar practisch met stroommetingen nimmer te doen had.
In zijn artikel behandelt Dr. Tollenaar zoowel het „Rapport over den waarnemingsdienst der vaarwaters naar Soerabaja" als een „Nota omtrent de middelen tot verkrijging van grooter vaardiepte in het Westgat van Straat Madoera", welke nota een onderdeel uitmaakt van de in hoofde dezer bedoelde „Bescheiden".
Ondergeteekenden, stellers dier „Nota", erkennen, dat geen hu nner in de theorie der golfbeweging in het algemeen en in de studie van de getijden van Straat Madoera in bet bijzonder zoo diep is ingegaan, als Dr. Tollenaar deed in De Ingenieur van 3 Juni 1905 in een opstel, hetwelk verscheen ruim een jaar nadat de „Nota" was geschreven. Maar zij kunnen niet toegeven, dat de door hen geleverde beschouwingen in strijd zouden zijn met de verschijnselen, zooals zij zich in werkelijkheid voordoen en van geen waarde zouden zijn voor de verdere behandeling van het vraagstuk.
In die nota is, naar het hun voorkomt duidelijker dan ooit tevoren, in weinige woorden weergegeven, hoe blijkens de waarnemingen het verloop der getijgolven en der stroomen in Straat Soerabaja bij de samenwerking van alle dubbeldaagsche getijden is.
Aangegeven • werd, welke de richting zal zijn van de veranderingen, die in dit alles zullen worden gebracht door de verdere insluiting van het vaarwater in het Westgat tusschen twee dammen en een poging werd gedaan om tot een inzicht in de grootte dier veranderingen te geraken.
In de eerste plaats willen wij nader uiteenzetten, welke beschouwing geleid heeft tot de door Dr. Tollenaar gewraakte noot onder aan bladzijde 37 van de „Bescheiden".
De formule, volgens welke de stroomsnelheid evenredig is aan de 2de machtswortel uit het verhang, is, zooals ook ons bekend is, alleen juist voor permanente eenparige afstrooming. Maar ook in alle andere gevallen heeft zij hare waarde, omdat er — de juistheid der formule aannemende — uit volgt, dat het verval, hetwelk verbruikt wordt om den wrijvings| weerstand te overwinnen, evenredig is aan de 2de macht van de stroomsnelheid. Is nu, zoo werd er geredeneerd, zooals in Straat Soerabaja, de snelheid groot en de waterloop lang en betrekkelijk ondiep, dan is het bedoelde verval zeer aanzienlijk; de snelheid, waarmede het water Straat Soerabaja binnen trad en die van om de Oost verband houdt met de waterbeweging in Straat Madoera, treedt dan op den achtergrond, het verval, hetwelk equivalent is aan de vermeerdering of | vermindering dier snelheid, eveneens en verreweg het grootste gedeelte van het verval wordt verbruikt voor het overwinnen van den wrijvingsweerstand, die afhangt van de stroomsnelheid, zoodat er ten slotte een nauw verband ontstaat tusschen die snelheid en het verhang.
Nu berust de Harmonische analyse der getijden op het beginsel, dat de partieele getij-golven geen invloed op elkander uitoefenen en het totale getij eenvoudig wordt verkregen door het optellen der partieele getijden. Gaat dit nu wel op, als de wrijvingsweerstand aanzienlijk is en er, als boven uiteengezet, een nauw verband ontstaat tusschen verhang en snelheid ? ° Stel eenig getij veroorzaakt een verval a gepaard gaande met een waterverplaatsing b. Voegt men er nu een tweede getij aan toe, op zich zelf eveneens veroorzakende een verval o, dan zou eenvoudige samentelling mogelijk zijn, indien het verval 2a gepaard ging met een waterverplaatsing 26; maar dit laatste is, indien de wrijving een belangrijke rol speelt, niet het geval.
Deze overweging deed ons in twijfel trekken, of het beginsel der Harmonische analyse voor dergelijke gevallen wel juist is, doch, gelijk wij opmerkten, deden de gunstige door Dr. van der Stok verkregen uitkomsten ons over bedoeld bezwaar, hetwelk misschien door ons te ernstig werd ingezien, heenstappen.
Rest nog aan te toonen, dat er inderdaad aanleiding bestaat om aan den wrijvingsweerstand in Straat Soerabaja een aanzienlijken invloed toe te schrijven.
In de gebruikelijke formule van Bazin v = c \/ Bi mag hiW voor B, worden gesteld de gemiddelde waterdiepte. 13.50.
j en voor e de bij deze grootte van B behoorende waarde 57 J invoerende, vindt men voor de grootste voorkomende snelj heid van ongeveer 1.40 M. voor i 0.044 M. per K.M.
Het verval tusschen Soerabaja en Sembilangan is echter i nooit grooter dan 0.024 M. per K.M.
De gebruikelijke formule voor den wrijvingsweerstand schijnt dus hier een te groote waarde te geven, want het totaal aanwezige verval kan slechts dan kleiner zijn dan dat, hetwelk noodig is om den wrijvings weerstand te overwinnen, indien de waterbeweging vertragend is.
Maar in elk geval is dat verval beteekenend, terwijl, indien men de formule toepast op Straat Madoera, waar de waterdiepte 4 maal grooter en de stroomsnelheid (bij Zwaantjesdroogte) slechts 0.17 M. is, men een verval van slechts '/o mM. per K.M. vindt. Er bestaat dus alle reden om het mogelijk te achten, dat de wetten, die de getijen in open zee beheerschen, voor Straat Soerabaja aanzienlijke wijzigingen moeten ondergaan.
Dr. Tollenaar voert in zijn opstel van Juni 1905 den wrijvingsweerstand ook in, waar hij de vergelijking
d v , , v, d v
bezigt, welke vergelijking zich ook laat schrijven:
l . . d v f .
T x -d t +TXv=-<.
De 2de term van het 1ste lid dezer vergelijking geeft nu