29

M l.

making van de Zuiderzee (1) dienaangaande heeft aangenomen, is uit haar verslag niet duidelijk op te maken. In liet algemeen schijnt zij aangenomen te hebben, dat de vloedhoogte niet of niet merkbaar zal gewijzigd worden. Op het dwarsprofiel van den afsluitdijk (bijl. III) staat die vloedhoogte aangegeven als 0.80 M. i hoogwater 0.30 M. + N.A.P., laagwater 0.50 M. -r- N.A.P.), dus gelijk aan de tegenwoordige daar ter plaatse. Voor de berekening van het afvoervermogen der sluizen heeft zij echter overgenomen de berekeningen van den ingenieur, chef van het technisch onderzoek der Zuiderzee-vereeniging, die het laagwater te Wieringen na dc afsluiting stelt op 0.86 Al. -r N.A.P. (2), terwijl de Staatscommissie ook elders beweert, dat het peil van laagwater in het noordelijk deel der Zuiderzee zal verlagen (3).

Nu vermeen ik, dat wel degelijk in dat noorden] k gedeelte een zeer merkbare vergrooting van de vloeclhoogte zal ontstaan, met wijziging zoowel van hoogwater _ als van laagwater, en dat men b.v. bij het oostelijk einde van den afsluitdijk (hij Piaam) de tegenwoordige vloedhoogte van 0.80 M.'op minstens 1.60 M. moet stellen, dus dat die met 100 pCt. zal toenemen. Dat een zoodanige wijziging in de vloedhoogte van belang is in acht te nemen bij een eventueele uitvoering, zal zeker niet betwist worden; onder anderen zullen de moeilijkheden bij de laatste sluiting toch zeker daarvan afhankelijk zijn.

Wat de invloed van een afsluiting in een zeeboezem op de vloedhoogte is, hangt in hooge mate af van cle wijze, waarop cle getijen zich in dien boezem voortplanten. Heeft men een zeeboezem met een geleidelijk zich voortplantende getijgolf, met geleidelijk veranderende vloedhoogte, zooals b.v. Westerschelde, Oosterschelde, Dollard, waar het water aan den mond bij rijzend water instroomt en bij vallend water uitstroomt, en die dus bij ongeveer (kort na) hoogwater aan den mond het meeste water bevat en bij ongeveer laagwater het minst, dan zal een afsluiting in hét midden weinig verandering in vloeclhoogte te weeg brengen; alleen door de uitwerking van de levende kracht zal die iets vergrooten. Men kan zich echter ook een zeeboezem denken, die, bij een regelmatige getijlijn, met een groote vloedhoogte ™ mond en aan het einde, in het midden geen ver¬

schil van hoogwater en laagwater heeft; waar het water bij den mond gedurende het rijzen afstroomt en gedurende het vallen instroomt; waar dus in het buitenste gedeelte overal hoogwater is, als het in het achterste gedeelte overal laagwater is, en omgekeerd. Daarvoor zijn een bepaalde vorm en bepaalde lengte, breedte en diepte noodig, die uit den aard der zaak wel niet in de natuur zullen voorkomen. Toch bestaat er een zeeboezem, die aan die eischen in hooge mate nabij komt, namelijk het Zuidelijk gedeelte van de Icrsche Zee (4). Bij den mond (het kanaal van St. George) stroomt het water in gedurende den tijd dat het aldaar valt; het stroomt uit gedurende den tijd dat het aldaar rijst. De stroom kentert over de geheele zee gelijktijdig, als het aan den mond hoogwater en aan het einde laagwater is, en als het aan den mond laagwater en aan het einde hoogwater is (5). De lerschc Zee bevat dus de grootste hoeveelheid water als het aan den mond laagwater is. De vloedhoogte is aan den mond groot, aan het einde zeer groot en daartussehen (6) veel minder.

Wanneer men zich nu bij zoodanigen zeeboezem een afsluiting denkt ter plaatse in het midden, waar geen of een kleine vloedhoogte bestaat, dan zoude zeker aldaar bij afsluiting dc vlocdhoogtc zeer sterk in grootte toenemen.

De Zuiderzee komt, wat het gedeelte benoorden de ontworpen afsluiting betreft, overeen met een zeeboezem van de eerstgenoemde soort (Oosterschelde, Dollard), daargelaten de bijkomende bijzonderheden, als voeding door meer clan één zeegat, de dubbele vloedkop te den Helder, enz. Op de vloedhoogte wordt echter een groote invloed uitgeoefend door het Zuidelijk gedeelte. Het gedeelte bezuiden cle afsluiting (het

(!) Benoemd bij Kon. Besluit van 8 September 1892, no. 21. (2) Nota no. 3, bladz. 13. (3i IJ 11, bladz. 14.

(4) De geheele Iersche Zee is, uit dit oogpunt, te beschouwen als twee zeeboezems, die op ongeveer cle breedte van het eiland Man aan elkander sluiten.

(5) Gezeitentafeln, herausgegeben vom Reichs-Marine-Amt. Die lidesti'ömungen in der Irischen See.

lC) Arklowbank.

af te sluiten gedeelte) komt eenigermate overeen met het tweede genoemde type. Het verschil in tijd van hoogwater en laagwater is tusschen de zeegaten en Stavoren, met betrekking tot den afstand, klein, tusschen Stavoren en Urk groot, tusschen Urk en Nijkerk weder klein. De vloedhoogte te Urk is minder dan te Stavoren en te Nijkerk. Het meeste water bevat de geheele Zuiderzee als het aan het einde (Oranjesluizen, Nijkerk) ongeveer laagwater is; het minste als het daar ongeveer hoogwater is. De toename in het noordelijk gedeelte komt dus uit de zeegaten en uit het zuidelijk gedeelte; bij daling stroomt uit het noordelijk gedeelte het water weg door de zeegaten en naar het zuidelijk gedeelte. Men kan zich daarom een afsluitdijk denken (meer zuidwaarts clan de ontworpene), waarbij, bij gewoon tij, meer vloedwater door de zeegaten zoude instroomen dan thans het geval is (1).

Hij uitvoering van de afsluiting zal cle invloed van het zuidelijk oj> het noordelijk deel verdwijnen en daardoor het noordelijk deel zuiverder het t}rpe van eerstgenoemde zeeboezems vertoonen. Hoogwater en laagwater bij den afsluitdam zullen blijven invallen kort na hoogwater en laagwater in de zeegaten, maar veel meer dan thans daarmede in hoogte overeenstemmen.

Bovenstaande beweringen en vooral _ het bedrag van de vergrooting der vloedhoogte kan men uit den aard der zaakniet wdskundig bewijzen. Men moet die op grond van heto-een op andere plaatsen voorkomt en van studie op dit eebied als het ware voelen. Dat echter vergrooting van de vloeclhoogte nabij de afsluiting zal plaats hebben kan door ondervinding praktisch worden aangetoond, en wel door hetgeen plaats heeft, indien het zuidelijk gedeelte der Zuiderzee met vastzittend ijs is bedekt. In dat geval leert de ondervinding, dat buiten en nabij den rand van het vastzittend ijs vergrooting aan cle vloeclhoogte wordt waargenomen. De invloed van dat vastzittend ijs is, doch in mindere mate, dezelfde als die van een afsluiting nabij den rand. Daardoor stroomt minder water in en uit het zuidelijk gedeelte, niet door verkleining van het profiel, maar voornamelijk tengevolge van den weerstand van het stroomende water tegen fiet vastzittend ijs, waardoor de natte omtrek verdubbeld wordt.' Het gevolg is vergrooting van cle vloeclhoogte buiten den rand van het vastzittend ijs, over korten afstand daar binnen in afnemende mate, en verkleining van de vloeclhoogte verder op onder het vastzittend ijs. De waarnemingen aan de registreerende peilschalen in de maanden Januari en Februari 1891, toen door de langdurige vorst in December 1890 en genoemde maanden de zuidelijke Zuiderzee geheel was vastgevroren, geven dit aan. Daarbij valt op te 'merken dat, indien door aanwezig zijn van ijs de werking van een registreerende peilschaal eventueel wordt belemmerd, daardoor wel verkleining, doch nimmer vergrooting van de werkelijke vloedhoogte kan worden aangewezen.

In Januari 1891 nu was de waargenomen vloeclhoogte te Wni'linVon 1333 m.M., Hindcloopcn 762 m.M. en Stavoren 541 mM grooter, te Urk 78 m.M. (2), Enkbuizen 133 m.M. (2), Lemmer 'Schokland, Kraggenburg 80 m.M. (2), Elburg, Niikerk 159 m.M. (2), Durgerdam 120 m.M. (2) en Oranje¬

sluizen 190 m.M. (3). lUemer clan oe vioectnoogte voor die maand zijn moest. Te Hindeloopen was in die maand de vergrooting het sterkst. De vergrooting aldaar zal, daar het verschil tusschen halftij en den gemiddelden stand grooter was dan het normale, voor iets minder dan cle helft verhooging van het hoogwater en voor iets meer dan de helft verlaging van het laagwater hebben te weeg gebracht Te Harlingen was de verhooging van hoogwater en de verlaging van laagwater gelijk, zijnde het verschil tusschen halftij en den gemiddelden stand aldaar normaal.

Om cle juiste vergrooting van de vloedhoogte te bepalen heeft men rekening te houden met de oorzaken, die op de vloedhoogte van een maand invloed uitoefenen. Deze oorzaken zijn, behalve cle toevallige invloed van wind, die, bijzondere gevallen van veel stormvloeden in één maand uitgezonderd, op het maandgemiddelde steeds zeer klein is,

cl) Het betoog in liet verslag der Staatscommissie bladz. 13, onderaan, is niet .juist.

(0) Gecorrigeerd voor de ontbrekende V en E's.

(3) Dag cn nacht waargenomen aan een gewone peilschaal.