M l»

490

en dicht geschoven. Voor zijn uitvinding genoot de „inventeur" een „deftige" belooning van duizend gouden ducaten.

Redelijkhbid's sluis met schuifdeuren werd in model uitgevoerd eD vrij deugdelijk bevonden. In de practijk is zij echter, zoover bekend, niet uitgevoerd.

De eerste uitgevoerde schuifdeur ter wereld is vermoedelijk in 1868 nabij Kampen gebouwd, doch vond hier te lande, sedert dien, nog geen navolging. Zij is door den uitvinder J. Swets beschreven in het Tijdschrift van het Kon. Inst.van Ingenieurs, 1879—1880. Fig. 1 geeft schetsmatig een voor-

SCHUIFDETJR NABIJ KAMPEN.

Fig. 1.

stelling van deze deur; haar spitse vorm doet eenigszins vreemd aan.

De schuif- en ook roldeuren vonden echter meer en in grooter afmetingen toepassing in Engeland en de Engelsche koloniën, sinds in 1870 Kinipple volgens een door hem genomen patent voor de afsluiting van dokken en sluizen die deuren ontwierp en uitvoerde. Eerst in de laatste twee decennia zijn zij ook op het vasteland van Europa in gebruik.

Zoo zijn thans rol- en schuifdeuren gebouwd te Portsmouth, Greenock, Glasgow, Quebec, Montevideo, Esquimalt, Malta, Zeebrugge, Antwerpen, Bremerhaven, Hamburg, Kiel, Willemshaven, Devonport, Besee, Mariënsiel, enz., terwijl de in aanbouw zijnde nieuwe sluizen te Emden en te Holtenau ook van schuifdeuren zullen worden voorzien.

Wanneer men de voor- en nadeelen van roldeuren vergelijkt met die van puntdeuren, dan valt in hoofdzaak het volgende op te merken.

Voordeelen.

I. Met alle andere enkelvoudige deuren hebben roldeuren gemeen dat zij op eenvoudige wijze kunnen worden berekend, hetgeen een economisch materiaalverbruik mogelijk maakt. De berekening van puntdeuren is minder eenvoudig.

II. Een roldeur keert naar beide zijden en vervangt dus in het onderhavige geval, waar de kanaalwaterstand ligt tusschen de hoog- en laagwaters buiten de sluizen, vier puntdeuren (twee eb- en twee vloeddeuren). In eenig geval, waarin ook stormdeuren noodig zijn, zou een roldeur zelfs zes puntdeuren kunnen vervangen. Voor de ontworpen derde sluizen zullen roldeuren van 120 a 140 ton ijzergewicht noodig zijn, in plaats van vier puntdeuren van 160 k 180 ton ijzergewicht, gevende alzoo een besparing van 40 ton ijzer per sluishoofd.

III. Bij roldeuren kan worden volstaan met een aanzienlijk korter sluishoofd dan bij een stel eb- en vloeddeuren. De sluishoofden, de duurste hoofddeelen van de sluizen, worden daardoor niet onbelangrijk goedkooper en bij gegeven bouwlengte zal de beschikbare schutlengte grooter zijn, daar het aantal meters, dat de sluishoofden korter zijn, aan de schutkolklengte kan worden toegevoegd. In ons geval wordt per

sluishoofd ruim 11 M. lengte, per sluis ongeveer 22 M. lengte gewonnen.

IV. Roldeuren kunnen zonder veel bezwaar bij deining worden gesloten. Puntdeuren zullen dan gaan klapperen en de bewegingswerktuigen beschadigen.

V. Bij onverhoopte zetting (vooroverkoming) der sluishoofdmuren ondervinden roldeuren daarvan geen nadeelige gevolgen, echter wel de puntdeuren, welke dan geen dichte sluiting meer geven en ongunstig worden belast,

VI. Bij het gebruik van roldeuren kan met een klein aantal reservedeuren worden voldaan. Puntdeuren vereischen een ruime reserve.

In ons geval mag worden gerekend, dat voor de twee nieuwe sluizen zullen noodig zijn vier roldeuren en twee reservedeuren, en, in geval puntdeuren worden toegepast, zestien puntdeuren en minstens acht reservedeuren. Ook in de reserve weegt dus 1 roldeur op tegen 4 puntdeuren.

VII. Een roldeurenhoofd is bij sluiswijdten van meer dan 14 M. gemakkelijker op drooglegging in te richten dan een puntdeurenhoofd. Bij de genoemde wijdte brengt een afsluiting met schotbalken groote bezwaren mede, In een roldeurenhoofd worden de roldeuren voor de afsluiting tot drooglegging gebruikt door ze te plaatsen in daartoe aangebrachte open sponningen.

VIII. Roldeuren geven gelegenheid op zeer eenvoudige wijze een breede en gemakkelijke verbinding tusschen beide „oevers" te maken. Op de roldeur kan zonder bezwaar een zelfs voor wagens zeer voldoende en breede brug worden aangebracht; puntdeuren laten dat niet toe.

Een roldeur met brug is dan ook daarom goedkooper dan vier puntdeuren plus een afzonderlijke overbrugging (ophaalbascule of rolbrug.) Het openen en sluiten van een roldeur met brug kan minstens tweemaal zoo snel geschieden als het openen en sluiten van puntdeuren met een afzonderlijke brug over het sluishoofd.

IX. De beweging, althans een mechanische, is voor roldeuren • eenvoudiger en maakt een sneller schutting mogelijk.

Bij de toepassing van puntdeuren moet met veel zorg op het getij worden gelet. Is de buitenwaterstand nagenoeg gelijk aan den kanaalstand, dan moet tegelijkertijd met alle 4 deuren (eb- en vloeddeuren) in de sluishoofden worden gemanoeuvreerd, daar dan wordt overgegaan van het gebruik van ebdeuren op het gebruik van vloeddeuren of omgekeerd.

Dit werken met 4 puntdeuren in de beide hoofden komt dagelijks eenige malen voor.

Bij roldeuren komt het er niet op aan waar het water hooger is binnen of buiten en behoeft dus op de wisselende waterstanden niet in het bijzonder te worden gelet.

X. Het toelaatbaar verval voor een roldeur kan zeer groot worden genomen. Waar roldeuren voor dokafsluitingen werden gebruikt, zijn daarmede waterverschillen van 8—12 M. gekeerd.

Tegenover deze hoofdvoordeelen staan echter ook eenige nadeelen, welke dienen onder het oog te worden gezien.

Nadeelen.

A. Vooreerst moet als nadeel gelden de omstandigheid, dat zoowel de bouw van, als het bedrijf met deze soort deuren hier te lande zoo goed als onbekend zijn, zoodat binnenslands gegevens ontbreken, welke slechts buitenslands kunnen worden verzameld.

B. Handbeweging van roldeuren is bij afmetingen als in ons geval praktisch onmogelijk, mechanische beweging is dus vereischte. Het zal van de bijomstandigheden afhangen of dit nadeel door bijkomstige voordeelen kan worden opgeheven.

O. Bij uitgenomen of defecte roldeur is de sluis tijdelijk onbruikbaar. Bij puntdeuren slechts gedurende een deel van den tijd, daar dan kan worden geschut alleen met de eb- of alleen met de vloeddeuren. Dit nadeel weegt zwaar in het geval, dat in een drukbevaren kanaal de overgang tusschen de door de sluis gescheiden wateren slechts door een enkele sluis mogelijk is. Voor het Kanaal door Zuid-Beveland, waar drie sluizen dien overgang mogelijk maken, is ook dit bezwaar van secundair belang.

B. De rollen, dat zijn beweegbare hoofddeelen, en de rolbaan, een kwetsbaar onderdeel der constructie, liggen onder water. Dit bezwaar is in alle opzichten het meest ernstige, dat tegen roldeuren met rollen onder water kan worden geopperd.