M 43.
852
In den loop der jaren had de ervaring uitgewezen, waarmee voor eiken weg kon worden volstaan.
Op vele wegen werd, en wordt nog, de straatsteen tot het uiterste benut. Bij de herstratingen worden de minst versleten heele steenen in het midden van de verharde baan verwerkt, terwijl aan de kanten de smalste steenen plaats vinden of wel een strook van 0.50 M. of meer van halve steenen en drieklezoren wordt gestraat.
Op sommige wegen werd zelfs bij vernieuwingen slechts een deel der breedte van nieuwen steen gestraat, waarlangs dan rabatten van ouden steen en stukken werden gemaakt.
Op wegen met druk en vrij zwaar verkeer is vele jaren lang j 5 pCt. van de oppervlakte vernieuwd, op wegen met druk, minder zwaar verkeer 3 a, 4 pCt. en op de meeste Rijkswegen niet meer dan 1.5 pCt. tot 2 pCt.
Toen het verkeer op vele Rijkswegen verminderde, en deze hun beteekenis schenen te hebben verloren, is op het onderhoud nog bezuinigd, en verminderde de jaarlijksche vernieuwing soms tot minder dan l'/2 pCt. van het totale oppervlak.
De verhouding tusschen de gemaakte vernieuwingen en herstrating hangt af van velerlei omstandigheden. Ze is op sommige wegen 1 : 2, op andere 1 : en is alleen op wegen met zeer weinig verkeer of wegen met te smalle bermen of slappen ondergrond, soms grooter dan 1 : 2.
Uit de onderhoudsbestekken is op wegen met druk en zwaar verkeer de geheele bestrating 1 maal geheel vernieuwd in ~h 20 jaar, en daar de verhouding tusschen vernieuwing en herstrating hier het ongunstigst is, heeft algeheele /terstra tin g plaats in + 40 jaar.
Elk wegvak wordt gemiddeld dus in 40 jaren:
2 maal vernieuwd, 1 maal verstraat, en, daar een vak na herstrating met ouden steen minder lang mee kan dan na vernieuwing, komt een vernieuwd vak na 16 jaar en een herstraat na 8 jaar opnieuw aan de beurt voor verbetering. Per jaar en per M2. wegbestrating kcst het onderhoud, de nieuwe bestrating gerekend tegen f 1.80, de herstrating tegen f 0.20, beide met inbegrip van zand,
1.80 + 1.80
0.20
40
f 0.093
Voor wegen met druk doch niet te zwaar verkeer heeft algeheele vernieuwing plaats in 25 k 33 jaren en herstrating eveneens in 25 a 33 jaren.
Hier wordt dus in rond 30 jaar 1 maal vernieuwd en 1 maal verstraat. Een nieuw vak komt eerst na gemiddeld 20 jaar, en een herstraat vak na 10 jaar aan de beurt voor verbetering, en de onderhoudskosten per jaar en per M2.
wegverharding zijn
1.80 + 0 20 30
rond f 0.07.
De minder druk bereden wegen met 2 pCt. jaarlijksche vernieuwing en 4 pCt. herstrating worden 1 maal in 50 jaar vernieuwd en 2 maal in die 50 jaar verstraat. Een nieuw vak komt eerst na 25 jaar, een eerste herstrating na gemiddeld 15jaar, entweedeherstratingnalOjaarvoorverbetering in aanmerking. De onderhoudskosten zijn per jaar en per M2.
wegverharding
1.80 + 0.20 + 0.20 50
f 0.04-4.
Na de opleving van het verkeer werd de slijtage grooter dan ooit. De onderhoudskosten bleven echter voor de meeste wegen vrijwel dezelfde en zoo kon niet uitblijven, dat de verharding achteruitging.
Daartegenover werden, met het verschijnen van de motorrijtuigen op de Rijkswegen, de eischen door de weggebruikers aan den weg gesteld zeer veel hooger, en wegvakken die onder de vroegere omstandigheden nog vrij goed genoemd konden worden, geven nu aanleiding tot klachten.
In de laatste jaren zijn belangrijke sommen besteed voor extra bestratingen, tot verbetering van wegen.
Op een enkelen weg werd in rond 10 jaar tegelijk met de verbreedingen, boven het gewone onderhoud, ongeveer 30 pCt. uit extra bestekken of gemiddeld 3 pCt. per jaar vernieuwd.
Op de meeste wegen dateeren die extra vernieuwingen eerst van de allerlaatste jaren en bedragen nog slechts enkele procenten van het totale oppervlak, zoodat afdoende verbetering nog niet kon worden bereikt.
Soms komen wegvakken eerst aan de beurt voor vernieu-
bruikbaar zijn, terwijl al de anderen vergruizeld of geheel versleten zijn.
Uit het bovenstaande blijkt, dat nu van de klinkerbestrating veel te veel wordt gevergd en de onderhoudskosten voor het tegenwoordige verkeer te laag worden gehouden.
Het is eenigszins moeilijk te generaliseeren waar de omstandigheden zoozeer uiteenloopen, doch m. i. mag worden aangenomen, dat op wegen met druk, niet te zwaar verkeer nieuwe vakken wegbestrating, aangelegd zonder bijzondere voorzorgen maar van goede steen + 8 a 10 jaar zóó vlak blijven dat ook automobilisten er tevreden over kunnen zijn.
Gewoonlijk ontstaan hinderlijke oneffenheden daarna in zoo groote mate, dat aan herstellen niet is te beginnen.
In plaats van na 20 jaar zou dus na 10 jaar herstrating moeten plaats hebben en de herstratingen zullen in plaats van na gemiddeld 10 jaar al na 5 jaar moeten worden opgenomen.
Bij de meerdere vernieuwing die daarvoor noodig wordt zal het vrij zeker mogelijk blijken, de steen nog een tweede maal te verstraten, die dan 3 a 4 jaren mee zal kunnen.
Volgens dit schema zou een weg met druk, niet te zwaar verkeer, in 19 jaar 1 maal worden vernieuwd en 2 malen worden verstraat.
De vorengenoemde eenheidsprijs van nieuwe bestrating ad f 1.80 is tegenwoordig te laag en is in vele bestekken al verhoogd tot f 2.25.
Ik zou om prima steen te kunnen krijgen die eenheidsprijs nog gaarne verhoogen tot f 2.50.
Bij dien prijs kost het bovenbedoelde onderhoud gemiddeld per jaar en per M2. wegverharding
2.50 + 0.20 4- 0.20
19
= f 0.15
wing als nog slechts
10
van de steenen voor herstrating
De jaarlijksche vernieuwing zal dan ruim 5 pCt. van het totale oppervlak bedragen.
Voor de wegen met minder druk verkeer, waar thans met 2 pCt. vernieuwing wordt volstaan, en de nieuwe vakken gemiddeld 25 jaar mee moeten eer ze worden vernieuwd of herstraat, is het noodig de 25 jaar tot + 15 in te krimpen. De eerste herstrating zal dan na 10 jaar, de tweede na 5 jaar kunnen geschieden, zoodat de weg in 30 jaar 1 maal wordt vernieuwd en 2 maal wordt verstraat.
De onderhoudskosten worden dan per jaar per M2. weg. 2.50 + 0.20 + 0.20 , . _1A , . .... ,
bestrating —^ = rond f 0.10, de jaarlijksche
vernieuwing ruim 3.3 pCt.
Ongetwijfeld zal op vele wegen met minder kunnen worden volstaan, maar in elk geval zal toch voor het onderhoud anderhalf tot tweemaal zooveel moeten worden besteed, als tot dusver geschiedde.
Stofbestrijding.
Een oud gebruik is, de straatwegen ten minste éénmaal per jaar over hun geheele oppervlakte met zand te dekken.
Ongetwijfeld heeft dat dekken voor de duurzaamheid zijn waarde.
De beschadiging der steenen door paardehoeven en wielbanden en dus de afslijting, wordt er door verminderd. Toch is, om de kosten, de stol en het snel verhoogen der bermen op vele, zoo niet alle Rijkswegen dit dekken of geheel afgeschaft öf tot een minimum beperkt. Thans doet zich het bezwaar voor dat, behalve de wind, vooral motorrijtuigen de voegen hol maken.
Over de proeven met bitumineuse voegvulling en teer op de Rijkswegen zullen zeer zeker binnen niet te langen tijd verslagen worden openbaar gemaakt.
Mij lijkt alvast de uitkomst niet bevredigend, en lang niet in verhouding tot de kosten.
Door besproeien met chloorcalcium zijn goede resultaten te verkrijgen voor, naar ik meen, belangrijk lageren prijs.
In kleistreken en op plaatsen waar veel vuil op den weg komt, is het stofbezwaar nu al niet groot. De voegvulling is daar 1 a 2 jaren na het straten stijf en tegen verstuiving vrij goed bestand.
In zandstreken, waar het stijf of kleverig worden van de voegvulling niet plaats heeft, heb ik, door wegvuil of van uit de afgestoken kantzoden geschudden grond te doen in vegen op regenachtige dagen, een vrij stevige voegvulling verkregen. Het oude zoo vaak en heftig afgekeurde middel, mits met