No. 20 — 1929

Bouw- en Waterbouwkunde 7.

B. 103

De opbrengsten van put II bleken dus die van put I in belangrijke mate te overtreffen. Dit moet worden verklaard uit de omstandigheid, dat hier de kleilaag van het complex fijne bovenlagen gedeeltelijk zoowel binnen als buiten den damkuip ontbrak, waardoor er sterkere toestrooming van rivierwater naar de onderlaag en eveneens sterkere toestrooming van deze onderlaag, onafhankelijk van de bronnen, naar den put toe optrad.

De verdeeling der wateropbrengsten moge door de volgende tabel worden geïllustreerd, welke in herleiden vorm de waarnemingen van de afzonderlijke brondebieten op 10 en 11 Februari 1928 samenvat:

Put I Put II

Rivierstand 1,25 m 1,25 m

Putstand —8,23 m —8,25 m

Bron-uitlaat — 7,00 a —7,25 m — 7,75 m

Bron-debiet n° 1/sec. n° 1/sec.

30 5,- 49 9,1

13 5,9 51 7,4

11 5,8 53 j 8,0

34 3,7 j 35 ! 8,0

9 4,9 | 37 9,0

15 6,7 ! 39 5,5

20 5,5 41 5,9

22 4,5 43 5,5

24 4,7 45 5,0

26 6,4 47 : 9,4

! 28 6,6 48 j 11,0

Totaal Bronnen 59,7 1/sec. 83,8 1/sec.

!

Afgerond: 60,— 1/sec.' 85— 1/sec.

Lekwater: 15,— 1/sec. 15,— 1/sec.

Restant: 5 — 1/sec. 40,— 1/sec.

Totaal 80,— 1/sec. 140— 1/sec.

De hoeveelheid lekwater van den damwand werd hierbij geschat. Uit andere waarnemingen, n.1. de wateropbrengsten van put I gedurende de periode van begin Maart— begin April 1928, waarbij het bron-debiet tot nul werd gereduceerd door het hoog optrekken der beweegbare opzetbuizen, kan worden opgemaakt, dat het lekwater van den damwand van den put wisselde van 9 tot 231/sec, al naar gelang de onderhoudswerkzaamheden ter dichting van den damwand korter of langer geleden hadden plaats gehad.

Het grootere restant bij put II wijst op een grootere doorlaatbaarheid van het grondmassief binnen den damkuip van dezen put.

Het bestek van dit artikel laat niet toe, de verschillende beschouwingen en conclusies weer te geven, welke op grond van het beschikbare waarnemingsmateriaal werden gemaakt. Daar de omstandigheden zeer ingewikkeld waren — aanwezigheid van de rivier, variaties in doorlaatbaarheid van den rivierbodem, wisselende rivierstanden,

variaties in de hoeveelheid lekwater, doorlaatbaarheid van den putbodem van put II, etc. — is het niet doenlijk al deze conclusies in een korten vorm samen te vatten. Opgemerkt zij hier evenwel, dat de drukverlagingen een merkbaren invloed hadden over eenigen afstand, d.w.z. de verlaging van den eenen put, onder den rivierbodem door, op dien van den anderen en, onder den rivierbodem door, op den waterdruk buiten de Koningshaven. De verlagingen onder de putten ondersteunden elkander dus in belangrijke mate. Het verband, dat er bestond tusschen de wateropbrengsten, na aftrek van het lekwater, en de drukverlagingen in de grove zandlaag, kon zonder dat hierbij een fout werd gemaakt, welke de nauwkeurigheidsgraad van een dergelijk probleem overschrijdt, tot den volgenden eenvoudigsten vorm worden herleid:

a) de opbrengst bij gelijktijdige drukverlaging onder beide putten bedroeg per m drukverlaging:

voor put I 10 1/sec.

voor put II 20 1/sec.

Totaal 30 1/sec.

6) de opbrengst bij afzonderlijke drukverlaging onder put II bedroeg per m drukverlaging: 22 a 23 1/sec.

De geconstateerde opbrengsten bij afzonderlijke bemaling van put I geven een te hooge waarde, daar hierbij de bronnen in put II reeds geplaatst waren en dus water aan den ondergrond toevoerden. Indien men dit in rekening brengt, mag men concludeeren, dat

c) de opbrengst bij afzonderlijke drukverlaging onder put I zou moeten hebben bedragen per m drukverlaging: ongeveer 17 1/sec.

Ten slotte mogen wij onze beschouwingen met de volgende opmerkingen besluiten.

Op grond van onze voorstudies schatten wij bij de beoordeeling van het tegenvoorstel van den aannemer, dat men bij deze uitvoeringswijze moest rekenen op een wateropbrengst van 200 1/sec. voor beide putten tezamen, d.w.z. van 100 1/sec. per put, met lekwater inbegrepen respectievelijk 220 1/sec. en 110 1/sec. Op grond van de pompproef, welke daarna op twee eerder in put I geplaatste bronnen werd gehouden, meenden wij de eerstgenoemde hoeveelheid te mogen verminderen tot rond 140 1/sec, dus 70 1/sec. per put. Onze eerste schatting, welke niet beïnvloed was door de resultaten van een proef van zeer plaatselijken aard (twee bronnen aan een zijde van put I geplaatst, welke put zooals later is gebleken zich in veel gunstiger omstandigheden bevond, wat betreft de doorlaatbaarheid van den bodem), bleek dus per slot van rekening de meest juiste te zijn geweest. Een en ander moge illustreeren, hoe onbetrouwbaar berekeningen en theoretische betoogen kunnen zijn, waar het geldt, de voorstudie van grondwaterverlagingen voor fundeeringsdoeleinden. Het probleem, waarvoor men hier staat is niet, gelijk bij waterleidingen het geval is, op theoretische basis op te lossen: ten eerste zijn de afmalingen meestal veel sterker en zijn dus exterpolaties uit proefbemalingen op kleine schaal veel onbetrouwbaarder en ten tweede bevinden deze verlagingen zich veelal in de jongste, meest zeer onregelmatige bodemformaties en is hierdoor het theoretisch arsenaal, waarover men kan beschikken, vaak geheel ontoereikend, daar men de optredende ingewikkelde omstandigheden niet in één eenvoudige praemisse kan samenvatten. Dit geldt des te meer, waar er een dergelijk uitzonderlijke toestand voorkomt, als bij de hier uitgevoerde bouwputten. Slechts een ruime ervaring en de juiste wijze van beschouwing van een zoodanig probleem brengen hier de oplossing verder dan vele boeken met formules.

Wordt vervolgd.