A. 530

Algemeen gedeelte 51.

No. 51—1931

bleek het mogelijk met 5 dagen tusschenruimte telkens een geheele verdieping af te storten. Ook is in de Maasstad thans in uitvoering de bouw van een kaaimuur voor diep water langs de Merwchaven, welke muur op caissons van gewapend beton wordt gefundeerd. Iedere week wordt zoo'n caisson, waaraan 900 m3 beton gaat, voltooid, zoodat ook iedere week een stuk kaaimuur van de daarmede overeenkomende lengte van ruim 40 m kan worden afgeleverd.

Een onaangename eigenschap van het beton, waarmede in sommige gevallen ernstig rekening moet worden gehouden, is de „krimp". Het zal van wijs beleid getuigen, indien men door een speciaal bewapeningsnet de krimpspanningen ongevaarlijk maakt.

Spreker verrichtte een serie krimpmetingen tijdens den bouw der Nieuwe Koninginnebrug te Rotterdam, waaruit bleek, dat de krimp grooter is dan gewoonlijk voor berekeningen wordt aangenomen. Verder werd waargenomen, dat de algemeen verspreide meening, als zou de grootte van het krimpen van de hoeveelheid cement per m3 beton moeten afhangen, niet juist kan zijn. Uit de proeven bleek, dat de meest cementhoudende betonmenging de kleinste krimp vertoonde. Het laat zich aanzien, dat de doseering van het mengwater de belangrijkste factor moet zijn. Het zal dus aanbeveling verdienen de hoeveelheid water zooveel mogelijk te beperken.

De gebruikelijke berekeningswijzen bij betonconstructies zijn er in de meeste gevallen op gericht, de werkelijk optredende trekspanningen te negeeren door als uitgangspunt dat stadium te nemen, waarin het beton reeds in dc trekzóne gescheurd is. De ondervinding heeft geleerd, dat men, aldus te werk gaande, voldoende veilig bouwt. Men heeft echter het nadeel, dat het inzicht in de werkelijke spanningsverdeeling verloren gaat. Maakt men een becijfering van de inderdaad optredende trekspanningen, dan blijkt dat deze dalen, naarmate men, op de gebruikelijke wijze rekenende, de toe te laten betondrukspanningen doet afnemen of de ijzertrekspanningen verhoogt. Om deze reden zou spreker het niet verantwoord achten voor betonwerken aan zee 60 kg/cm2 toe te laten, hetgeen de nieuwe Hollandsche gewapend betonvoorschriften (G.B.V. 1931) toestaan, terwijl men zal moeten zoeken naar theoretisch berekende hooge ijzerspanningen. Onder deze omstandigheden verdient dus de toepassing van veredelde staalsoorten de voorkeur boven gewoon vloeiijzer.

De slechte staat, waarin eenige betonconstructies op de eilanden Kuyper en Onrust verkeerden, alsmede eenige degradatieverschijnselen aan gewapend betonwerken te Tandjong Priok, deden de vraag rijzen of niet gevaar bestond voor een ontijdig te gronde gaan van de in Ned.Indië aan of nabij zee uitgevoerde werken van dit materiaal . Gebleken is, dat betonaantasting door zeewater gepaard gaat met een afnemende alcaliteit en een stijgend chloorgehalte. Wanneer echter bepaalde voorschriften worden in acht genomen bij ontwerp en uitvoering, behoeven gevaarlijke degradatieverschijnselen niet te worden gevreesd.

Bij den bouw van den golfbreker te Chefoo in Nd.-China bleek de steenslaglaag, welke ter egaliseering van het bed voor de golfbrekerblokken diende, na een zwaren typhoon uitgespoeld te zijn, waardoor gevaar voor de stabiliteit van het kunstwerk ontstond. In dit geval was het beton een uitkomst; voor het nog te bouwen gedeelte werd deze laag opgesloten tusschen een door duikers gelegde rij van met beton gevulde zakken en hierop plaatste men de blokken.

Een uiterst merkwaardige en onverwachte toepassing van het gewapend beton is gevonden, door van dit materiaal heipalen te vervaardigen. Voordeden zijn o.m. dat niet langer aantasting door den paalworm behoeft te worden gevreesd, terwijl men niet meer gebonden is aan het laagwater- of grondwaterpeil, waarboven hout op den duur aan bederf onderhevig is.

Mochten er somtijds scheurtjes in den heipaal optreden, zoo zijn deze volgens spreker in de eerste plaats te wijten

aan uitvoeringsfouten, met name het niet voldoende in zijwaartsche richting vasthouden van den paal en het bekrimpen op het langswapeningsijzer, dat niet minder dan 2% der paaldoorsnede behoort te bedragen. Daarnaast is echter de doorbuiging van den paal in het midden der lengte mede debet aan het breukverschijnsel.

Schuine- of schoorpalen zal men daarom onder water moeten steunen door een stijven leider, zooals o.a. te Rotterdam geschiedde.

Jaarverslag van den hoofdingenieur der mijnen over het jaar 1930.

Uit het jaarverslag, hierboven genoemd, wordt het volgende ontleend.

Het jaar 1930 zette zich niet ongunstig in voor de Limburgsche steenkolenmijnen; deze toestand veranderde in den loop van het jaar tengevolge van de malaise. De prijzen van de kool liepen terug. Het zachte weer in het najaar en de eerste wintermaand deed de vraag naar huisbrand niet noemenswaard stijgen, waardoor de vooruitzichten voor het nieuwe werkjaar 1931 als ongunstig bestempeld moeten worden. De afzet der fijnkolen voor de mijnen, die huisbrandkolen (magere en halfmagere kolen) produceeren, was slecht te noemen, zoodat er groote hoeveelheden op de mijnterreinen opgeslagen moesten worden.

In het algemeen zijn de resultaten van onderscheidene Limburgsche mijnen over 1930 niet onbevredigend te noemen, daar de kool in verband met loopende contracten nog tegen gunstige prijzen afgezet kon worden en van den anderen kant de meestal modern aangelegde mijnen een krachtige positie innemen, waardoor zij de zware concurrentie op de binnen- zoowel als buitenlandsche markt het hoofd konden bieden.

De productie der Limburgsche steenkolenmijnen steeg met 5% vergeleken met 1929.

Bijlage X van het verslag geeft de productie der diverse mijnen gedurende de laatste 10 jaren.

Hieruit blijkt, dat de Staatsmijnen met 6.987.966 t ongeveer 60% van de kolenproductie in Limburg voor haar rekening nemen.

Voor het eigen bedrijf hadden de mijnen in Limburg 414.910 t kool noodig.

Aan eierbriketten werden vervaardigd 778.307 t en aan blok-briketten 167.632 t, samen 945.939 t.

De cokesfabrieken op de mijnen Emma en Maurits maakten in 1930: 1.883.628 t gietcokes. Aangezien in Sluiskil, Maastricht en Velsen ook gietcokes geproduceerd wordt en wel samen 715.775 t, werd in 1930 in ons land totaal 2.599.403 t gietcokes vervaardigd. De productie der gasfabrieken in ons land aan gascokes wordt op 700.000 t geschat, zoodat in totaal 3.299.403 t cokes geproduceerd werd, waarvan 1.509.133 t voor binnenlardsch verbruik beschikbaar.

Gedurende 1930 was het energieverbruik der verschillende mijnen 325.676.369 kWh en 291.792.649 pKh.

Gemiddeld waren 37.645 arbeiders (1888 meer dan in 1929) bij de kolenmijnen werkzaam, waarvan 26.584 man (1451 meer dan in 1929) ondergronds en 11.061 man (437 meer dan in 1929) bovengronds.

Het gemiddelde loon per werktijd was voor de:

Ondergrondsche arbeiders ƒ 5.85

Bovengrondsche arbeiders - 4.28

Onder- en bovengrondsche arbeiders tezamen ... - 5.38

De gemiddelde prestatie, berekend uitsluitend ten aanzien van arbeiders in dienst der steenkolenmijnen, bedroeg per arbeider ondergronds per jaar 459 t of 1690 kg per werktijd, voor onder- en bovengrondsche arbeiders tezamen (exclusief het personeel der nevenbedrijven) per jaar 344 t of 1246 kg per werktijd. Het in bijlage XX gegeven overzicht van de ontwikkeling der prestatie van één arbeider per jaar en per werktijd gedurende de jaren 1921—