20 MAART 1931
DE INGENIEUR
NUMMER 12
B. BOUW- EN WATERBOUWKUNDE 6.
INHOUD: Eenige beschouwingen over de draagkracht van heipalen, Voordracht van ir. ,T. J. I. Sprexger. — Het verhang van eenparige permanente stroomen, door ir. J. D. A. M. ten Brink. — Ingezonden stukken: nieuwe vormen yan constructies van gewapend beton, door ir. W. J. Steup, met naschrift van Fr. — Boekbespreking: prof. J. G. Wattjes. Constructie van gebouwen, door ir. H. Sangster. Dr. ir. J. E. Carrière. De voorbehandeling bij langzame zandfiltratie van rivierwater, door dr. C. H. A. von Wolzogen Kühr. — Korte technische berichten. Glazen bouwsteen in gewapend beton. Fundeering van een zwembassin in een mijnstreek.
Eenige beschouwingen over de draagkracht van heipalen.
Voordracht, gehouden in de vergadering van de Afdeeling voor Bouw- en Waterbouwkunde van het Kon. Instituut van Ingenieurs op 27 November 1930 te 's-Gravenhage
door het lid
ir. J. J. I. SPRENGER.
Voor de beoordeeling der draagkracht van heipalen is het van het grootste belang, dat men, bij de interpretatie van hei- of belastingsproeven, de weerstanden door kleef en puntweerstand weet te scheiden. Aangetoond wordt, dat men voor Hollandsche bodemomstandigheden veiliger fundeert op palen met een grooten puntweerstand dan op kleefpalen. Een heiformule wordt gegeven, welke blijkens uitvoerige proefnemingen te Botterdam betrouwbare uitkomsten geeft, en waarvoor men bij andere bodemcondities de constanten experimenteel op het werk kan bepalen.
Toen ik, nu bijna een jaar geleden, het afscheidscollege van prof. Nelemans had bijgewoond, welk college gewijd was aan de bespreking der toepassing van nieuwe materialen en werkwijzen in de waterbouwkunde heeft de nadere overdenking van het gehoorde bij mij een diepen indruk achtergelaten. Er is welhaast geen richting van het menschelijk weten en kunnen denkbaar, waarin gedurende de laatste halve eeuw zulk een groote voortgang is gemaakt dan in de techniek, en één harer oudste kinderen, de waterbouwkunde, is bij dien groei niet ten achter gebleven. Daarom moet het ons verwonderen, dat in die periode zoo weinig klaarheid is gekomen in de wetten, welke de draagkracht van heipalen beheerschen. Wel vindt men in de nieuwere litteratuur de resultaten van een groot aantal Proefbelastingen van ingeheide palen vermeld, doch met de vraag, welke natuurwetten daarin tot uitdrukking komen, heeft men zich weinig bezig gehouden. Het probleem van het al of niet toepasselijk zijn van heiformules Werd herhaaldelijk aangesneden, doch men kwam daarbij tot zeer tegenovergestelde gevolgtrekkingen. Terwijl in vele gevallen de uitkomsten van proefbelastingen tamelijk goed met de uit heiformules becijferde draagkracht der Palen overeenstemden, werden in andere gevallen zeer afwijkende cijfers gevonden. Zelfs in die mate, dat een toonaangevend Duitsch schrijver, Dr. Ing. E. Loiimeijer
zijne recente bewerking van „Brennecke, Der Grund°au" (4de druk) zoo weinig waarde aan heiformules toekent, dat er geen enkele de vermelding werd waardig gekeurd.
Ter schatting van de draagkracht van heipalen in den gappen Zuid-Hollandschen bodem, zooals wij die ook "ter dicht in de buurt kennen, wordt sedert langen tijd de heiformule van Eytelwein toegepast met eenige vereenvoudiging. Zij is zelfs zoo nationaal geworden, dat ï^en van de „Hollandsche heiformule" is gaan spreken; ln een Engelsen handboek vond ik deze „Dutch Rule" verrneld. De formule wordt afgeleid in het door SteuerWaxd geschreven deel over brugfundeeringen van „De Waterbouwkunde" door Henket, Steuerwald, van den Toorn en Schols 2). Daarbij wordt uitdrukkelijk errneld, dat de geldigheid beperkt is tot die palen, welke niet verder worden geheid dan tot een bepaalde kalen^ering, welke voor Rotterdamsche omstandigheden met 30 cm per tocht van 30 slagen overeenkomt. Het is
n uit besprekingen met collega's herhaaldelijk gebleken,
*) Zie De Ingenieur, 28 December 1929, n°. 52. ") Eerste deel, 1ste Afl. Afd. I, pag. 232.
dat deze restrictie niet algemeen bekend is. Vrij normaal zag ik de Hollandsche heiformule op bouwwerken gebruiken buiten haar geldigheidsgebied. Men zou dus geneigd kunnen zijn om te zeggen, dat onze kennis over dit onderwerp niet slechts is blijven stilstaan, doch er op achteruitgegaan is.
In mijn werkkring bij de gemeente Rotterdam is mij het voorrecht ten deel gevallen een groot aantal proefbelastingen van heipalen mede te maken, waarbij in de reeds genoemde vraagpunten eenig licht is verschenen. Het ligt in mijn bedoeling u thans eerst eenige algemeene gezichtspunten over de draagkracht van palen uiteen te zetten, om daarna enkele resultaten van de genomen proeven mede te deelen. Bij de uitwerking daarvan is het steeds mijn streven geweest, zoo weinig mogelijk van de veronderstellingen of axioma's uit te gaan, maar integendeel er naar te zoeken, de natuur zelf haar geheimen te laten ontsluieren. Deze proeven zijn daarom merkwaardig, omdat zij de mogelijkheid openen, bepaalde conclusies te trekken omtrent de wetten, welke den puntweerstand beheerschen, hetgeen mogelijk werd doordat, de bodem ter plaatse buitengewoon slap was, en dientengevolge de paalkleef klein. Slechts zelden zal men een voor proefnemingen zoo gunstigen samenloop van omstandigheden aantreffen.
Het doel eener paalfundeering is, in het algemeen gesproken, den bovenlast naar een zoodanige diepte over te brengen, dat de zettingen, welke van die extra belasting op den bodem het gevolg zijn, binnen toelaatbare grenzen blijven.
Van het gebouw, geschetst in fig. 1, zou bij fundeering op staal het horizontale vlak A-B te veel zakken. Het is bekend, dat de draagkracht van den bodem met de diepte toeneemt. Dieper gaande moet er derhalve een vlak C-D bestaan, het hoogste vlak, waarop de vlaktedruk van het gebouw nog juist toelaatbaar geoordeeld wordt. In dit geval zullen dus de palen de lengte h moeten verkrijgen, vermeerderd met een beneden vlak C-D gelegen stuk van voldoende lengte, om den druk te kunnen overbrengen. Deze overlengte is kleiner, indien de palen een zekeren puntweerstand bezitten, dan voor het geval, dat zij hun draagkracht uitsluitend aan kleef ontleenen. Wij hebben dus een theoretische oplossing gevonden voor de vraag, hoe lang een heipaal behoort te zijn.
Voor een bepaald geval kan men de verdeeling van den druk in den bodem uitrekenen, door van een of andere