M 14

252

maken van de rivier in breedte en diepte, met regelmatig in elkaar overgaande krommingen van de beide oevers, zou tevens, naar hun oordeel, de nederzetting van zand en slib in de rivierbedding zooveel mogelijk worden tegengegaan.

De inspecteurs bevalen voorts aan het handhaven van een juiste water verdeeling tusschen de verschillende takken van den Rijn en het opheffen van de bestaande gemeenschap tusschen verschillende rivieren. Ook stonden zij verbetering van de monden der rivieren aan zee voor, in het belang eener krachtige getij-werking in die menden, wat hun voor de ijsopruiming gewenscht voorkwam.

Ten slotte bepleitten zij een algemeen stelsel voor de afmetingen van bandijken en zomerkaden, strekkende tot verhooging en verzwaring van daarvoor in aanmerking komende dijksvakken en het tegengaan van een voor de afstrooming van het hooge winterwater te veel belemmerende hoogte van zomerkaden.

Eerst wanneer proefondervindelijk gebleken mocht zijn, dat van de door hen voorgestelde stelselmatige verbetering onzer rivieren niet de gunstige uitkomsten werden verkregen, die zij daarvan verwachtten, eerst dan achtten de inspecteurs het oogenblik gekomen om nader te overwegen, of het stelsel van zijdelingsche afleidingen als laatste redmiddel ware toe te passen.

Spreker geeft vervolgens een beschrijving van de verbeteringen in den staat onzer groote rivieren, welke Perrand en Van der Kun tot verwezenlijking hunner plannen noodig achtten, en vervolgt dan:

Er waren sedert de rampen van 1809 niet minder dan één-en-veertig jaren met schrijven en twisten over rivier verbeteringen verloren gegaan. Het werd dus tijd, om tot daden over te gaan, en in 1851 verscheen voor het eerst een som van f 200.000 voor algemeene rivierverbetering op de Staatsbegrooting.

De winters 1854—1855 en 1860—1861 brachten ons vaderland nog groote rampen door dijkbreuken tengevolge van hoog water en ijsgang, en het is verklaarbaar dat de regeering onder den indruk daarvan, in 1861 nog weer aan den hoofdinspecteur en de beide inspecteurs van den Waterstaat opdroeg, te overwegen, welke middelen er zouden zijn aan te wenden om de ondervonden onheilen zooveel mogelijk te lenigen en de herhaling er van te verhoeden.

Het gevolg van die opdracht is geweest een rapport van de inspecteurs Van der Kun, Pijnje en Conrad van 27 September 1861, bevattende hun voorstellen omtrent hetgeen verder aau de rivieren gedaan behoorde te worden. Ook zij gingen hierbij van het beginsel uit, dat de vermindering van het gevaar bij ijsgang moet worden gezocht in verbetering van de stroombaan der rivier, en hun voorstellen zijn dan ook geheel in overeenstemming met de denkbeelden van het rapport van 1850. Zeer bijzonderen nadruk leggen de drie inspecteurs op de noodzakelijkheid van het verbeteren van de benedengedeelten der rivieren, de riviermonden.

Het rapport van 1861 is de laatste phase geweest in de langdurige periode van aarzeling en twijfeling, van zoeken naar de juiste middelen, om de gevaren van overstrooming onzer rivierdistricten in den winter te bestrijden. Sedertdien tijd is men met vertrouwen den weg blijven volgen, welke was aangegeven door de inspecteurs Perrand en Van der Kun.

Spreker gaat dan in het kort na, welke verbeteringen in den toestand onzer groote rivieren achtereenvolgens zijn tot stand gekomen. Met de normaliseering van het zomerbed onzer groote rivieren is men nog steeds bezig, thans echter niet meer in de eerste plaats voor den geregelden afvoer van water en ijs, maar in het belang van de scheepvaart, die steeds hooger en hooger eischen stelt aan de vaardiepte in onze rivieren, waardoor men bijna overal is moeten komen tot vermindering van de oorspronkelijk aangenomen normaalbreedte. Opgemerkt zij evenwel, dat, waar bevordering van het scheepvaartbelang tegenwoordig het hoofddoel van de normaliseering onzer groote rivieren is, door middel van versmalling van het zomerbed te geraken tot meerdere diepte, de bestemming van de rivier als afvoerweg van water en ijs daardoor geenszins wordt geschaad, veeleer gebaat.

Resumeerende zegt spreker te durven verklaren, dat de tegenwoordige toestand van onze zee- en rivierwaterkeering volkomen veiligheid waarborgt. Nochtans zullen wij steeds waakzaam moeten blijven, gedachtig aan een uitspraak der Eerste Riviercommissie: „Het zal wel altoos het lot van de Nederlanders blijven, om met de rivieren en met de zee te worstelen".

Technisch Verslag van de Vereenigïng tot bevordering van rookvrij stoken over 1912.

Aan het technisch verslag van den directeur van de Vereeniging tot bevordering van rookvrij stoken, J. de Kuijser w. i,, over 1912, wordt het volgende ontleend:

Volgens het Centraal Verslag der Arbeidsinspectie werden de door de Vereeniging gegeven adviezen over Hinderwetzaken in 1911 in bijna alle gevallen gevolgd, tot tevredenheid van autoriteiten en fabrikanten.

In datzelfde centraal verslag worden ook de stookcursussen vrij uitvoerig behandeld, die blijken ineen gevoelde leemte te voorzien. In 1912 werden deze cursussen gegeven te Enschedé. Tilburg en Utrecht door den ingenieur P. O J. M. Wirtz w. i. en, met medewerking van de Middelbaar Technische School, door den directeur dier school, te Amsterdam.

Van het Ministerie van Landbouw, Nijverheid en Handel ontving de Vereeniging de opdracht het stookbedrijf op Rijnstoombooten in studie te nemen.

Onder het hoofd „Mededeelingen over bijzondere zaken in den loopenden dienst" wordt een bijzonder sterk sprekend voorbeeld aangehaald van het grondbeginsel der Vereeniging, dat een rookzwak bedrijf in den regel ook een geldelijk voordeelig bedrijf zal zijn en dus de particuliere belangen van den fabrikant veelal zeer goed in overeenstemming zijn te brengen met de algemeene belangen van een zuivere lucht.

De directeur van het Bouw- en Woningtoezicht van een onzer grootere steden had advies gevraagd over den hinder, welken de schoorsteen eener zoutziederij aan de omgeving gaf, en waarvan de schoorsteen ai erg laag was te noemen.

Bij onderzoek bleek, dat daar erg gashoudende Engelsche kool werd gebruikt, zoowel wegens den lagen prijs per gewicht, alsook omdat de trek laag was en dus een gemakkelijk brandbare, dit is een sterk gashoudende, steenkool noodzakelijk was. Nu bezat de stookinrichting nog de eigenaardigheid, dat boven het rooster, voor een gedeelte, een vuurvast gewelf lag, hetwelk om verschillende redenen niet verwijderd kon worden, zoodat de hitte van dit gewelf een verbazend versnelde gasontwikkeling der versche kolen tengevolge had, waardoor het onmogelijk was de noodige verbrandingslucht aan te voeren. De schoorsteen rookte dan ook zwaar.

Het remedie moest hier natuurlijk gezocht worden in minder gasrijke kolen, waartegen echter het bezwaar bestond van den geringen trek. Men moest dus zulke kolen of kolenmengsels kiezen, dat deze tegenstrijdige eischen zoo goed mogelijk vereenigd werden. Met een Duitsch kolenmengsel slaagde men hierin. Behalve rookvermindering kwam er nu nog een brandstof besparing van circa 12 pCt., zoodat dus deze quaestie tot tevredenheid van beide partijen was opgelost,

In vroegere verslagen werd er meerdere malen op gewezen hoe noodig het is bij stoomketelvuren lucht boven het rooster te geven, speciaal bij gebruik van Nederlandsehe kolen; dit jaar was er gelegenheid dit duidelijk te kunnen toonen.

Het betrof hier een ketelinstallatie van 3 groote Lancashireketels k 100 M2. V. O., met oververhitter en economiser. De laatste stond echter buiten gebruik bij de proeven. Ofschoon den stoker was gezegd, dat er lucht boven het vuur moest worden gegeven, deed hij het niet, omdat hij bij deze zware belasting bang was het vuur af te koelen. Gestookt werd met Staatsmijnnootjes II.

Bij de genomen proef was de warmtebalans als aangegeven in kolom I:

Warmtebalans. I. II.

Warmte gebruikt voor verdamping . . 47.3 pCt. ; 54.— pCt. » » » oververhitting . 5.4 » ! 5.4 » » verloren met de rookgassen . . 21.— s 20.9 » » » door onvolkomen verbranding 6.— » —

» verloren door straling, asch, enz. 20.3 » 19.7 »

100.— pCt. 100 — pCt.