M 14.
254
transformeeren, verdeelen of leveren van electriciteit wordt eene door Ons verleende concessie vereischt, indien die electriciteit voor derden verkrijgbaar zal worden gesteld.
Gaan vereenigingen of vennootschappen tot den aanleg of de exploitatie van eene inrichting of van werken, als in het vorig lid bedoeld, over, dan zal, ook indien de electriciteit uitsluitend' voor deleden of de aandeelhouders verkrijgbaar zal worden gesteld, eene concessie vereischt zijn.
Op eene aanvrage om concessie wordt niet beschikt, dan nadat Gedeputeerde Staten zijn gehoord.
Wanneer bij aanleg door het Rijk de electriciteit voor derden verkrijgbaar zal worden gesteld, geschiedt dit niet, dan nadat Gedeputeerde Staten zijn gehoord.
Art. 2.
Behalve de voorwaarden, in elk bijzonder geval aan de concessie te verbinden, wordt als regel gesteld:
a. dat de aanleg, de instandhouding en de exploitatie van inrichting en werken, als in het vorig artikel bedoeld, geschieden ten genoegen van Onze Ministers van Waterstaat en van Landbouw, Nijverheid en Handel;
b. dat de voorwaarden voor aansluiting aan die werken en van stroomlevering aan de goedkeuring van Onze voornoemde Ministers zijn onderworpen ;
c. dat de concessie voor onbepaalden tijd wórdt verleend en door Ons te allen tijde na opzegging, twee jaar van te voren, kan worden ingetrokken, en dat in dat geval de inrichting en de werken en de bijbehoorende voorwerpen onder goedkeuring van of van wege Onze voornoemde Ministers tot stand gebracht of aangeschaft, "worden genaast door het Rijk tegen vergoeding van de door die Ministers goedgekeurde kosten van aanleg, aanschaffing, verbetering, wijziging en uitbreiding na afschrijving voor waarde-vermindering, als bij de concessie zal worden bepaald, met dien verstande, dat, ingeval de naasting geschiedt binnen twintig jaar na den dag van ingang der concessie, de aldus berekende naastingsom wordt verhoogd met een bij de concessie te bepalen percentage voor elk vol jaar, dat nog vóór het einde van den twintigjarigen termijn moet ve'rloopen ;
d. dat de concessie door Ons kan worden vervallen verklaard, bij niet-nakoming door den concessionaris van de bepalingen dezer wet, van de voorschriften of bevelen ter uitvoering daarvan gegeven, of van de voorwaarden der concessie.
Art. 3.
Bij de concessie kan het storten van eene waarborgsom worden bevolen.
Het Rijk is bevoegd die waarborgsom te doen strekken tot betaling van al wat de concessionaris ter zake van de concessie of van daarmede verband houdende, door of van wege de Regeerin" verleende vergunningen, verschuldigd zal zijn.
De concessionaris zal niet eerder aanspraak hebben op terugbetaling geheel of gedeeltelijk van de waarborgsom, dan nadat door hem ten genoege van Onzen Minister van Waterstaat aan al zijne verplichtingen zal zijn voldaan.
Indien de omstandigheden daartoe aanleiding geven, kan aanvulling der waarborgsom worden gevorderd.
Tot toelichting dezer bepalingen wordt o. m. het volgende aangevoerd.
Het stelsel van concessie-uitgifte biedt de gelegenheid om door het stellen van bijzondere bedingen voor elk afzonderlijk geval, dat voorziening vraagt, het algemeen belang tegenover dat van den ondernemer af te wegen.
De belangrijke taak, die daarbij op de Regeering rust, is de aanwijzing van het gebied, waarvoor de concessie zal gelden. Vermits met de onderwerpelijke regeling beoogd, wordt 's lands bevolking zooveel mogelijk te doen deelen in de voordeelen, welke van de beschikbaarstelling van electriciteit kunnen worden getrokken, zal het streven der Regeering er o. m. op gericht, zijn, bij die bepaling van het concessiegebied zoo eenigszins mogelijk te voorkomen, dat sommige landstreken dermate worden afgezonderd, dat aan deze het. uitzicht op het verkrijgen van electrische eneigie tegen redelijken prijs en daarmede een voorwaarde voor grooteren economischen bloei, worde benomen.
Met de hieromschreven Regeeringstaak houden verband de voorschriften, vervat in artikel 2a en b, die in staat stellen er voor te waken dat het beginsel, dat boven voor de vaststelling van genoemd gebied is aangegeven, binnen dat gebied zal kunnen worden doorgevoerd.
Geenszins ligt het in de bedoeling de ondernemers (e verplichten van den aanvang af alle gegadigden binnen het concessiegebied van stroom te voorzien of wel de voorwaarden voor aansluiting of stroomlevering voor die allen gelijk te stellen.
Daarentegen zal wel van de ondernemers worden gevorderd bij hunne plannen dadelijk rekening te houden met het geheele concessiegebied, terwijl zal worden bepaald, dat de Regeering, de ondernemers gehoord, zal aangeven, welk deel van het net binnen een nader door haar vast te stellen termijn moet zijn aangelegd, zonder dat in elk geval die aanleg afhankelijk zal worden gesteld van de onmiddellijke
rentabiliteit van elk gedeelte der geleiding, welke het geldt. Aan de ondernemers zal voorts de eisch worden gesteld, dat tot verdere uitbreidingen van het net moet worden overgegaan, zoodra hun daarvan op de een of andere wijze een opbrengst wordt gewaarborgd, waardoor rente, afschrijving en onderhoud der uitbreidingswerken worden gedekt.
Het ligt niet in de bedoeling bij de uitgifte eener concessie ten behoeve van den concessionaris een bepaald monopolie te vestigen. Al zal de Regeering niet licht tot het verleenen van verschillende concessies voor éénzelfde gebied overgaan, zoo schijnt het niettemin gewenscht, dat zij de bevoegdheid daartoe behoude, met het oog op het geval, dat de concessionaris in zijn taak tekort schiet of wel in verband met andere bijzondere omstandigheden. Het béhoëff nauwelijks gezegd, dat het vorenstaande alleen geldt ten opzichte van concessies van dezelfde strekking; concessies van verschillende strekking, als daar zijn concessies tot exploitatie van kabelnetten en die tot exploitatie van verdeelnetten, zullen uiteraard ten minste voor een gedeelte veelal wel eenzelfde gebied beslaan,
Zal derhalve de aanleg van electriciteitsinrichtingen en werken en de verkrijgbaarstelling van electrischen stroom afhankelijk gemaakt worden van een Rijksconcessie, aan den anderen kant wil het wetsontwerp hulp verleenen aan den ondernemer die, zooals de toestand nu is, geheel overgeleverd is aan de willekeur van de rechthebbenden op de gronden, welke hij met zijne leidingen zal hebben te overspannen of op andere wijze zal hebben aante doen. Te dien einde is opgenomen een art. 5, dat aldus luidt:
«Behoudens het bepaalde in artikel 6 en onverminderd het recht op schadevergoeding is een ieder, die een zakelijk of persoonlijk recht heeft, op ongebouwde eigendommen, — niet zijnde afgesloten tuinen, of erven, die met bewoonde perceelen één geheel vormen — verplicht te gedoogen, dat. het Rijk of de concessionaris de werken, strekkende tot geleiding, transformatie, verdeeling of levering van electriciteit en de daarmede in verband staande beveiligings- en ondersteuningswerken, aanlegt en in stand houdt in, op of boven die eigendommen
Door den aanleg van die werken wordt geene verandering in de bestemming en zoo min mogelijk belemmering in het gebruik deieigendommen gebracht».
De Regeering acht het gewenscht in hare toelichting te doen uitkomen, dat naar de bedoeling van dit ontwerp de sterkstroomgeleidingen in de eerste plaats op de openbare wegen zullen zijn aangewezen, o. a. in verband met het feit, dat uiteraard het gebruik dier gronden voor den ondernemer doorgaans het minst kostbaar zal zijn en ongerief voor particulieren met betrekking tot hunne gronden' aldus wordt vermeden.
Wijders bevat het wetsontwerp voorschriften aangaande de te volgen procedure, wanneer omtrent den aanleg der werken geen overeenstemming is verkregen tusschen eigenaren en gebruikers der betrokken ongebouwde eigendommen eenerzijds en den concessionaris anderzijds, waarbij belanghebbenden iü de gelegenheid gesteld worden hunne bezwaren kenbaar te maken alvorens door den Minister van Waterstaat een beslissing genomen wordt (art. 6). Andere eigendomsbeperkingen zijn : dat van den eigenaar het opsnoeien van boomen of beplantingen en het inkorten van takken kan worden gevorderd* en dat een eigenaar zal hebben te dulden dat in de op of boven zijn eigendom aangebrachte werken verandering wordt gebracht indien naar het oordeel van den Minister van Waterstaat daardoor de toestand van dat eigendom geen beteekenende wijziging ondergaat, en dat de toegang tot de perceelen kan verlangd worden, voor zoover de betreding daarvan voor aanleg of instandhouding der werken noodzakelijk mocht zijn. Daartegenover staat dat de eigenaar recht op schadevergoeding heeft; bij geschil over het bedrag daarvan beslist de betrokken kantonrechter, van wiens uitspraak hooger beroep is toegelaten. Ook vóórdat omtrent de schadevergoeding overeenstemming verkregen of uitspraak is gedaan, kan tot de uitvoering der werkzaamheden worden overgegaan. Op verzoek van belanghebbenden kan de Minister van Waterstaat bevelen de noodige verplaatsing van in art. 5 genoemde werken ten behoeve van gebouwen of de uitvoering van andere werken.
Gelijke eigendomsbeperkingen zullen kunnen worden opgelegd ten behoeve van door het Rijk aan te leggen werken.
Verder wordt aan de Regeering de bevoegdheid verleend om in geval van oorlog of andere buitengewone omstandigheden geheele of gedeeltelijke staking van het bedrijf van den concessionaris of geheele of gedeeltelijke onbruikbaarmaking van de in de concessie bedoelde inrichting of werken of van bijbehoorende voorwerpen te bevelen, behoudens verplichting tot schadeloosstelling.