M 39.
718
Motoren.
In dezen tak van nijverheid was de gang van zaken in 1913 over het algemeen bevredigend, en ten deele zelfs beter dan in het voorafgaande jaar.
Gebouwd werden 404 scheepsmotoren met in totaal 24.991 I.P.K.
Voor sommige grondstoffen en verdere benoodigdhedenzijn de prijzen iets gedaald; een van de belangrijkste grondstoffen, n.1. gietwerk, is echter duurder geworden. De arbeidsloonen ondergingen een verhooging. Van de afgewerkte producten bleven de prijzen ongeveer gelijk aan die van het vorige jaar.
Voor fabrikaat van prima kwaliteit was het moeilijk eenigszins loonende prijzen te verkrijgen, tengevolge van de concurrentie van minderwaardig buiten- en binnenlandsch fabrikaat, dat tegen zeer lage prijzen werd aangeboden.
Evenals ten vorigen jare werd ook nu gewezen op het feit, dat de binnenlandsche ondernemingen invoerrechten moeten betalen voor onderdeelen van motoren, welke zij uit het buitenland betrekken, terwijl de buitenlandsche fabrikant zijn afgewerkte motoren hier vrij kan invoeren. Ook zouden buitenlandsche motoren veel goedkooper in Nederland worden geleverd dan in het land, waar zij vervaardigd worden.
Nederlandsche motoren vinden zoowel in binnen- als buitenland afzet. De uitvoer is o.a. gericht naar België, Frankrijk, Duitschland, Groot-Britannië, Oostenrijk-Hongarije, Noorwegen, Denemarken, Italië, Portugal, Rusland, Griekenland, Egypte, Marokko, Liberia, Congo, Nederlandsen Oost- en West-Indië, Britsch-Indië, Japan, China, Canada, Mexico, Argentinië.
r Door sommige ondernemingen werd geklaagd over gebrek aan bekwame werklieden, vooral onderbazen.
Door één onderneming werd met waardeering gewag gemaakt van de instelling van het nijverheidsconsulentschap.
UIT ONS PARLEMENT.
Kanalisatie van de Maas.
(Vervolg van vorigen jaargang bladz. 641.)
Het wetsontwerp betreffende de kanalisatie van de Maas heeft een wijziging ondergaan, indiervoege, dat thans wordt aangevraagd f 83.000 als 1ste termijn voor kanalisatie van de Maas —■ voorzoover daarbij niet is betrokken het gemeenschappelijk gedeelte der rivier —, bestaande in het maken van 5 sluizenkanalen en 5 stuwen van Maasbracht totGrave (n.1. te Linne, Roermond, Belfeld, Boxmeer en Grave), benevens den daarmede in verband staanden aanleg van een kanaal van de Maas nabij Mook tot de Waal tegenover Slijk Ewijk en van een verbindingskanaal van de Maas bij Wessem met de Zuid-Willemsvaart bij Nederweert en alle tot een en ander behoorende of ten gevolge daarvan noodige werken of uitgaven.
Aan de Memorie van Antwoord is het volgende ontleend.
Aan de wijziging van het wetsontwerp is een nader onderzoek voorafgegaan omtrent de vraag, of de kanalisatie van de Maas in alle opzichten de beste oplossing mag worden geacht tot bereiking van het in de eerste plaats beoogde doel, n.1. het verkrijgen van een hoofdverkeersweg ten dienste van het vervoer van massa-goederen uit een streek, waar een sterk ontwikkelde groot-industrie te verwachten is. Daarbij moest voornamelijk worden overwogen, of het beoogde doel niet zonder bezwaar en wellicht met minder kosten zou kunnen worden bereikt door verbinding van de Maas met de Zuid-Willemsvaart en verruiming van laatstbedoelden vaarweg, een en ander tot de afmetingen overeenkomende met die, welke de gekanaliseerde Maas en het verbindingskanaal tusschen die rivier en de Waal zullen verkrijgen, welke de vaart met schepen van 2000 ton inhoud zullen toelaten.
Gebleken is echter, dat o.m. uit financieel oogpunt aan de Maaskanalisatie en de verbinding met de Waal de voorkeur is te geven.
Het nut der verbinding van de Zuid-Willemsvaart met de Maas, door een kanaal van meer beperkte afmetingen, is echter bij het onderzoek duidelijk gebleken en is van tweeërlei aard. In de eerste plaats zal dit kanaal van blijvend groot nut zijn, omdat het een korte verbindingsweg tusschen de Limburgsche kolenvelden en het industrieele deel van Noordbrabant zal vormen, terwijl voorts het kolenvervoer naar Zeeland daardoor sneller zal kunnen geschieden dan langs de gekanaliseerde Maas en de rivieren.
Voorts zal dit verbindingskanaal loopende van Wessem naar Nederweert, ook dienstbaar kunnen worden gemaakt aan de uitwatering van groote oppervlakten in Noordbrabant en Limburg gelegen peelgronden.
Eindelijk zal het kanaal tijdens de Maaskanalisatie, welk werk uit den aard der zaak een aantal jaren zal vorderen, de gelegenheid
geven voor den afvoer van kolen naar alle deelen van het Rijk, in schepen, die de Zuid-Willemsvaart en het Wilhelminakanaal, als dit zal zijn voltooid, zullen kunnen bevaren, zijnde schepen van 400 ton inhoud.
Het. bezwaar, dat het vervoer op de Zuid-Willemsvaart thans reeds zoo groot is, dat vrees voor overbelasting zou moeten worden gekoesterd, behoeft niet meer te gelden als het Wilhelminakanaal zal zijn voltooid, wat. in 1918 het geval zal kunnen zijn, waardoor eerstgemeld kanaal in voldoende mate zal kunnen worden ontlast.
Het stuwpeil van de te Linne ontworpen stuw, die de Maas tot voorbij Wessem', n.1. tot Maasbracht, beheerscht, is 20,40 M.-f-N.A.P., en het kanaalpeil der Zuid-Willemsvaart bij Nederweert is 31.40 M. -f- N.A.P., zoodat het met het 171/2 K.M. lange kanaal te overwinnen hoogteverschil tusschen de Maas en de Zuid-Willemsvaart 11 M. bedraagt.
In vergelijking met andere door belanghebbenden ter sprake gebrachte en onderzochte tracé's (Wessem—Weert, Buggenum—Nederweert en Kesseleyck—Noordervaart) is de gekozen richting de meest gunstige gebleken, omdat bij die lager gelegen plaatsen, het te overwinnen hoogteverschil veel grooter is (te Buggenum 17.40 M.).
Bovendien is de richting Wessem—Nederweert de kortste en de te maken ingraving is het geringste. Een en ander is natuurlijk van belangrijken invloed op de kosten van aanleg en van gebruik.
Wel zal bij een kanaal Wessem—Nederweert een spoorwegoverbrugging noodig zijn, doch het grootere door sluizen te overwinnen verval bij de andere kanaaltracé's zou zoodanige hoogere uitgaven vorderen, dat deze het bedrag, noodig voor die overbrugging, zeker zouden overtreffen.
De kosten van het ontworpen kanaal, dat ook het dichtste van alle overwogen tracé's bij het mijngebied zal liggen, worden geraamd op 3V2 millioen gulden bij toepassing der afmetingen van het Wilhelminakanaal, die iets grooter zijn dan die der Zuid-Willemsvaart.
Bij deze raming is rekening gehouden met de eventueele mogelijkheid om het tweede pand van het kanaal onder verhooging van den ontworpen waterspiegel door te trekken tot het pand tusschen de bestaande sluizen nos. 14 en 13 der Zuid-Willemsvaart, waardoor op den vaarweg van de Maas naar 's-Hertogenbosch twee sluizen minder zouden voorkomen.
Ten aanzien van de voeding van het meergenoemde kanaal kan nog worden medegedeeld, dat deze voor zooveel noodig zal geschieden van uit de Maas, door middel van electrische pompgemalen bij de te bouwen sluizen.
Door de omschreven verbinding van de Maas met de Zuid-Willemsvaart, gepaard aan den bouw van een stuw te Linne, kan het in de Memorie van Toelichting ontwikkelde werkplan, in de eerste plaats ten doel hebbende de verbetering van de rivier tot Roermond, worden losgelaten.
Ongegrond acht de Regeering het bezwaar, in het Voorloopig Verslag geopperd, dat achteruitgang van de bevaarbaarheid van de rivier over zekere lengte beneden de benedenste stuw het gevolg van de kanalisatie zou kunnen zijn. Mocht intusschen door andere oorzaken dan de kanalisatie, n.1. als gevolg van de voeding van het. zijkanaal Wessem—Nederweert en van meerdere verdamping bij geringe afvoeren, de rivierstand beneden Grave worden verlaagd, wat zich dan in elk geval tot slechts enkele centimeters zou bepalen,, dan zal hieraan worden tegemoet gekomen door de normaliseering van de rivier beneden die plaats voort te zetten, onder toepassing van een daarbij behoorende kleinere normaalbreedte.
Blijkens hetgeen de Regeering verder aanvoert kan zij evenmin beamen de gegrondheid van een drietal andere bezwaren, die blijkens ingekomen adressen bestaan en ontleend zijn aan : meerderen last voor de omliggende landen door hooge rivierstanden op het niet gekanaliseerde gedeelte der rivier als gevolg van de opstuwing van water op het gekanaliseerde deel; belemmering van de waterloozing van het oostelijk deel van Noordbrabant op het te kanaliseeren deel der rivier; meer waterbezwaar op Dommel en Aa door toename van het uit België komend water, dat daar voor bevloeiing heeft gediend.
Het denkbeeld van een eventueele heffing van sluisgelden tot dekking van rente van een gedeelte van het voor de kanaliseering uit te geven kapitaal komt den tegenwoordigen Minister van Waterstaat niet voor verwezenlijking vatbaar voor.
Aan het toepassen van het bij de sluizen aanwezige verval voor het door middel van turbines opwekken van electrischen stroom,, welke aangelegenheid in het Voorl. Verslag ter sprake wordt gebracht, is reeds de aandacht geschonken.
De beschikbare drukhoogte voor de turbines is echter bij geopende stuwen, vooral op de riviergedeelten met klein verval, zoo gering, dat het opwekken van electriciteit ten behoeve van industrieele e. d. doeleinden onmogelijk is, en wat betreft de opwekking van electrische energie voor het bedrijf der sluizen en stuwen, is het vrij zeker, dat rente en afschrijving van de daarvoor noodige kosten van aanleg,, vermeerderd met de kosten van onderhoud en bediening, meer zullen bedragen dan hetgeen noodig zal zijn voor aankoop van stroom bij een groote centrale.
Slechts één uitzondering is hierop te maken, nl. voor de stuw te Linne; ook bij geopende stuw zal daar de gesloten sluis een vrij groot waterverschil blijven keeren, omdat het sluizenkanaal een rivierbocht van 5 K.M. lengte zal afsnijden, waarop een verval van 1,70 M. bij geopende stuw zal voorkomen.