1991.
JU. 2©.
376
behandelen gehad, waaronder op den voorgrond treden groote 1 bevloeiingswerken in Madioen en Besoeki, maar vooral ook ■ de havenplannen voor Soerabaia. <
Wat deze plannen betreft, bij G. B. van 28 April 1903 werd een commissie ingesteld „om onder overleg met Handel en Scheepvaart een uitgewerkt voorontwerp op te maken van i hetgeen zoo spoedig mogelijk verricht zou moeten worden i met betrekking tot het havenvraagstuk van Soerabaia". Deze commissie, waarin zitting namen, behalve Lamminga, nog de : hoofdingenieurs, chefs der twee Technische Afdeelingen van het Departement van B. O. W. en de hoofdinspecteurs van Scheepvaart en van de Administratie van In- en Uitvoerrechten, heeft zich niet geheel kunnen houden binnen de grenzen harer aanvankelijke opdracht en zich verplicht gezien ook de zoo gewichtige vraag van verbetering der toegangen tot de reede van Soerabaia in haar beschouwingen te betrekken. Zij bracht over dit bijkomende onderwerp verslag uit in Mei 1904 en over haar hoofdopdracht in Mei 1905. In dit laatste verslag, waarin Lamminga's medewerking krachtens zijn toenmalige positie zeker veel moet hebben medegesproken, werden alle reeds voorgebrachte en mogelijk geachte oplossingen van dit havenvraagstuk beschouwd en onderling vergeleken en werd een uitgewerkt plan, onderscheiden als dat C3, ter onmiddellijke uitvoering aanbevolen. In dit plan was geen haven voor groote zeeschepen, alleen een prouwhaven opgenomen. Men weet dat het latere plan Kraus—de Jongh wel tot een haven van de eerste soort voerde. .
Voor den tijd, door Lamminga te Soerabaia doorgebracht, valt nog bijzonder te wijzen op een zeer belangrijke bemoeienis zijnerzijds met een onderwerp, tot zijn vorigen werkkring terugvoerende. Als lid en ondervoorzitter eener commissie „tot onderzoek naar de oorzaken van den achteruitgang van het normaal debiet der Pemalirivier en tot aanwijzing van middelen ter bestrijding van dien achteruitgang" leidde n.1. voorai zijn medewerking tot een alleszins bevredigende, het geheele Pemaligebied zeer ten goede gekomene regeling van het watergebruik bovenstrooms van de daar door hem tot stand gebrachte, grootsche bevloeiingswerken.
Lamminga's betrekkelijk kort aanblijven als chef der 4de Waterstaatsafdeeling hield verband met een nieuwe aanspraak op buitenlandsch verlof, welke hij begin 1905 kon doen gelden. De behoefte aan eenige rust na zoo aanhoudende, buitengewone inspanning noopte hem om van die aanspraak gebruik te maken. Hij bracht het grootste gedeelte van zijn verlof rustig te Rhenen door, aldus nieuwe krachten verzamelende voor de hervatting zijner taak in Indië.
Tegen zijn terugkeer aldaar werd hij in Mei 1906 benoemd tot hoofdingenieur der 1ste klasse, echter, in verband met de toen verwachte terugkomst van zijn ouderen ambtgenoot, ir. D. H. Havelaab, slechts als waarnemend. Na aankomst, werd hij in Juni 1906 tot chef der 3de Waterstaatsafdeeling aangewezen, waardoor Semarang zijn standplaats werd. In Aug. van hetzelfde jaar volgde zijn definitieve benoeming in den zooeven genoemden hoogsten rang van den Indischen Waterstaat.
Ook in de 3de Waterstaatsafdeeling gaf Lamminga wederom krachtige leiding bij voorbereiding en uitvoering van meerdere belangrijke werken. Als zoodanig mogen bijzonder genoemd worden die tot verbetering der Semarangsche haventoestanden, welker plannen door hem zoover werden gebracht, dat dienovereenkomstig hun uitvoering volgde. Dan die der bevloeiing uit de Bodririvier (Afd. Kendal), waarmede een vraagstuk, dat reeds een kwart eeuw aanhangig was geweest, tot oplossing werd gebracht. Verder die tot verlaging van het psü der Rawah-Bening bij Salatiga en Willem I, welke een nog veel langer reeds gewenschte verbetering brachten in toestanden, waarbij groote belangen van zeer uiteenloopenden aard, onder verschillende Departementen o.a. ook dat van Oorlog vallende, betrokken waren. Eindelijk nog die tot verbetering van de afwatering der Serang- en Toentangrivieren, die te zamen het bekende Demaksche bevloeiingsgebied insluiten.
Op een feit, op waterstaatkundig gebied in Indië van bijzondere beteekenis, zij hier nog even de aandacht gevestigd, n.1. op dit, dat Lamminga, als chef der 3de Waterstaatsafdeeling de oprichting heeft weten te bewerken van het eerste Waterschap op Java, dat der Woro in de Vorstenlanden. Wel is waar kon dit Waterschap niet aanstonds een publiekrechtelijk lichaam worden. Om het daartoe te doen komen,
bleek eerst aanvulling noodig van het Regeeringsreglement voor de daarin in 1903 opgenomen bepalingen betrekkelijk de decentralisatie van Bestuur. Niet eerder dan bij de wet van 24 Juli 1918 (Ind. St. bl. 1919 No. 49) heeft deze aanvulling plaats gevonden. Maar ingevolge daarvan kon nu onlangs, n.1. bij Ind. St. bl. 1920 No. 722, de zoogen. „Vorstenlandsche Waterschapsordonnantie" worden afgekondigd. Deze laatste zal, of heeft reeds het door Lamminga's bemoeiingen ingestelde eerste Waterschap, naast meerdere andere, sedert in de Vorstenlanden ontworpen, doen worden tot een instelling met publiekrechtelijke bevoegdheden. Men mag verwachten dat de Vorstenlandsche Waterschapsordannantie spoedig door meerdere, voor andere Bestuursgebieden gevolgd en dat aldus Waterschappen weldra meer algemeen in Indië belangrijke instellingen tot behartiging van water belangen zullen worden.
Tijdens zijn verblijf te Semarang werd Lamminga opnieuw nog bemoeid met het havenvraagstuk van Soerabaia. Hij werd n.1. door den Directeur der B. O. W. aangewezen om mede te werken in een nieuw overleg dat in 1907 met Scheepvaart, Handel en Nijverheid daar ter plaatse omtrent dat vraagstuk gevoerd werd. Opmerkelijk is het dat hij, op grond van de uitnemende gesteldheid der reede, ook daarna nog altijd de noodzakelijkheid eener haven voor groote zeeschepen te Soerabaia is blijven betwijfelen, hetgeen o.m. blijken kan uit het standpunt, door hem ingenomen bij — en zijn in De Ingenieur van 25 Maart 1911 No. 12 opgenomen naschrift op de door prof. dr. J. Kraus in de vergadering van het K. I. v. I. van 20 December t. v. gedane mededeelingen over eenige Nederlandsch-Indische havens.
Nog een ander vraagstuk, waarmede Lamminga destijds bemoeienis heeft gehad en dat, als tot de irrigatieafdeeling Serang behoorende, evenals dat der Soerabaiasche haven buiten zijn werkkring als chef der 3de Waterstaatsafdeeling viel verdient hier om zijn belangrijkheid vermeld te worden. Bij G. B. van 16 September 1906 werd hij met den Inspecteur van den Inlandschen Landbouw dr. J. van Breda de Haan (wegens ziekte viel voor dezen in de adjunct inspecteur H. C. H. de Bie) en dien van Agrarische Zaken, P. de Roo de la Faille, in oommissie aangewezen, om een onderzoek in te stellen naar de uitkomsten der Demaksche waterregeling, de zoo welbekende van ir. J. C. Heijning, en om van advies te dienen over de al of niet wenschelijkheid van de handhaving daarvan. Deze commissie legde haar bevindingen neder in een uitgebreid rapport van J uni 1908, dat van wege het Departement van B. O. W. gepubliceerd is geworden in den vorm, voor zijn jaarverslagen gebruikelijk, echter zonder aan een dier verslagen te zijn toegevoegd. In dit rapport kwam bedoelde commissie eenstemmig tot het advies, dat de waterregeling, waarom het hier ging, niet gehandhaafd, maar vervangen behoorde te worden door een, overeenkomstig die, welke algemeen voor de werken m Noord Tegal was aangenomen en van welke regeling een beschrijving van de hand van ir. J. P. Kruimel aan het gedrukte rapport is toegevoegd geworden als: „Nota betreffende hetgollonganstelsel in het Pemaligebied". Overeenkomstig gemeld advies werd van Gouvernementswege beslist.
Toen de Directeur van B. O. W., ir. A. P. Melchior, te kennen gaf dat hij in Augustus 1908 's Lands dienst wenschtxs te verlaten, werd aan Lamminga van Gouvernementswege bij telegram van 7 Juli van dat jaar de vraag gesteld, of hij I een eventueele benoeming tot Departementschef zoude aan1 vaarden. In verband met een helaas tot zorg aanleiding gevenden gezondheidstoestand zijner vrouw had Lamminga zich toen echter reeds het plan gevormd om eerlang voor . goed naar het vaderland terug te keeren. In verband hiermede i antwoordde hij dat particuliere redenen hem tot zijn leedi wezen verboden een zoodanige benoeming te aanvaarden. In ■ uitvoering van dit voornemen verzocht hij spoedig daarop zijn ontslag. Bij G. B. van 30 Januari 1909 werd hem dit i met ingang van 5 Maart d.a.v. eervol verleend, onder dankbetuiging voor de goede diensten den Lande bewezen. Kort i daarop volgde zijn benoeming tot ridder van den Neder, landschen Leeuw. t ...
Lamminga's heengaan, juist toen hij de opperste leiding 3 van den dienst van den Waterstaat en 's Lands Burgelijke . Openbare Werken had kunnen in handen nemen, werd alge- meen betreurd. Van zijn beproefde bekwaamheid, zijn groote ervaring, zijn stoere werkkracht, zijn vasten wil had men