413
1923 - N°. 21
K.G./c.M2. elasticiteitsgrens en 4000 K.G./c.M2. breukvastheid), welke overbleven, nadat met opzet het materiaal gebroken was. De staven hadden verschillende vormen van doorsnede, cirkelvormig, rechthoekig, T-vormig, enz.
Nieuwe breukvastheid en elasticiteitsgrens. Indien men van de eenmaal gebroken stukken van een staaf opnieuw de breukbelasting bepaalt, blijkt deze niet veranderd, al herhaalt men deze bewerking ook nog zoo dikwijls. Echter blijvende deformaties tot die belasting steeds elastisch!
Noemt men van de nog ongebroken staaf de doorsnede 8, de elasticiteitsgrens e, de breukvastheid R, dan is e = 0.6 R ongeveer. .
Na de breuk is de nieuwe doorsnede (buiten de insnoering)
S' _ _rL ongeveer, terwijl e' en R' per c.M2. van de nieuwe
doorsnede aan elkaar gelijk worden, zoodat tt = R' = 1.2 R (dus ongeveer 4800 K.G./c M2.).
De nieuwe elasticiteitsgrens blijkt, vergeleken met de oorspronkelijke, tot het 2-voudige te zijn gestegen; immers
, e V 1.2 _
e' = —r--j.— = 2 e. O.b
Insnoeringsdoor snede. De oppervlakte dezer doorsnede blijkt
Dl] meermaieu ureneu siccus wju»"1" *~ ~~ ——-
blijft de verlenging dezelfde, waaruit volgt dat een eerste breuk wel de mogelijkheid van een algemeene verlenging opheft, maar geenszins onder bepaalde omstandigheden een plaatselijke.
De verschillende beproevingen gaven de volgende resultaten:
Koude buigproef. Evenmin als bij een gewalst vloeiijzeren staaf vertoonde zich nu een scheur bij de tevoren gebroken staaf (diameter 20 m.M.). . .
Aantal buigingen over 180° voor de breuk. Het aantal buigingen over 90° achtereenvolgens naar weerskanten ten opzichte van den oorspronkelijken stand, totdat breuk optrad, was voor de getrokken en' geharden staaf (van 5 m.M. b.v.) even groot als voor de tevoren gebroken staaf.
Oprollen en afwikkelen onder belasting. Een machinaal getrokken draad van 5 m.M. kan na vooraf teweeggebrachte breuk op deze wijze zeer groote verlengingen verkrijgen, tot 150 pCt. a 170 pCt. Den draad rolt men eenmaal op om een staaf van 10 m.M. of 15 m.M. diameter, die men dan om zijn as laat draaien, terwijl de draad wordt onderworpen aan een trekkracht, welke 60 a 70 pCt. bedraagt van de breukbelasting. .
Buiging door belasting. De toepassing van de formules, m de mechanica gebruikelijk, toont dat bij belasting in het midden van staven op twee steunpunten, voor gehard materiaal de elasticiteitsgrens kan varieeren tusschen 3000 tot 4000 K.G./c.M2., doch indien men boven die grens komt, worden de doorbuigingen plotseling zeer sterk bij geringe toename der belasting.
Bij te voren door uitrekking gebroken staven evenwel wordt die grens 4500 tot 5000 K.G./c.M2. en bij overschrijding daarvan ziet men het eigenaardige verschijnsel, dat thans de vormveranderingen slechts zeer langzaam toenemen; een opvoering van de spanningen tot 6000—7000- 9000 K.G./c.M2. laat slechts een betrekkelijk geringe permanente vormverandering achter.
Wringproeven. Bij gehard vloeiijzer is het maximum elastische wringingsmoment ongeveer 38 a 40 pCt. van dat, voor breuk vereischt.
Een te voren door uitrekking gebroken staaf vereischt een even groot moment voor breuk door wringing. doch het elastische wringingsmoment stijgt tot 80 pCt. daarvan, d. i. het dubbele. .
Schokproeven. Een te voren gebroken vloeiijzeren staaf__is in het geheel niet broos bij stooten; de doorbuigingen zijn geringer dan bij een staaf van dezelfde afmetingen van het gewone materiaal, terwijl de opgenomen arbeid bij koud buigen door stooten (volgens de methode Chabpy gemeten) grooter is dan voor het gewone materiaal.
Stootproeven op ingekeepte staven. In dit opzicht zijn de te voren door uitrekking gebroken staven belangrijk minderwaardiger dan de gehard vloeiijzeren: waar de laatste b.v. 8—11 K.G./M, arbeid voor breuk vorderen, zal men voor de eerste slechts 2.8 k 3 K.G /M. vinden, al is dit dan ook nog hoog vergeleken bij het materiaal voor rails b.v.; voor gietijzer zou men dan + 0 krijgen.
Stootproeven gecombineerd met trek. Bij gewone schokproeven kan de staaf glijden over zijn steunpunten. Een interessante proef ontstaat, als men de tevoren gebroken staven aan stooten onderwerpt, terwijl de einden door de klemmen der trekmachine worden vastgehouden en tevens een trekkracht wordt teweeggebracht = 60 a 80 pCt. van de breukbelasting. Hevige hamerslagen veroorzaken geen onmiddellijke breuk; integendeel er ontstaat een belangrijke verlenging van de staaf; bij herhaling van de bewerking kan men een algemeene verlenging van meer dan 30 pCt. verkrijgen.
Getrokken ijzer of staal met hooge breukvastheid bezigt men reeds voor kabels; tegenwoordig ook al m gewapend beton-constructies (b.v. buisleidingen). Echter is het harden door uitrekking een middel tot verhooging der elasticiteitsgrens, dat belangrijk eenvoudiger en goedkooper is dan de bewerking in de draadtrekkerij. Wel is waar kan men dit slechts op meer bescheiden schaal doen, maar het materiaal verkrijgt daarentegen betere eigenschappen; het behoudt een veel betere insnoering b.v. De grootste resultaten bereikt men door het te voren breken der staven. De elasticiteitsgrens wordt 2 X zoo hoog, b.v. ± 4800 K.G./c.M2. De toe te laten spanning zou dus het 1.7 a 2-voudige kunnen zijn van de thans gebruikelijke, dus 1700 tot 2000 K.G./c M2., wat een belangrijke ijzerbesparing beteekenen kan.
Bovendien blijft het zoo verkregen materiaal gemakkelijk te bewerken met de boor- en ponsmachines, enz. Wenscht men de mogelijkheid van een algemeene verlenging nog te behouden, dan zou men de staven kunnen uitrekken tot een gemiddelde waarde, waardoor echter de elasticiteitsgrens minder stijgt.
In ijzer- en gewapend betonconstructies, enz. worden vloeiijzeren balken of staven gebruikt (gewalst of gesmeed) met een elasticiteitsgrens van b.v. 2500 K G./c.M2. terwijl bij directe trekkrachten een algemeene verlenging van 20 pCt. mogelijk is. Echter zal deze mogelijke verlenging nimmer worden toegelaten; in gewapend beton mag de elasticiteitsgrens van het ijzer in geen geval overschreden worden, en ook in ijzerconstructies zouden ontoelaatbare vormveranderingen er het gevolg van zijn. Het lijkt dus veel rationeeler, meer te profiteeren van de eigenschappen van het constructieijzer door verhooging van de elasticiteitsgrens en vermindering der mogelijkheid van een algemeene verlenging, te bereiken met een zoo eenvoudige bewerking als het uitrekken. Zooals uit de vermelde proeven blijkt, kan men er zeker van zijn, dat ook het materiaal van door uitrekking gebroken staven nog altijd verschillende zeer goede eigenschappen bezit! Het rondijzer voor gewapend beton leent zich bijzonder goed voor i' „*„+A u„-,.^v.T.rr. y«nr nrnfieliker zou men klemtangen
van bepaalden vorm moeten hebben, hetgeen practisch echter geenerlei moeilijkheden zal opleveren. Niets belet bovendien om in een constructie gelijktijdig niet- en wel uitgerekt ijzer te gebruiken; ook voor buizen en kanonnen komt het in aanmerking, aangezien uitrekking in één bepaalde richting haar invloed uitoefent in alle richtingen van het behandelde metaal.
Elk hardingsproces heeft natuurlijk geen zin, zoodra de stukken verwarmd moeten worden, aangezien dit de harding weer te niet zou doen.
In le Génie Civil van 17 Februari 1923 wordt gepubliceerd een nota van P. Piketty, ingediend in de Académie op 29 Januari 1923, waarin behandeld wordt de toepassing van door uitrekking gehard wapeningijzer in gewapend beton-constructies. De schrijver doet dit sinds zijn octrooiverleemng in 1911 met succes met het doel öf bij gelijke kosten de zekerheid te verhoogen öf bij gelijke zekerheid de kosten te verminderen. Men zou dit kunnen bereiken door ijzer of staal met hoogere natuurlijke elasticiteitsgrens te gebruiken. De grondslag voor de uitvinding vormde de vervanging van dit dure materiaal door het goedkoopere gewone vloeiijzer. waarvan de elasticiteitsgrens kunstmatig wordt verhoogd door voorafgaand uitrekken der staven. De economie van het gebruik wordt echter beheerscht door den glij dm gsweer stand van het metaal in de beton, die voor een bepaalde betonsamenstellirg constant is en onafhankelijk van de yzereigenschappen. Het ronde oppervlak van de ijzerwapenmg mag dus niet veranderen! Wordt de elasticiteitsgrens tengevolge van de voorafgaande uitrekking 2 V zoo hoog dan *a° °? toe te laten spanning, als geëischt wordt, dat zij ae nein blijft van de elasticiteitsgrens, worden opgevoerd van