N°. 25 — 1923

482

dracht van notabelen van Shantung, die een bureau, in China in den regel met den naam Conservancy Board aangeduid, oprichten. Het plan zou uitgevoerd worden door de Amerikaaiische firma Siems & Carey. Het zou betaald worden door het gouvernement met als garantie de tolheffing en de opbrengsten der landaanwinnig die er mede samenhingen. Het zou verbetering van het geheele kanaal en tevens de afwatering betreffen, sluizenaanleg en uitdieping. De prijs zou $ 15.000.000 Chineesch zijn.

Het plan is nog in onderzoek. De verbetering der afwatering is hier een quaestie van het allerhoogste belang. Ernstige overstroomingen hebben b.v. in 1917 de geheele vlakte tusschen het Groot Kanaal ten Noorden van de Gele rivier en Oostwaarts van de bergen langs den Peking— Hankow-spoorweg in een zee herschapen met als eenige uitlaat de rivier van Tientsin. En ook Zuidelijk van de Gele rivier bestaat doorloopend dat gevaar door de rivier de Huaiho, die geen uitmonding in zee heeft, maar in een steeds grooter wordend meer het Hungtse uitloopt en die o. a. in 1921 een geweldige overstrooming veroorzaakte, met hongersnood als noodwendig gevolg.

De andere dikwijls geroemde kanalen van Oost-China zijn in den regel niet als scheepvaartwegen aangelegd, maar hebben hun oorsprong gevonden in de afwateringsnoodzaken en zijn dus als onze polderslooten te beschouwen. In verband met elkander staan zij niet steeds. Met eenige samenwerking tusschen de verschillende geïnteresseerden zou hier met niet al te groote geldelijke opoffering wel wat te bereiken zijn, vooral daar de vaart er over ongetwijfeld belangrijk zou worden. Het vervoer per vaartuig toch kan economisch zonder eenige moeite met het vervoer per as over de slechte of afwezige wegen concurreeren. Ik moge hier vermelden dat over in bruikbaren staat zijnde kanalen het vervoer per ton-K.M. in China wellicht % dollarcent zal kosten, terwijl thans dat vervoer 2 en meer centen kost en per voertuig de prijs 8—15 centen is.

Eén categorie kanalen is nog als scheepvaartweg aangelegd en wel die welke de zoutdistricten langs de Gele zee met het Grootkanaal verbinden. Deze worden door de zouthandelaren onderhouden.

Een Chineesche rivier in de vlakte maakt met zijn dijken een onmiskenbaren Hollandschen indruk en als men achter den schaardijk weer een anderen dijk ziet en weer slaperdijken en dikwijls ook ingeloopen poldertjes, waar nog vakken van den doorgebroken dijk aanwezig zijn, dan verbeeldt men zich in Zeeland te wezen en de machtige' Yangtse schijnt de Ooster- of Westerschelde. Maar de Zeeuwsche waterstaat is voor zijn taak berekend, terwijl het in China de strijd tegen het water uit een steeds terugtrekken op andere verdedigingslinies lijkt te bestaan. Men moet echter wel in aanmerking nemen dat de dijken die men ziet niet de hoofddijken zijn, maar gelijk staan met de buitenbekadingen in Nederland en dat de hoofddijk die de Chineesche vlakte moet beschermen meer binnenwaarts ligt. De bemoeiing met de rivieren bestaat in het onderhoud der dijken; niet in een normalisatie ten behoeve der scheepvaart of in het belang van een beteren afvoer. En dit dijksonderhoud is voornamelijk een herstel van beschadiging, niet een breed opgezet plan om beschadiging te voorkomen. Voor dit onderhoud bestaan lichamen die -men ook weer Conservancy Boards kan noemen, in den regel één voor het geheele gedeelte eener rivier dat door één provincie ligt. Over de eigenlijke rivier hebben deze Boards niets te zeggen; zij hebben dus meer de taak onzer waterschappen, maar zooals het in de lijn is der Chineesche maatschappelijke inrichting zijn zij niet op samenwerking van belanghebbenden gegrond, doch waren zij organen van het keizerlijk gezag. Voor een rivier als de Gele rivier stonden zij vroeger onder een hoogen ambtenaar voor de geheele rivier, die den rang van Onderkoning had. Het geld werd gedeeltelijk van de centrale regeering, gedeeltelijk van de provincie verkregen. Vond een dijksbreuk plaats dan moest het volk uit de omgeving aan de herstelling mede werken. Behalve den hoofddijk die dus van de centrale regeering afhing, zijn er de genoemde buitendijken die _ door plaatselijke belanghebbenden, dikwijls tot één familie behoorende, worden onderhouden; soms als zulk een buitendijk tot ontlasting van den hoofddijk bijdroeg, gaf de centrale regeering een subsidie. Thans staan de Conservancy Boards onder het Ministerie van Binnenlandsche Zaken, terwijl het onderkoningschap met de revolutie is afgeschaft.

Terwijl nu de rivieren van Zuid-China door den meer gelijkelijk verdeelden regenval zich rustig houden en ook die van MiddeivChina de Yangtse met zijn zijrivieren meer de aandacht heeft om de wenschelijkheid deze tot een goeden scheepvaartweg te vervormen, is de Gele rivier een voorwerp van voortdurende zorg. Herhaalde malen heeft de Gele rivier zijn loop veranderd, het laatst in 1853, toen zij van Kaifengfu uit haar weg naar het Noordoosten in plaats van naar het Oosten ging kiezen en sedert niet meer in de Gele zee, maar in de Golf van Chihli mondt. De oorzaak hiervan is de onevenredig groote massa slib die uit het lössdistrict wordt medegevoerd en het bed ophoogt, zoodat dit boven de vlakte komt te liggen. De helling van de rivier door de vlakte, gemiddeld 2 op 10.000, zou voldoende zijn om het slib af te voeren en het is slechts het vastleggen van het zomer- en winterbed, dat hier noodig is. Men moet dit woord „slechts" niet zóó opvatten alsof dit een eenvoudig werk zou zijn, maar het als een aanduiding aannemen, dat het hier althans geen onmogelijke taak zou gelden. Thans slingert de Win terrivier die Vio van den afvoer van de Zomerrivier heeft door het 5 K.M. breede Zomerbed heen totdat de dijk bereikt is en men in der haast een krib aanlegt zonder verdediging beneden het water. Bij het stijgen van de rivier neemt de afvoercapaciteit van slib toe en wordt er veelal meer slib afgevoerd dan aangevoerd en daalt dus de bodem, maar bij verminderden waterafvoer slibt de geul weer toe en kan het zijn dat bij plotselinge vloeden een niet voldoende afvoerweg beschikbaar is. Zoo verdiept en verhoogt de bodem om beurten eii zijn er bij de brug van Tsinanfu steenen 7 a 8 M. dieper teruggevonden dan waar zij gestort waren. De slibafvoer kan tot 10 pCt. van de waterhoeveelheid stijgen en jaarlijks worden er honderden uiillioenen ton slib naar zee gébracht. De Huaiho met zijn overstroomingen noemde ik reeds.

Beschouwt men de rivieren als scheepvaartweg, dan zijn het voornamelijk die, welke toegang naar de groote havens geven, welke van beteekenis zijn. In de eerste plaats zijn dit de Yangtse en de Whangpoo waarover ik echter thans geen meclecleeling behoef te doen. Ik wil slechts er op wijzen dat ook de zijrivieren verder op de Yangtse, zooals de Han die bij Hankow uitmondt, de aandacht beginnen te trekken en de verbetering van deze rivier als höngersnoodbestrijding onder handen is genomen.

Wat Shanghai voor Midden-China is, is Tientsin voor Noord-China. Deze stad is gelegen aan de Hai-ho, die meer dan eenige andere te lijden heeft van verzanding. Een dubbel bezwaar bestaat hier: de ondiepte in de rivier zelf en die voor den mond waar een zandbank aanwezig is, die telkens ondieper wordt, zoodat voortdurend baggeren noodig is. De rivier wordt met radicale bochtafsnijdingen geholpen* maar, daar deze niet gepaard gaan met behoorlijke verdediging der oevers, slingert de rivier totdat de dijken die er langs liggen in haar bed verdwijnen.

Op de bank voor den mond heeft men eenigen tijd te vergeefs met slibraderen gewerkt, thans is het alleen door baggeren dat men een geul tracht te onderhouden. Er is ten slotte een diepte van 5—6 M. op de bank aanwezig, terwijl le rivier zelf bij gewoon H.W. door schepen van omstreeks 4 M. diepgang kan worden bevaren. De oplossing zou hier misschien zijn om de rivier die het meeste slib in de Hai-ho brengt af te voeren en de rivier verder geheel als eb- en vloedrivier te normaliseeren. Tientsin, een stad van bijna een millioen inwoners en de tweede handelsstad des Rijks, zal men ondanks de ongunstige ligging moeilijk kunnen abanclonneeren evenmin als men Shanghai verlaten kan.

Noordelijker is er de Liaa waaraan Newchwang, een ^enigszins belangrijke verdragshaven van Mantsjoerije in leze eeuw aangelegd; Zuidelijker de Min, waaraan Foomow is gelegen en ten slotte de Westrivier met Canton.

Voor de verbetering van al deze rivieren als scheepvaartweg is geld zonder al te veel moeite te verkrijgen in veraand met de groote handelsbelangen die op het'°spel staan. Eïet eenvoudigste is een kleine extra douaneheffing, die b.v. ;e Shanghai tot 10 pCt. van de rechten kan gaan en daar leze 5 pCt. der waarde zijn, ten slotte slechts 1/2 pCt. der vaarde van in- en uitgevoerde goederen bedraagt, wat bij ;en handelsomzet als te Shanghai 2 millioen per jaar en te rientsin 3/4 millioen per jaar zou zijn.

Intussehen is de ondervinding met havens aan de monden Ier slibrijke rivieren van China niet bijzonder tot navolging uanlokkend, wanneer niet tevens de bovenrivier voor de