r™J—G DE INGENIEUR 28JANU"

B. BOUW- EN WATERBOUWKUNDE 2.

INHOUD: De wijze van droogleggen van sluizen in het algemeen en van de Noordersluis te IJmuiden in het bijzonder, door ir. J. P. Josephus Jitta. — Boekennieuws: Dr. E. A. Kautz. Der Hafen von Vlissingen, door Bl. — Korte technische berichten: Twee machtige centra van wetenschap en kunst. Rivierregulatie en bouw van aarden dammen in werkverschaffing. De haven van Haifa (Palestina). Strandverdediging bij Soulac-les-Bains (Gironde). De electrisch gelaschte hefbrug over de Middelstegracht te Leiden. Waterbouwkundige problemen in Sovjet Rusland.

De wijze van droogleggen van sluizen in het algemeen en van de Noordersluis te IJmuiden in het bijzonder

door

ir. J. P. JOSEPHUS JITTA.

Hieronder wordt, zonder aanspraak te maken op volledigheid, de gedachtengang weergegeven, welke tenslotte geleid heeft tot een eenvoudige en weinig kostbare wijze van drooglegging van de rolbanen van de Noordersluis te IJmuiden, zoowel in de deurkas als in den dag van de sluis.

De sluishoofden van de kleinere oude sluizen kunnen over het algemeen worden drooggelegd met behulp van houten Schotbalken, waartoe verticale sponningen in de sluismuren zijn uitgespaard. De sluismuren zijn stabiel door hun eigen gewicht en komen niet naar voren doordat zij door den vloer op elkander zijn gestempeld. De vloeren van °P palen gefundeerde sluizen waren, toen gewapend beton -Qog niet werd toegepast, van aan de palen verankerde z*alpen voorzien en daardoor bestand tegen den opwaarts Serichten wateroverdruk, welke bij drooglegging aanwezig Is- Voor sluizen met groote drempeldiepte (b.v. zeesluizen) *erd het bezwaarlijk den vloer op deze wijze bestand te ^aken tegen den grooten opwaartschen waterdruk, ter*ïjl de groote sluiswijdte en -diepte een bezwaar opleverde v°or het gebruik van schotbalken. Daarom vermoedelijk ^erd wel eens bij het ontwerpen minder aandacht geschonken aan de mogelijkheid de sluisvloeren te kunnen droogleggen. Zulks lijkt te meer gemotiveerd, daar de Vltale deelen van de sluizen, b.v. de taatsen bij puntdeursluizen en de rolbanen bij roldeursluizen zonder drooge8ging van het geheele sluishoofd zijn te herstellen of ^e?nieuwen. De taatsen zijn op eenvoudige wijze droogte eggen met behulp van taatskuipen, hetgeen meermalen u'tkomst heelt gebracht, wanneer een taats na aanvaring Vftn een deur ontzet of beschadigd was (IJmuiden, Middensluis, 1921, Temeuzen 1930). De rolbanen zijn te herstellen ? te vernieuwen met behulp van duikers of van een duiker*'ok, welke soms in de deurconstructie is opgenomen (Antwerpen, Royersluis 1921— 25, Emden 1930), hetgeen een uiterst moeilijk, onoverzichtelijk en slecht e controleeren werk is. Reparaties aan den sluisvloer ^elve, b.v. aan de drempels, welke bij zeer oude sluizen °odig kunnen zijn, zouden, zooals meermalen is geschied, n den droge kunnen worden verricht na afdamming van 6 sluis met behulp van aarden dammen of kistdammen een zoodanige bemaling, dat de vloer niet door den Pwaartsehen waterdruk omhoog komt. Aangezien het afdammen tijdroovend is (dus voor een Paratie van korten duur langdurige stremming van de Ueepvaart door de sluis) en bovendien in verhouding ^ de reparatie zelve kostbaar, terwijl het afdammen en J^alen

van zeer groote sluizen veelal praktisch onmoge' ls, en daar het onder water repareeren of vernieuwen te raübanen zeer moeilijk is en veel tijd kost, worden ty^eriwoordig weer hoe langer hoe meer in de sluisontnin^611 eenv°udige, betrekkelijk weinig kostbare voorziening611 0P£enomen om de drooglegbaarheid mogelijk te zw a's net gebruik van houten schotbalken be-

ï^1 Seeft, zooals voor groote binnenvaartsluizen en tg i en- Sluizen, waarvan de vitale deelen niet zijn droog jjj !~ggen, vormen een riskant bezit. De kosten, welke men e sluizen steekt om de drooglegging der vitale deelen

te kunnen bevorderen, zijn te beschouwen als die van een verzekering, welke volkomen verantwoord is. Het spreekt vanzelf, dat de kosten der voorzieningen laag moeten zijn, vergeleken bij die van het geheele bouwwerk.

Voor groote binnenvaartsluizen blijft over het algemeen de drooglegbaarheid beperkt tot de sluishoofden, welke immers de vitale deelen van de sluis bevatten. De schutkolken hebben dan veelal een waterdoorlatenden bodem. Slechts indien bij de kleinste waterdiepte in de kolk het verval in verhouding zeer groot is en dus de belastingsgevallen bij drooglegging niet veel verschillen van die in het normale sluisbedrijf, kan het economisch zijn de sluis over haar geheele lengte op drooglegging te construeeren. Alsdan behoeft zij voor drooglegging slechts aan de uiteinden te worden afgesloten, hetgeen het voordeel geeft, dat met twee noodafsluitingen beide hoofden gelijktijdig worden drooggelegd, waardoor de duur van de stremming van de scheepvaart beperkt wordt. Een voorbeeld hiervan is de 12 m wijde hefdeursluis te Zutphen (Eefde) aan den ingang van het Twenthe—Rijnkanaal.J)

De drooglegbaarheid van groote binnenvaartsluizen is tegenwoordig over het algemeen mogelijk gemaakt door het gebruik te voorzien van ijzeren schotbalkliggers of van naaldafsluitingen. De schotbalkliggers kunnen drijfvermogen hebben en al2) of niet 3) drijvend worden aangevoerd. In het sluisgebouw zijn hiertoe noodig verticale sponningen tot op den sluisvloer. De naaldkeeringen (fig. 1) bestaan uit houten of ijzeren naalden, welke steun vinden in een ondiepe sponning s in den sluisvloer, en tegen een ijzeren kokerbalk k, welke öf in drijvenden toestand óf met een bok wordt gesteld in sponningen a, die plaatselijk in de sluismuren zijn uitgespaard 4).

Schotbalkliggers hebben in vergelijking met naaldkeeringen voor, dat met grootere elementen wordt gewerkt, doch tegen, dat het materiaalverbruik veel grooter is, dat drijvende bokken of speciaal voor het doel geconstrueerde vrij zware kranen noodig zijn voor het laten zinken of het lichten der schotbalken, zelfs al hebben deze drijf vermogen5)

1) De Ingenieur n°. 22 van 1932, artikel van dr. ir. L. R. Wentholt.

2) Der Bauingenieur 1932, blz. 446 e.v., artikel van Oberingenieur Jaeger, Dortmund, over de nieuwe sluis te Amfreville-les-Monts sur Seine.

3) Die Bautechnik 1930, Heft 53/54, artikel van Dr. Ing. Nateemann over de sluizen van «het Wesel-Datteln-kanaal.

4) De Ingenieur n°. 35 van 1930, artikel van ir. C. F. Egelie over de schutsluis in het Bossche Veld bij Maastricht, en de hierboven genoemde sluis te Zutphen (Eefde).

5) Vooral als de waterstand wisselend is en de keering niet bij den hoogst en waterstand wordt gestald, zoodat de bovenste balken voor het stellen uit het water moeten worden gelicht.