5le JAARGANG
Nummer 46
DE INGENIEUR
13 NOV. 1936
B. 167
B. BOUW- EN WATERBOUWKUNDE 16.
INHOUD: Het ontwerp van de sluizen in den Vaartschen Rijn, wederzijds van het Amsterdam-Rijnkanaal, door ir. 8? P. Josephus Jitta. — Ingezonden stukken: De weerstand van paalpuntcn in zand. Het draagvermogen van fundeerWaten op zand. Naschrift van ir. A. W. C. Dwars. — Boekennieuws: Ernst Neufert: Bau-Entwurfslehre, door ir. Sangster. Prof. ir. J. G. Wattjes: Nieuwe bouwconstructies I, door ir. H. Sangster. — Korte technische berichten: Twee Euphraatbruggen in Turkije. Een dunwandig gewapend-betongewelf van buitengewonen vorm.
Het ontwerp van de sluizen in den Vaartschen Rijn, wederzijds van het Amsterdam-Rijnkanaal
door
ir. J. P. JOSEPHUS JITTA.
Bespreking en motiveering van het ontwerp. Achtereenvolgens worden behandeld: a. de fundeering; b. de bovenbouw; c. de deuren; d. de bewegingsmechanismen; e. de bediening; ƒ. de geleidingswerken; g. kosten.
1. Inleidingx).
Het op Amstellands peil gelegen Amsterdam-Rijnkanaal ?al het oude kanaal, den Vaartschen Rijn, dat op hooger Peil is gelegen, nabij Jutphaas kruisen. Wederzijds van het nieuwe kanaal worden in den Vaartschen Rijn schutsluizen gebouwd, welke normaal 1 m verval hebben te keeren. Het verval kan evenwel grooter zijn.
De sluis ten zuiden van het Amsterdam-Rijnkanaal, aangeduid als ,,de Zuidersluis", is 12 m wijd (evenals de Koninginnesluis te Vreeswijk) en heeft een nuttige schutkolklengte van 120 m. De kolk wordt door een tusschenhoofd in twee gelijke deelen verdeeld. Deze verdeeling heeft 'n de eerste plaats groot nut als reserve. Mocht één sluishoofd tijdelijk buiten gebruik zijn, dan kan toch nog worden geschut. Voorts kan door de verdeeling van de kolk in twee gelijke deelen in bepaalde gevallen — veel scheepvaart in één richting — sneller worden doorgeschut. Het eerst in de sluis binnengevaren schip kan in de voorste kolk gorden geschut, terwijl een volgend schip ondertusschen Ir» de achterste kolk kan varen.
Aan de noordzijde van het Amsterdam-Rijnkanaal borden twee naast elkander liggende sluizen gebouwd, waarvan de grootste, aangeduid als de Groote Noordersluis, dezelfde afmetingen heeft als de Zuidersluis. Zij is evenwel niet van een tusschensluishoofd voorzien. Daartegen is er ter wille van reserve en van het snel doorschutten een kleine sluis naast ontworpen, wrelke 7 m wijd *s en een nuttige schutkolklengte heeft van 55 m.
De drempelhoogte van de groote sluizen is dezelfde a|s die van de bestaande sluizen in het Merwede-kanaal, ^ie der kleine sluis is in overeenstemming met de kleinere lengte- en breedteafmeting geringer.
Alle sluizen zijn van puntdeuren voorzien, hetgeen tot eenvoudigste en goedkoopste oplossing leidt. Het op Peil brengen van de schutkolk geschiedt door schuiven lïl de deuren.
De sluizen zijn met groenharthouten schotbalken ^rooglegbaar.
2. Bespreking van het ontwerp.
«. Fundeering. Daar de grondlagen over het algemeen j**t onder den onderkant der bouwwerken van slechte *J°edanigheid zijn, zijn de sluizen op betonpalen gefundeerd. ue verticale palen zijn als bij de nieuwe sluizen te Vreeslijk los onder den vloer. Na het inheien moeten de paal^°Ppen derhalve gaaf zijn. Dit is bevorderd (evenals te vreeswijk) door op het kopvlak een ± 1 cm hoogen bult ^ maken met een cirkelvormig snijvlak, waardoor de
, l) Zie artikel van ir. W. H. Brinkhorst in no. 36 van 1934.
slagen centrisch op de palen komen. Na het inheien worden de paalkoppen tweemaal geteerd om het aanhechten aan den werkvloer en aan de er bovenopgestorte beton te voorkomen.
Schoorpalen zijn toegepast onder de uiterste hoofden om den naar buiten gerichten waterdruk in de richting van de sluisas op te nemen (evenals te Vreeswijk).
In dwarsrichting van de sluizen maakt de druk tegen den eenen muur over het algemeen evenwicht met dien tegen den overstaanden. Alleen is dat niet het geval voor het gedeelte van de Groote Noordersluis, dat voorbij de nevenliggende kleine ligt. Daarom zijn voor het dwarse evenwicht van dat sluisgedeelte als geheel, schoorpalen aanwezig, welke op trek worden belast (zie fig. 1, doorsnede EF). Voor schoordrukpalen is het betrokken sluisgedeelte onder bepaalde belastingsgevallen te licht, lichter dan 3 x de er op werkende horizontale kracht (schoorpaalrichting 3 : 1). De schoortrekpalen reiken veel dieper dan de andere palen om tegen de er op werkende trekkracht bestand te zijn. Zulks wordt met het oog op de draagkracht der kortere palen geen bezwaar geacht, omdat hun paalpunten voldoende ver van de trekpalen zijn verwijderd. Evenwel zullen de langere palen voor alle zekerheid vóór de andere worden geheid en voorts zullen zij, voor zoover zij onder het peil der punten van de kortere palen reiken, niet met behulp van spuiten op diepte worden gebracht. Men is er dan zeker van dat de grond onder de korte palen niet wordt omgewoeld.
De draagpalen hebben alle een doorsnede van 0,25 X 0,25 m en een lengte van ongeveer 6 m. Zij worden elk met ten hoogste 25 t belast (d. i. met 40 kg/cm2). De trekpalen zijn 13,60 m lang en hebben een doorsnede van 0,32 x 0,38 m. De, hoogst zelden, bereikte toegelaten trekkracht is 12,5 t.
b. De bovenbouw. Ondanks het geringe te keeren verval loopt de waterdichte sluisvloer over de geheele sluislengte door. De sluizen zijn van het zoogenaamde bakprofiel. Dit bleek tot het goedkoopste sluistype te leiden. Tevens verkrijgt men aldus de eenvoudigste en degelijkste oplossing. Bij het ontwerpen was men oorspronkelijk uitgegaan van een niet-waterdichten sluisvloer, doch deze oplossing heeft het ten slotte bij de gegeven verhouding tusschen sluisbreedte en -hoogte moeten afleggen tegen het bakprofiel.
Het vormen van de schutkolkwanden door ijzeren damwanden gaf geen finantieel voordeel. Bovendien zijn ijzeren damwanden niet zoo duurzaam als betonnen muren, vooral niet, als men rekening houdt met de schurende werking van de schepen.
Ter voorkoming van opdrijven van de sluis bij daartoe ongunstige belastingsgevallen, is de vloer van de schut-