B. 260

De Ingenieur no. 50. Bouw- en Waterbouwkunde 22.

13-12-1935

een oordeel te vormen omtrent de stroomsterkten, die in een doorsteek of in een vernauwde geul zullen optreden, ondanks het feit, dat de weerstand slechts benaderend in rekening wordt gebracht, dat met constante, gemiddelde doorstroomingsprofielen wordt gewerkt, dat de niveauveranderingen, die met de kracht van Bernotjixi samenhangen, worden verwaarloosd, en dergelijke meer.

In veel gevallen zal men met een zoodanige uitkomst kunnen volstaan; dit was bij de Zuiderzeeberekeningen steeds het geval. Echter laat de methode ons in den steek, wanneer het noodig is de details van de beweging te kennen. In ondiep water ondergaan de getijgolven een vervorming en deze vervorming wordt met de methode Lorentz niet gevonden. Zij ontstaat juist tengevolge van het feit, dat de weerstand niet evenredig is aan de stroomsnelheid, maar nagenoeg aan de tweede macht daarvan. Ook de wisselingen in diepte hebben een vervorming tengevolge, evenals de krachten van Bernoülli. Deze factoren beinfluenceeren ook den middenstand, waaromheen de getijbeweging zich afspeelt.

Wil men een dubbelen vloedkop, een agger, of een dergelijk verschijnsel nagaan, of weten in hoeveel tijd de stroom bij de kentering wisselt van een bepaalde snelheid in één richting tot een zekere snelheid in de andere richting, dan zal men niet kunnen volstaan met de methodeLorentz, maar moet een volgende benadering worden toegepast. Dit is ook het geval, wanneer het noodig is nauwkeurig te weten hoe de middenstand van plaats tot plaats verandert.

3. Er bestaan verscheidene methodes om een getijberekening uit te voeren met inachtneming van een quadratischen weerstand en zoodoende een oordeel te krijgen over de vervorming van de getijgolven. Men kan dan niet meer over een geheele getijperiode integreeren, doch verdeelt de periode in kleine stukjes, die afzonderlijk worden doorgerekend. Dientengevolge neemt de hoeveelheid werk in zeer sterke mate toe en men zal zich dan ook dienen te beperken tot een zeer eenvoudig geulennet.

Een dergelijke methode is aangegeven door prof. ir. G. H. de Vries Broekman, ter gelegenheid van het onderzoek van de buitengewoon hooge waterstanden, die in 1916 op den Rotterdamschen Waterweg zijn voorgekomen (De Ingenieur 1916, nos. 29 en 49). In Duitschland maakt men veelal gebruik van de methode-REiNEKE (Jahrbuch für die Gezoasserkunde Norddeutschlands 1921); een Belgische publicatie is de methode-BoNNET (Annales des Travaux Publiés de Belgique 1922—1923). Bij één der voor de afsluiting van de Zuiderzee benoodigde berekeningen was het noodig met een quadratischen weerstand te werken en hiervoor ontwikkelde Lorentz een methode, die in het verslag van de Staatscommissie als de „exacte methode" is aangeduid1). De formules konden eenvoudig worden gehouden, doordat de verandering in de grootte van de doorstroomingsprofielen gedurende het beschouwde tijdvak niet van veel belang was en dus kon worden verwaarloosd. Van deze omstandigheid maakte Lorentz gebruik door nieuwe eenheden voor tijd en lengte in te voeren, wat het rekenwerk in aanzienlijke mate verkortte. Desondanks is de berekening nog zeer tijdroovend. Dit komt hierdoor, dat het noodig is een schatting te doen omtrent de stroomsterkte, die op elk oogenblik aan het begin van de door te rekenen geul optreedt. Deze schatting moet zoo lang worden gewijzigd, tot de uitkomst voldoet aan een andere grensvoorwaarde, namelijk, dat het verloop van den waterstand aan het einde van de doorgerekende geul overeenkomt met wat daarvoor is waargenomen.

Wij hebben hier dus te doen met een rekenmethode, die een stap verder gaat dan de gewone methode-LoRENTZ en dus verder in details van de beweging kan doordringen. Wordt in den gepubliceerden vorm geen rekening gehouden

1) Het principe van deze methode is beschreven in par. 84, de verdere uitwerking in de par. 96—103 en 158, de numerieke uitvoering in bijlage 11,

met de veranderlijkheid van de doorstroomingsprofielen, het is gemakkelijk om dat wel te doen. Men moet dan alleen ingewikkelder formules accepteeren.

Dit doet de heer Dronkers. Zijn berekeningswijze met den quadratischen weerstand komt overeen met de „exacte methode" van Lorentz. De formules (9)—(14) zijn analoog aan de nummers (59)—(64) van de Staatscommissie. Dat er uiterlijk verschil bestaat, wordt veroorzaakt doordat:

a. Lorentz de eenheden-transformatie toepast, doch Dronkers, die de veranderlijkheid van de diepten in rekening wil brengen, dit niet doet:

b. Lorentz termen bijvoegt voor den invloed van den wind (het gaat om de beweging tijdens storm), doch

c. Dronkers dit doet voor den invloed van het opperwater, omdat zijn berekening is bedoeld voor rivieren, en

d. Lorentz de reeksen afbreekt na den derden term, Dronkers na den tweeden.

Dat de methode tot goede uitkomsten kan leiden, toont het door den heer Dronkers vermelde voorbeeld van het riviervak van Poortershaven. Men ging daar uit van verticaal getij en stroom, die aan het begin van het vak waren gemeten, zoodat de stroomkromme dus niet behoefde te worden geschat. De voor het einde van het vak berekende getijlijn stemde goed met de waarneming overeen. Blijkbaar is men voor dit betrekkelijk korte vak ver genoeg gegaan en is de invloed van de Bernoullitermen, die nog zijn verwaarloosd, hier gering.

In de methode-Di; Vries Broekman worden ook deze termen in rekening gebracht, maai daarbij is het rekenwerk wederom heel wat omvangrijker dan voor de „exacte methode" van Lorentz.

4. Een enkele maal komt het voor, dat een reeds in de open zee vervormde getijgolf binnendringt in een gebied, waar de verdere vervorming, veroorzaakt door den nietlineairen weerstand en wisselende diepte, niet sterk meer is. Men kan dan eenig inzicht verkrijgen in den vorm van de getijlijnen door een „lineaire" berekening toe te passen.

Dit is bij het Zuiderzee-onderzoek gebeurd om te weten te komen of na de afsluiting bij de uitwateringsluizen laag afloopende laagwaters waren te verwachten en ook om een betere schatting te verkrijgen omtrent de hoogte van den waterstand, die zonder wind kan worden bereikt.

De golf in open zee wordt ontleed in enkelvoudige harmonischen (Fourier-analyse); van elke partieele golf wordt met de gewone lineaire berekening de binnenwaartsche voortplanting nagegaan. De weerstandcoëfficiënt moet hier met oordeel worden gekozen.

Ook de heer Dronkers geeft een rekenwijze aan, die in een dergelijk geval kan worden gebruikt. Hij neemt in de berekening, volgens de „exacte methode" (reeksontwikkeling), den weerstand evenredig met de snelheid, en houdt de diepten constant, zoodat een lineaire berekeningswijze ontstaat. De Fourier-analyse is nu niet noodig; daartegenover staat, dat nu weer de schatting van den „beginstroom" noodig is. Wellicht zal toepassing van deze rekenwijze bij een enkele onvertakte geul nu en dan sneller tot een uitkomst leiden dan de werkwijze van Lorentz, die daarentegen bij een net van geulen wel steeds in het voordeel zal zijn. De grens van toepassing is voor beide methoden dezelfde.

Resumeerende kan men zeggen, dat in principe de getijberekeningen zoo nauwkeurig kunnen worden uitgevoerd, als men wil, wanneer men er slechts den tijd voor over heeft. Van het doel, dat men wil bereiken, hangt af, welke methode zal worden gekozen.

In onze ondiepe wateren zal men slechts zelden den stroomweerstand geheel mogen verwaarloozen. Wenscht men de sterkte van het getij en de grootte van de stroomsnelheid, benevens de phasen daarvan, te leeren kennen, dan verschaft de gewone (lineaire) methode-Loie\tz betrouwbare uitkomsten, ook voor de benedenrivieren.