A. 178

De Ingenieur no. 18. Algemeen gedeelte 18.

5-5-1939

8

GRAFIEKEN VOOR

5 JAARGEMIDDELDEN

JAARL. AFWUKIM6 VAN DESEM. NEERSLAG TE AMSTERDAM (<3EM. 593 mmJ ® ZONNEVLEKKEN MAXIMUM

Fig. 2.

Gemiddeld bedroeg de stremming:

vóór 1910 14,8 dagen per jaar

na 1910 3,2 „ „ „

dus een vermindering van den duur in de verhouding van niet minder dan 4% : 1.

Gerekend per dekade vindt men achtereenvolgens: 1879/89 . . 14,3 dagen scheepvaartstremming per jaar 1889/99 : . 16,9 ,, „ „ „

1899/09 . . 13,3 „ ,, „ ,,

1909/19 . . 3,5 „ „ „ „

1919/29 . . 3,6 „ ,, „ „

1929/39 . . 2,5 „ „ „ „

De verdeeling der stremmingsdagen over de wintermaanden was:

in 1879/1909 in 1909/1939

December 2,7 dagen 0,6 dagen

Januari 8,2 ,, 0,4 ,,

Februari 3,4 ,, 1,8 ,,

Maart 0,5 „ 0,4

Gerekend kan worden, dat gedurende de maand Januari in het algemeen de meeste stremmingsdagen voorkomen. De omstandigheid, dat in de laatste 30 jaren Februari meer stremming had dan Januari moet als min of meer toevallig worden beschouwd.

Bij het verder bestudeeren van de grafiek (fig. 1) stelt men zich oogenblikkelijk de vraag of het klimaat de oorzaak der geconstateerde wijziging is, dan wel of andere oorzaken daarvoor aansprakelijk moeten worden gesteld.

Er moet niet uit het oog worden verloren, dat de vroeger algemeen voorkomende zeilvaart eerder gestremd was dan de tegenwoordige stoom- of motorvaart. De rivieren waren vroeger ook minder diep dan tegenwoordig en het ijs zal zich daardoor gemakkelijker vastgezet hebben. Voorts was men niet zoo snel en zoo vroegtijdig met ijsbreken als thans. Vooral door ervaringen, opgedaan tijdens den

winter van 1929, is men in 1933, 1934 en 1938 reeds zeer vroeg met het breken van het ijs begonnen. Het Hollandsch Diep bij de Moerdijkbrug en de Nieuwe Merwede werden zelfs in laatstgenoemde jaren nagenoeg steeds los gehouden. Daardoor kon het Waalijs, dat gewoonlijk wordt tegengehouden door ijsdammen, die zich meestal daar vormen, waar de vloedstroom eindigt (zeer lange kenteringen), dus op de Boven-Merwede of beneden-Waal, spoediger tot afvoer worden gebracht.

Het lijdt geen twijfel, dat, indien niet zoo snel met ijsbreken ware ingegrepen, de dekadel9291939 aanzienlijk meer stremmingsdagen zou hebben opgeleverd dan thans het geval is geweest.

De vraag, in hoeverre klimaatschommelingen mee gewerkt hebben, kan men, daar de machines der booten in den loop der jaren krachtiger geworden zijn, beter beantwoorden aan de hand der perioden, waarop ijs (drijfijs en vast ijs) op de Waal is voorgekomen. Men zie hiervoor weder fig. 1, waarop de

perioden met drijfijs met extra dunne lijnen zijn aangegeven. Uit de grafiek volgt, dat voornamelijk de frequentie der ijsperioden is afgenomen. Kwamen in de jaren 1899/1910 nog 14 perioden met ijs voor, in 1929/1940 waren er nog slechts drie. De volgende staat geeft het verloop der ijswinters duidelijk aan: 1879/89: 13 perioden met 14,3 dagen ijs per jaar 1889/99: 10 „ „ 19,2 „ ,, ,,

1899/09: 14 ' „ „ 13,6 „ „ „

1909/19: 5 „ „ 6,5 „ „ „

1919/29: 7 ,, „ 6,3 „ „ „

1929/39: 3 „ ,, 4,1 „ „ „

Zelfs indien men tengevolge van versterkt ijsbreken het laatste cijfer van ruim 4 dagen ijs per jaar als te laag beschouwt in verhouding tot de andere, kan men nog niet aan den indruk ontkomen, dat onze winters blijkbaar milder worden. Er vormt zich thans minder ijs op de Waal en op de andere groote rivieren dan een halve eeuw geleden.

Een winter met een of twee ijsperioden was vroeger regel, thans uitzondering. Deze indruk wordt niet verzwakt, indien men de volgende beschouwingswijze toepast.

Neemt men telkens met één jaar verspringend het gemiddelde van 5 achtereenvolgende jaren en zet men die voor het midden dezer vijfjarige periode uit, dan ontstaat een grafiek, welke de schommelingen van de ijsbezetting' duidelijker aangeeft dan wanneer men de gegevens van elk jaar afzonderlijk genomen had. Deze groepeeringsmethode wordt in de meteorologie herhaaldelijk toegepast. In plaats van 5 jaar kan men ook een langere periode nemen, doch men loopt dan de kans, dat kleine schommelingen niet meer zichtbaar zullen zijn. Fig. 2 toont duidelijk aan, dat een bepaalde schommeling aanwezig is en tevens, dat de ijsbezetting zich, zooals reeds bleek, in dalende lijn beweegt. De toppunten der schommelingen vallen omstreeks 1882 (?), 1893, 1906, 1917 en 1929. Dit komt dus ongeveer overeen met de perioden der zonnevlekken, die een tijdsruimte van ongeveer 11 jaar beslaan en welker maxima zijn gevallen in 1884, 1893, 1905, 1917 en 1928.

Merkwaardig is ook een vergelijking van de ijsgrafieken met de grafiek van den gemiddelden regenval te Amsterdam,