9-0-1939

De Ingenieur no. 23. Bouw- en Waterbouwkunde 7.

B. 101

matige ventilatie en verwarming (betrokken uit stoomketels in een naburige oude electrische centrale) in welker kanalen veel koper en kurk werden benut, is met nauwkeurigheid uitgezocht.

Zooals reeds gezegd, is het complex van het Raadhuis met omgeving nog niet gereed, doch reeds nu kan verklaard

worden, dat een schoon geheel tot stand is gebracht, ten koste van 18.000.000 kronen overeenkomend met rond 30 gulden in eens en met 2 gulden voor rente, aflossing, en onderhoud per jaar, drukkend op iederen individueelen inwoner van Oslo, getallen, die bijna het dubbele worden, als men de completeering mederekent; getallen, welke tot nadenken moeten stemmen.

De grondduikers in het Betuwe-pand van het Amsterdam-Rijnkanaal

door

ir. J. P. JOSEPHUS JITTA en ir. J. H. VERHEY.

Ten behoeve van de Linge en de Mauriksche Wetering zijn in het Betuwepand twee grondduikers gebouwd, waarvan de uitvoering geheel in den droge heeft plaats gevonden. Beide duikers werden op^P**"»*^ deerd Bijzondere aandacht werd besteed aan de dichting der voegen tusschen de verschillende bouwmooten. De duikers hebben onder den kanaalboden geen gronddekking. Voor de uitvoering werd bronbemaling toegepast, welke bij den Linge-duiker een belangrijke capaciteit had.

Het Betuwe-pand van het Amsterdam-Rijnkanaal, waarvan het peil tot ten hoogste 5,55 m + N.A.P. met den Lekstand op en neer gaat en daarboven op genoemd peil wordt gehouden met behulp van het gemaal te Ravenswaay, kruist de Linge en de Mauriksche wetering. In geen van beide stroomen is ter plaatse scheepvaart. Het is dan ook voldoende deze wateren door middel van grondduikers onder het kanaal door te voeren.

In het algemeen gesproken worden grondduikers öf geheel in den droge gebouwd, èf slechts, voor zoover de landhoofden betreft, in den droge (c.q. de landhoofden als put fundeeren) en voor het overige in den natte (aanvoeren en zinken van elders samengestelde buizen). In de onderhavige gevallen kwam slechts de eerstgenoemde bouwwijze in aanmerking, omdat het kanaal ter plaatse eerst kan worden gegraven nadat de duikers in bedrijf zijn gesteld.

De Linge-duiker (fig. 1) bevat vier betonnen kokers, elk met een dwarsdoorsnede van 2,50 m x 2,50 m, en heeft dus een totale grootte van 25 m2. De maximum Lingeafvoer bedraagt ± 24 m3/sec. De duiker bestaat uit 7 op betonpalen gefundeerde bouwmooten, waarop aansluiten betonnen overgangsstukken naar het normale rivierprofiel, (01 en Oa), welke op houten palen rusten. De betonpalen, lang 6 m tot 13 m, dwarsdoorsnede 0,35 m x 0,35 m, dragen elk maximaal ongeveer 50 t, de houten palen elk -t 10 t. De paallengte was afhankelijk van het zeer onregelmatige geologisch profiel ter plaatse (de grondboring, oeteekend in fig. 1, rechts onderaan, geeft slechts een plaatselijk beeld van den grondslag).

Voor de mooten I, II, V, VI en VII was een paalfundeering onvermijdelijk wegens de slechte grondlagen; de horizontale mooten III en IV, welke bij fundeering op staal geheel op zand zouden komen te rusten, zijn niettemin op palen gefundeerd, omdat ongelijke zettingen van de mooten moesten worden voorkomen.

Tegen aanhechting van de beton wederzijds van de voegen is het kopvlak van de eerstgestorte moot tweemaal geteerd. De waterdichte afsluiting van de voegen is verkregen door middel van rondgaande, in de hoeken gelaschte, roodkoperen strippen, welke voor de helft in de eerstgestorte moot worden ingebetonneerd en er in verankerd door het om en om haaks op- of neerbuigen van 0,10 m lange gedeelten van den rand.

Het uitstekende gedeelte van den strip (GH, fig. 1, detail E) werd met spramex ingesmeerd en daarna in de aansluitende moot ingestort, zoodat beweging in langsrichting mogelijk blijft*). Ter voorkoming van het afspringen van hoeken van het betonwerk bij sterken druk van de mooten op elkander door temperatuursstijgingen, werden strooken celotex aangebracht (zie detail E op fig. 1). Bij

J) Vergelijk de voegdichting van de mooten van de zuigkokers van het gemaal te Bavenswaay: De Ingenieur 1938, no. 21, blz. B. 86 en fig. 2 (blz. B. 88).

het vervaardigen van de voegdichting is er op te letten, dat de beton de ruimten onder de horizontale gedeelten der strippen volkomen vult: er mag geen lucht onder opgesloten blijven.

De waterdichtheid van de voegen is gebleken.

Ter beperking van de vereischte bouwputdiepte is de bovenkant van het horizontale duikergedeelte zoo hoog gelegd als maar eenigszins mogelijk, zonder de scheepvaart in de toekomst te belemmeren: de limiet is de drempelhoogte van de sluizen aan de uiteinden van het Betuwepand (2,35 m —N.A.P.). Bijgevolg is er geen grond- of puindekking van eenige beteekenis boven dat duikergedeelte mogelijk. Tegen het vasthaken van sleepende scheepsankers zijn de in fig. 1 (doorsnede CD) geteekende geleidingsplaten aangebracht. Deze zijn op de zich er onder bevindende grondaanvulling gestort. De bovendekking van het wapeningsijzer in het plafond is vergroot in verband met beschadiging door eventueel over het plafond sleepende ankers (fig. 1, detail F).

Bouwmoot I is ingericht als onderbouw van een eventueel later door belanghebbenden op te richten gemaal voor de bemaling van de Linge op het kanaal. In verband hiermede is de bovenkant van moot II uitgevoerd als „stortebed'" voor het opgepompte water (fig. 2). In deze moot is bovendien een koker W gemaakt voor waterinlaat uit het kanaal naar de Betuwe. Er is op gerekend, dat met behulp van een later door belanghebbenden te plaatsen pomp ook water door dien koker naar de Betuwe kan worden gepompt.

De vormgeving van den duiker is zoo eenvoudig mogelijk gehouden: afschuiningen in de hoeken van de kokers bijv. zijn zooveel mogelijk vermeden. Een detail van de wapening is te zien in fig. 1, detail F. De palen staan alleen onder de verticale kokerwanden, zulks om de vloerbelas-

Fig 2. Bouwmoot II. Coupure in kanaalbeloop voor uitstrooming eventueel te stichten gemaal. Men herkent het kanaalbeloop.