N°. 49 - 1927
1078
zand met varieerend vochtpercentage tot uitgangspunt en leidde daaruit af de ,landkarakteristiek" (zie De Ingenieur 1923, Xo. 36), welke de doelmatigheid eener zandsoort voor waterdicht werk aantoont. Men vindt namelijk, dat een poedervormig mengsel bij toevoeging van toenemende waterhoeveelheden aanvankelijk een kleiner volume gewicht verkrijgt (minimum voor zand bij 5—7 pCt. water), terwijl dit hij meer water weer toeneemt, tot een zeker maximum bereikt wordt. Xeemt men nu een assenstelsel, waarop worden uitgezet als ordinaat de holtepercentages, en als abcis de mengverhouding van verschillende cement-zandmengsels, dan ontstaat uit de meetkundige plaats van de genoemde maxima de bedoelde zandkarakteristiek. Steeds is een groote dichthéid gunstig voor de drukvastheid, welke op haar beurt een functie is van de cement-holtenverhouding.
Voor waterdicht betonwerk biedt de toevoeging van tras vele voordeden, welke vermoedelijk een gevolg zijn van het gunstige S. G-. van dit materiaal. Dit tras werkt in hoofdzaak als inerte toeslag, welke het holtepercentage in het zand vermindert en de plasticiteit verbetert, hetgeen met fijn zand niet zoo goed te bereiken valt. Verschillende waarnemingen bevestigen de meening, dat het effect van trastoevoegingen niet in de eerste plaats berust op binding van vrije kalk; men zal voor de keuringseischen met een en ander dienen rekening' te houden, door in de eerste plaats op de maalfijnheid te letten.
Een juiste keuze der water-cementverhoudiiig beïnvloedt niet slechts de drukvastheid en waterdichtheid, maar vele, zoo niet alle, andere eigenschappen van het beton. Op het werk zal men daarom angstvallig op zijn hoede moeten zijn tegen een surplus aan mengwater, en wel meer bij de keuze der grondstoffen, waarbij vóór alles de korrelsamenstelling van hel zand van belang is, dan tijdens de uitvoering'. Het hier te lande algemeen gebruikelijke betonzand, in onze benedenrivieren gebaggerd, blijkt zeer geschikt te zijn voor waterdicht werk, maar minder doelmatig van samenstelling voor groote drukvastheden; hiervoor is het percentage V-z—1 mm te groot. In dit opzicht is het in Duitschland op den middenloop van den Rijn aangetroffen materiaal veel beter.
Ter vermeerdering onzer kennis verdient het aanbeveling', op de bouwplaats periodiek betonproefstukken te vervaardigen en deze op drukvastheid te beproeven. Het Amerikaansche model proefcylinder (6" diameter en 12" hoog) biedt verschillende voordeelen boven den kubusvorm, terwijl proefbalkjes, zooals door von Empergeir zijn voorgesteld, laboratoriumzorg vereischen. Mede tot de z.g.n. „bouwcontróle" behoort een doorloopende bepaling van het in zand en grind voorhanden zijnde vocht, in verband waarmede, zoo noodig', de inhoud der maatbakken zal zijn te wijzigen.
De hierboven opgesomde maatregelen ter verbetering der betonkwaliteit zullen op den duur tot gevolg' hebben, dat öf de toe te laten spanningen verhoogd kunnen worden, öf de constructie lichter kan worden uitgevoerd, aangezien de meerdere materiaalkennis een verlaging der zekerheidscoëfficiënt zal kunnen motiveeren. Daarmede worden zoowel de techniek, als de economie van het gewapend beton gediend.
Raderschepen bij de Romeinen.
Het mag als algemeen bekend ondersteld worden, dal de eerste geslaagde tocht met een rader-stoomschip plaats had in het begin der 19de eeuw, dat Fulton in 1867 met zijn schip „Kobert Fulton", een raderboot, waarin een stoommachine van 20 P.K., van Xew-York naar Abany voer, en terug, met een snelheid van ± 4 mijl per uur. Wel werden eenige jaren vroeger pogingen aangewend om schepen door stoomkracht voort te bewegen, welke echter mislukten.
Minder algemeen bekend schijnt te zijn dat de Romeinen en Carthagers reeds raderschepen hadden, waarom ik hierop de aandacht wil vestigen.
In „Aeloude en Hededaegsche Scheepsbouw en Bestier", door Xicolaes Witsen (uitgegeven te Amsterdam 1671), hoofdstuk „Onderscheidenlijke geslachten van Schepen der Ouden, en voornaemelijk van de groote Schepen, die Piiilopater en Eïihro oprechten", staat te lezen:
Met raaderen, die in 't water schepten, omgedraait door ossen, die in 't rond, om een spil, boven op 't verdek liepen, zag men schepen eeitijds door water gaan met zulken kracht, dat alles aan enden moest 't geen hun voor de boeg quam, welker gestalte op de plaat te sien staat.
Baderschip bij de Romeinen.
Fig. 1.
Deze afbeelding is hier gereproduceerd (fig. 1). Waar Wttsen die afbeelding heeft gevonden, zegt hij niet. Wel vind ik elders in zijn boek, dat hij figuren heeft „getrokken zoo uit oude gedenkpenningen, als overgeblevene marmorsteenen, elders verstroit"; ook spreekt hij van „oude overblijfzelen van steen, silver, koper, die ons schepen vertoonen", van „oude overblijfzelen van beeldt en teekenkonst"; zelfs van „onderaerdts romeinsche lampen, 't geen de gestalte van een schip hadden", maar welke die figuren zijn, zegt hij niet. Van de raderschepen vindt men bij Witsen niets anders dan hetgeen hierboven is aangehaald.
C. -I. Htjöig.
Ontwerp-normen van de Hoofdcommissie voor de Normalisatie in Nederland.
O r i t i e k o p deze o n t W e r p e n (o f a a n kon d i g i n g h i e r v a n) in te ze n d e n a a n het Centraal Normalisatie- Bureau, Koningsk a d e 23, 's-Gravenhage, vó ó r 1 April 1928.
Toelichting b\j de ontwerp-normaalbladen.
V 317 Omvlochten en gepantserde rubberaderleidingeit
(O (ir A en G G A).
V 318 Idem, speciale uitvoering (0 S (J A en GSG A).
V 319 Omvlochten en gepantserde rubberloodkabel
(OGLKenGGL K).
V 320 Idem, speciale uitvoering (0 S (i L K en GSGL K).
(Zie ook V 314, Overzicht en algemeene voorschriften voor sterkstroomleidingen met rubberisolatie, met de nummers
V 315, 316 en 341, gepubliceerd in De Ingenieur, Xo. 45, van dit jaar).
Deze bladen werden ontworpen door Commissie M, voor de normalisatie van draad en kabel voor eleetrische sterkstroominstallaties, waarin zitting hadden:
Dr. A. C. van Kossem (Voorzitter), I. van Dam (aangewezen door den Minister van Waterstaat), kapt. C. W. van Dooden (aangewezen door den Minister van Oorlog), X. M. H. Doppler (aangewezen door den Minister van Arbeid), ir. J. T. Duyvts, E. van Dijk, M. F. H. Gebhard, G. Groeneveld, prof. Dr. Ing. ir. H. S. Hallo, B. J. Kat, J. H. J. Keller, S. L. Langendijk (aangewezen door den Minister van Koloniën), J. J. W. va» Lobnen Marttnet, ir. O Noome, ir. C. F. Broos, ir. M. J. Römer, W. de Roos, dr. ir. A. van Rossem, C. W. van Seventer en ir.