897

1925 — N°. 42

PROMOTIE Y/LN ik. dr. F. G. WALLER TOT DOCTOR IN DE TECHNISCHE WETENSCHAP, HONORIS CAUSA.

Op 6 October 1925 bad de uitreiking aan ir. dr. E. G. Wallek van bet diploma van den doctoralen graad honoris causa op plechtige wijze plaats, in een tot dat doel bijeengeroepen vergadering van den Senaat der Technische Hoogeschool, te Delft, in het lokaal Oude Delft, hoek Nieuwstraat, waar ook de overdraging van het rectoraat (zie No. 40) heeft plaats gehad.

Uit de rede van den rector-magnificus.

De reetor-magnificus prof. dr. ir. O. van Iterson wees er op, dat men geen oproep tot bijwoning dezer plechtigheid had kunnen doen uitgaan, wegens de beperktheid van de ruimte in de nieuwe aula. Maar wij troosten ons, met de overtuiging, dat, al ware die ruimte heel wat grooter geweest dan zij is, zij toch niet degenen zou kunnen omvatten, die instemmen met wat hier staat te gebeuren. En laten wij bedenken, dat, al reikt het gesproken woord niet verder dan de muren van dit bescheiden gebouw, de daad instemming vindt alom in den lande.

Het stemt tot blijdschap, dat onder de belangstellenden, die wij hier mogen begroeten, vertegenwoordigers worden aangetroffen van industrie, handel, zuivere en toegepaste wetenschap; wij zijn er dankbaar voor, dat zij onze weinig aanmoedigende houding hebben getrotseerd, omdat zij hier niet wilden ontbreken. i Spreker richt zich vervolgens tot de aanwezige studenten. Het beeld, dat u aanstonds zal ontrold worden, zal er een zijn van gelukkige combinatie van een groote begaafdheid en een hoogstaand karakter. Zulke combinaties behooren tot de uitzonderingen, en ik zou u onnoodig vleien, wanneer ik verklaarde te verwachten, dat er velen onder u zijn, die deze hoogte kunnen bereiken. Maar hoe hooger het doel is, dat gij u voor oogen stelt, en met inspanning uwer beste krachten nastreeft, hoe ruimer de mogelijkheden, die zich voor u zullen opdoen.

In de studentenwereld is de man, aan wien hier hulde wordt gebracht, geen onbekende. Hoe menigmaal toonde hij niet zijn belangstelling voor de studentengezelschappen, die hem eertijds dagen van vreugd en genot schonken. Hoe vaak werden zijn krachtige schouders geplaatst onder een taak, die, zonder die hulp, te zwaar zou zijn geweest. In die studentenkringen bestond dan ook behoefte om in dit uur aanwezig te zijn.

Spreker richt zich daarop persoonlijk tot den promovendus en spreekt hem aldus toe:

Sta mij toe, vóór ik aan uw promotor het woord verleen, teneinde uw uitnemende verdiensten als ondernemer en uw veelzijdige werkzaamheid in het belang van het land te schetsen, mij persoonlijk tot u te richten. Reeds sedert vele jaren toch zijt gij voor mij meer dan een voorbeeld van hetgeen de ingenieur in zijn hoogsten ontwikkelingsvorm kan wezen.

Had ik niet het bijzondere voorrecht op jeugdigen leeftijd te komen onder leiding van een man, wiens oordeel gij met mij stelt boven dat van velen, van den hoogleeraar Beveeinck? De woorden van groote waardeering voor uw bekwaamheden uit den mond van dezen bijzonderen man, die schaarsch was met lof, troffen den jeugdigen assistent zeer. Hij schetste u daarbij toch niet alleen als de bekwame en onvermoeide leider van een groep van industrieele bedrijven, maar hij prees in u bovenal uw onverflauwde liefde voor de natuurwetenschap in haar vollen omvang. Dankbaar erkende hij daarbij, dat nieuwe gezichtspunten hem in leerrijke gesprekken met u waren geopend.

Stellig mag ik het een voorrecht noemen, dat ik in later jaren in de gelegenheid ben gekomen mij van de juistheid zijner woorden te overtuigen. Mocht ik toch zelf menigmaal de impuls ondervinden, die er van u uitgaat door uw beschouwingen over wetenschappelijke problemen, waarvan gij de diepte zoo juist weet te peilen, of door uw mededeelingen over nieuwe vondsten, waarvan gij dan vaak de draagwijdte beter weet aan te wijzen dan de direct geïnteresseerden. Hoe dikwerf ben ik bij zulke gesprekken onder bekoring gekomen van de helderheid van uw geest en de ruimte van uw blik. Wel mag ik mij dus gelukkig prijzen, dat het aan mij te beurt valt, u, uit naam van den Senaat der Technische Hoogeschool, welkom toe te roepen en u dank te zeggen voor uw komst hier.

Hiermede verklaar ik deze vergadering voor geopend en geef bet woord aan den promotor.

Uit de rede van den promotor.

De promotor, prof. J. G. C. Volmar, buitengewoon hoogleeraar aan de T. H., memoreerde uit het leven van Franqois Geraud Wallek, geboren te Loenen, 19 April 1860, de volgende

groote dagen: September 1878, ingeschreven als student aan de toenmalige Polytechnische School; 8 Juni 1879, in dienst getreden bij de Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek; 28 Juni 1882 geslaagd voor het eind-examen voor technoloog en benoemd tot chef der fabricatie der Ned. Gist- en Spiritusfabriek; 6 September 1884 benoemd tot onder-directeur; 30 April 1885 tot mede-directeur; 6 October 1891 tot lid van de directie der Lijm- en Gelatinefabriek; 29 April 1905 benoemd tot eenig directeur der Ned. Gist- en Spiritusfabriek; 30 April 1906 president-directeur der fabriek; 1912, benoemd tot eerelid der Ned. Chemische Vereeniging; 1 Juli 1914 gepromoveerd tot doctor honoris causa in de chemie door de Universiteit van Groningen; 5 Juli 1916 afgetreden als directeur der Lijm- en Gelatinefabriek, en 3 Mei 1925 als presidentdirecteur der Ned. Gist- en Spiritusfabriek.

Spreker vestigt er dan in het bijzonder de aandacht op, dat het voorstel tot het verleenen van het eeredoctoraat is uitgegaan van de Afdeeling der A1 g e m e e n e Wetenschappen. Ook al was zulks niet tot uitdrukking gekomen in het in Raadkamer genomen besluit, dan nog zou Waller bij intuïtie hebben gevoeld, dat de Senaat in hem niet in de eerste plaats wilde eeren den eminenten chemicus of den ingenieur van machtig kunnen, maar bovenal den leider der Nederlandsche industrieele onderneming, waarvan in het jaarverslag over 1924 het laatste verslag met zijn handteekening als president-directeur, gewag wordt gemaakt van „de hooge eischen van lichaam en geest, die aan de leiders van industrieele ondernemingen worden gesteld".

De taak van den o n d e r n e m e r in o n z e samenleving.

Spreker gaat dan aldus voort:

Veroorloof mij — opdat het mij mogelijk worde om met gebruikmaking van dat, wat naar buiten doordrong omtrent uw arbeid in de onderneming, waaraan uw naam nog inniger verbonden is dan die van uw fijngeestigen voorganger, een eerlijk beeld te ontwerpen van uw beteekenis als ondernemer — de taak van den ondernemer in onze samenleving in groote trekken weer te geven en de eischen te noemen, waaraan hij ter volkomen vervulling van die taak moet voldoen.

Bij de bestaande maatschappelijke orde voorziet de ondernemer de gemeenschap van de middelen tot bevrediging van de behoeften harer leden. Hij verschaft zich de productiemiddelen, doet deze functioneeren en staat de producten af. De bezwaren, die daarbij overwonnen moeten worden, zijn van tweeërlei aard, n.1.: deels van maatschappelijken aard en deels van technischen aard. De intensiteit van de behoeften der gebruikers, die zich uit in den prijs, dien ze bereid zijn voor het bevredigingsmiddel te betalen, is aan 'voortdurende verandering onderworpen. De behoeften zelf moeten tijdig geraamd en zooveel mogelijk in bepaalde richting geleid worden. In die behoeften moet worden voorzien met de geringste offers, waarbij — en hier treedt het technisch element op den voorgrond — de wijziging van productievoorwaarden en methoden steeds weer de aandacht vraagt. "Wat veler vorschen en denken heeft voorbereid, moet hij toetsen op zijn economische uitvoerbaarheid en, waar die aanwezig is, realiseeren, zóó steeds weer den stoot gevend aan de ontwikkeling der welvaart.

Zijn arbeid is zoowel van organisatorischen als van commercieelen aard en dwingt hem tot rekenen.

Als organisator moet hij de productie-methoden en middelen kiezen, wat grondige kennis der techniek onderstelt. Daarnaast moet hij de gave bezitten een veelheid van personen met zoo min mogelijk wrijving te doen samenwerken en gewillig de hun opgedragen werkzaamheden te doen verrichten. Hij moet daartoe de menschen kiezen, de voorwaarden scheppen, waaronder de wil tot samenwerking wordt gewekt en gehandhaafd, en de werkzaamheden zóó regelen, dat de opdracht niet alleen duidelijk en uitvoerbaar zij, maar dat steeds weer blijkt, dat de uitgevoerde arbeid vruchtbaar, nuttig was. Dit deel van de organisatie uit zich in willige discipline en een hoog nuttig effect van den arbeid, maar stelt hooge eischen aan het inzicht, de werkkracht en het karakter van den ondernemer. Zoo in eenig opzicht, dan komt hierin de persoonlijkheid tot haar recht.

De commercieele eischen uiten zich niet uitsluitend bb' in- en verkoop. Zij zijn niet identiek met het kennen van de positie van geld- en goederenmarkten. Integendeel bij iedere onderhandeling, waarbij de positie der onderneming ten opzichte van haar concurrenten ter sprake komt, — onverschillig of het gaat om de formuleering van wettelijke bepalingen of van arbeids- dan wel kartelvoorwaarden — doen zij zich gelden.

Zij onderstellen minder zin voor abstract-theoretische behandeling van vragen, dan wel de gave om door te dringen tot de kern I van een vraagstuk en de positie snel en zeker te overzien.