™T DE INGENIEUR
13 MEI 1938
B. 61
B. BOUW- EN WATERBOUWKUNDE 6.
INHOUD - Beschouwingen over het Albertkanaal, door ir. Alfeed Bijls. — De stuw in sluis te Ramet Ivoz, door V. — Boekennieuws: Prof. Dr. Ing. e. h. F. W. Otto Schulze, Sechafenbau, Band II, door ir. B. D.'H. Tei.legen J. A. Zn. — Dr. Georg Garbotz, Handbuch des Machinenwesens beim Baubetrieb, door ir. J. C. van Hattum; Dr. Ing.'E. Lohmeyek, Die Spannungen in der Larssenwand, door ir. C. Franx; Rapport inzake de bestrijding van geluidshinder in woningen, door ir. A. H. Sweys; Rowlfy and Algeen, Thermal Conduetivitv of Building Materials, door M. Dr. Arnold Schoch, Die physikalisehen und technisehen Grundlagen der Schalldammung iniBauwesen, door ir. J. G. van der Sande. — Korte technische berichten: Nieuwe kluizen der Bank van Frankrijk. Cantilever-spant met 90 in overspanning. Rubber wegdek te Amsterdam.
Beschouwingen over het Albertkanaal.
Voordracht, gehouden voor de Afdeeling voor Bouw- en Waterbouwkunde van het Kon. Instituut van Ingenieurs op 17 December 1937 te 's-Gravenhage
door
ir. ALFRED BIJLS.
In dit artikel worden na eenige algemeene geschiedkundige beschouwingen, details verstrekt aangaande de werken van het Albertkanaal in de Directie Antwerpen en meer speciaal over de bijzonderste kunstwerken, sluizen, bruggen, duikers. Voor sommigen dezer details wordt naar vroeger verschenen artikels in De Ingenieur verwezen.
jjl. De Voorgeschiedenis.
Bij de behandeling van wat ik noemen zal het „Waterproces" te 's Gravenhage, heeft prof. ir. A. Delmek, Secretaris Generaal van het Ministerie van Openbare Werken te Brussel, technisch adviseur der Belgische Regeering, een breedvoerige uiteenzetting gedaan van de voorgeschiedenis van het Albertkanaal. (8)
De debatten van dat proces, en het eruit voortvloeiende vonnis van 28 Juni 1937 zijn zeker ieder Nederlandsch ingenieur bekend. Ik meen dus omtrent die voorgeschiedenis buitengewoon kort te mogen zijn, en mij te mogen beperken tot een eenvoudige synopsis van bovengenoemde uiteenzetting.
Ter oriënteering zij hier gezegd, dat de werken van het Albertkanaal verdeeld zijn over twee Waterstaatsdirecties: de directie Luik, welke de werken omvat tusschen Luik en Hasselt (Hoofdingenieur Directeur ir. J. Lambermont) en de Directie Antwerpen, die zich uitstrekt van Hasselt tot Antwerpen (Hoofdingenieur Directeur ir. A. Bijls).
De kanalen van de groep Luik-Antwerpen zijn: De ZuidWillemsvaart, gegraven ten tijde van Koning Willem I, het laterale kanaal Luik—Maastricht, gegraven rond 1845 volgens een speciaal Nederlandsch Belgisch traetaat; het Maas—Scheldekanaal tusschen Bocholt en Antwerpen, gegraven rond 1845, en dan een reeks vertakkingskanalen naar 't Kamp van Beverloo, naar Hasselt en naar Antwerpen over Turnhout.
In de decade, welke den oorlog voorafging, waren die kanalen, voor wat de scheepvaart betrof, in een stadium van oververzadiging geraakt.
De scheepvaart, die om een maximum debiet te hebben, moet onderworpen zijn aan een gelijkvormige beweging, werd hierin gestoord door een serie hinderpalen, laat ze ons „aderspatten" noemen, waar de vaart gestremd werd, waar de schepen zich ophoopten, zoodat het wel voorkwam dat over lengten van 20 km een aaneengesloten rij van schepen deemoedig op doorgang lag te wachten. Dat gebeurde vooral beneden en boven de wijd beruchte traverse van Maastricht, waar praktisch gesproken de natuur en de menschen alle hinderpalen hadden samengebracht, die het leven van een schipper tot een eindelooze nachtmerrie maakten.
Verder, stroom af, bij Lommei—Mol, stootte de scheepvaart op het complex der drie sluizentrappen met dubbel verval van den Blauwe Kei, waarvan de twee eerste elkaar op 800 m volgden. Dat er in zulke omstandigheden geen sprake kon zijn van normaal bedrijf, vooral met scheepstreinen, ligt voor de hand.
Te Herentals volgde een laaggelegen draaiende spoorbrug, waar de spoorweg natuurlijk prioriteit had, en te Antwerpen volgde hetzelfde „genoegen."
De Kempische mijnindustrie begon zich sterk te ontwikkelen: twee der voornaamste kolenmijnen waren vlak bij de bestaande kanalen gelegen, zoodat te verwachten was, dat het watertrafiek dat uit die mijnontginning zou voortspruiten, weldra tot onoverzienbare opstoppingen zou aanleiding geven.
Het was een uitgemaakte zaak dat, zooals heer Secr. Generaal Delmek voor 't Hof van den Haag verklaarde, de kunstwerken, welke de eerste oorzaak waren dezer verkeersstoringen, te oud werden en moesten vervangen worden.
Reeds vóór 1910 waren door de Bruggen en Wegen diverse verbeteringsontwerpen uitgewerkt, doch meestendeels bleven de vier aderspatten, waarvan ik zooeven sprak, bestaan. De watertraverse van Maastricht, waar dagen verloren gingen om een achttal kilometer te overschrijden, bleef steeds de nachtmerrie der schippers, en ondanks den goeden wil en de pogingen van mijn sympathieken collega ir. van Konijnenbtjkg om in dien hopeloozen toestand wat verbetering te brengen, bleef de misère voortduren.
Het idee, om die beruchte hinderpaal te omtrekken in plaats van ze te breken, vormde een van de voornaamste onderdeelen der Maaskanalisatie, aan welker studie de Nederlandsch—Belgische commissie 4 jaar arbeidde. In 1912 werd het welbekende ontwerp gepubliceerd.
Diplomatieke onderhandelingen werden toen aangeknoopt, ten einde voor België compensaties te bekomen, want het lag immers voor de hand, dat die gekanaliseerde rivier tusschen Visé en Grave een deel van het watertrafiek Luik—Antwerpen naar Rotterdam zou afgeleid hebben.
Die onderhandelingen, door den oorlog onderbroken, en na den wapenstilstand hernomen, bleven zonder resultaat.
Nieuwe ideeën kwamen tot stand en gaven aanleiding tot het verdragsontwerp van 1925.
Het ontwerp beoogde de verruiming en de verbetering der bestaande kanalen, gecombineerd met de kanalisatie der gemeenschappelijke Maas en het graven van een kanaal Neeroeteren—Maaseik, (fig. 1).
Deze oplossing van dat ingewikkelde scheepvaartproblema was zeer aantrekkelijk en bovendien betrekkelijk goedkoop. Zij zou aan België geen half milliard francs gekost hebben.
Het desbetreffend Nederlandsch-Belgisch traetaat werd in 1925 onderteekend doch, zooals bekend, in 1927 door de Eerste Kamer van de Staten Generaal verworpen.