475

1926 — N°. 23

den aanleg en het beheer van sporen in de openbare straten zullen voordoen, zooals het onderhoud van de bestrating, het reinigen der sporen, de juiste ligging der rails bij aanleg, het plaatsen van masten, het plaatsen van wachthuizen, enz.

Betreffende de exploitatie zelf zijn enkele bepalingen in deze vergunning opgenomen. Wat de hoofdzaken van deze exploitatie betreft, zal de gemeente haar wenschen tot uiting moeten brengen door middel van haar vertegenwoordigers in den Raad van Beheer der vennootschap.

Bij de voorstellen is een plan van een herzien tramwegnet gevoegd. Daarbij is gerekend op een exploitatie van ongeveer 25 km autobu'slijnen als aanvulling. Het ligt in het voornemen, de intercommunale lijnen binnen de gemeente de volgende route te laten volgen:

Lijn naar Delft: Rijnstraat, weg langs de Koekamp over de sporen van den geëlectrificeerde S.S. stoomtramweg, Koningsbrug, Korte Voorhout, Tournooiveld, Lange Vijverberg, Hofweg, Spui. Zieken, Rijswijkscheplein, Rijswijkscheweg.

TO . Lange Houtstraat,

Lijn naar Wassenaar: l'leni. — Tournooi-

Korte Vijverberg veld, Korte Voorhout, Koningsbrug, Rijksstraatweg, Jozef Israëlslaan, Benoordenhoutschenweg.

Ten slotte moge ik deze mededeeling eindigen met de volgende opmerking:

Het voorgestelde gemengd bedrijf zal het geheele stadsverkeer en een zeer groot deel van het intercommunale verkeer naar 's-Gravenhage omvatten, terwijl de statuten voor uitbreiding in dit opzicht de mogelijkheid open laten. Bij dit verkeer zijn 4 hoofdgroepen van belanghebbenden en wel:

1°. het publiek;

2". de gemeente, eigenaresse van het stadsnet; 3°. de particuliere maatschappij, de H. T. M., eigenaresse van de buitenlijnen; 4°. het personeel der H. T. M.

Het belang van het publiek bestaat in een goed geregeld verkeer tegen billijke tarieven.

Het gemeentebelang eischt beheerschen van het geheele openbaar verkeer, teneinde dat in het belang van de bevolking, de stadsuitbreiding, enz., het meest wenschelijk te doen zijn, doch bovendien een behoorlijke vergoeding van de voor dit doel beschikbaar gestelde gelden.

Het particulier belang bestaat in het maken van een behoorlijke winst der uitgegeven kapitalen.

Het belang van het personeel bestaat in goede arbeidsvoorwaarden en een goede rechtspositie.

Het ontworpen gemengd bedrijf beschouwe men als een poging om deze somtijds samengaande, maar somtijds ook zeer tegenstrijdige belangen in één regeling zoo goed mogelijk te vereenigen.

Turf contra steenkool als stoomketelbrandstof

DOOR

ir. R, SUB O LT S,

directeur van het Bijks-Turfproej'station te Emmen.

Van algemeene bekendheid is de treurige toestand in Z.-O. Drenthe, vooral in de gemeente Emmen, voornamelijk veroorzaakt door de werkloosheid in het veenderijbedrijf. De malaise in dit bedrijf is niet de eenige oorzaak, want dit is altijd seizoen-arbeid geweest; maar vroeger konden de arbeiders na de „campagne" werk vinden buiten de veenstreken, wat nu door verschillende oorzaken ook niet meer gelukt. Maar een belangrijk deel der moeilijkheden zou toch zijn opgelost, indien voor turf weer een voldoend afzetgebied gevonden kon worden.

Dat dit afzetgebied, dat door de kolenschaarschte in den oorlog zeer groot was geworden, nu sterk is ingekrompen, moet geweten worden aan den lagen steenkoolprijs, die het de turf dikwijls onmogelijk maakt als stoomketelbrandstof tegen de steenkool te concurreeren, vooral op grooteren afstand van de veenstreek door de hooge transportkosten van de zeer volumineuze turf.

De veensoorten, die verwerkt kunnen worden tot huisbrand, vinden ook nu nog voldoend afzetgebied. Deze turf, z.g.n. bagger (een laagveenvorming, die gewonnen wordt in een gedeeltelijk machinaal bedrijf) verbrandt langzaam met weinig vlam.

Het hoofdproduct der Drentsche venen is echter z.g.n.

fabrieksturf, d. i. met de hand gestoken luchtdroge hoogveenturf. Dat de verkoojiprijs hiervan bijna niet meer verminderd kan worden is duidelijk, als men bedenkt, dat 80 pCt, van de productiekosten van deze turf uit arbeidsloon bestaat en dit loon in de venen reeds zeer laag is. Een vermindering der productiekosten is dus alleen te bereiken door gedeeltelijk of geheel machinaal bedrijf.

Gedeeltelijk machinaal bedrijf wordt in ons land toegepast (behalve bij het reeds genoemde maken van bagger) bij het fabriceeren van z.g.n. persturf. Het veen wordt met de hand gegraven, door een transporteur naar de machine gevoerd en de gevormde turven ook door een transporteur naar het veld gebracht, waar zij te drogen worden gelegd. Daar 1 man meer kan spitten en in een transporteur werpen (4% a 5 m3 per uur) dan tot turven steken (1% a 2 m3 per uur) is dit reeds een besparing van arbeidsloon op de productiekosten, echter niet voldoende om persturf voor ketelbrandstof in een gunstiger conditie te plaatsen dan fabrieksturf. Daarom wordt persturf in ons land ook veelal gemaakt voor huisbranddoeleinden van daarvoor geschikt veen.

Geheel machinaal bedrijf wordt in ons land niet toegepast. In Duitschland echter zeer algemeen voor het maken van stoomketelbrandstof; ook het graven en op het veld neerleggen geschiedt geheel machinaal. Door de inrichting van onze veenderijen, die in kleine stukken verdeeld zijn door kanalen en wijken (voor ontwatering, transport en het verkrijgen van zand voor de latere ontginning), zijn de bestaande groote Duitsche machines ongeschikt voor ons land.

Het is zeer interessant na te gaan het resultaat, dat bereikt kan worden'in denzelfden stoomketel met steenkool, fabrieksturf en machinaal gewonnen turf (z.g.n. machinale turf).

7, 8 en 9 April 1926 werden door het Rijks-Turfproefstation deze vergelijkende proeven genomen in de Coöperatieve Stoomzuivelfabriek te Hoogeveen (directeur Hero Bousema) met 2 gelijke Lancashire-ketels; waarvan elk een V. O. van 122 w? en een R. O. van 3.7 m2 heeft.

Het voedingwater wordt voorgewarmd en van één der beide ketels de stoom oververhit,

7 April.

Brandstof: Drentsche fabrieksturf; watergehalte: 19.2 pCt.; aschgehalte: 1.5 pCt.; vluchtig: 55.3 pOt.;

prijs: f 1.G5 per m3 (310 kg) in de bult; d. i. f 5.32 per ton; duur van de proef: 7 uur, 50 min.; verbrand: 9665 kg turf; verdampt: 31.800 kg water.

8 April.

Brandstof: Mengsel van nootjes Wilhelmina IV en Emma IV, verhouding 1:1:

watergehalte: 1.6 pCt. 1.3 pCt.

aschgehalte: 6.6 pOt, 9.2 pCt.

vluchtig: 11.9 pCt. 21.3 pCt.

verbrandingswarmte: 8000 cal./kg 7820 cal./kg;

prijs: f 13.50 per ton op den hoop; duur van de proef: 8 uur, 5 min.; verbrand: 4772 kg steenkool; verdampt: 36.600 kg water.

9 April.

Brandstof: Duitsche machinale turf; watergehalte: 25.5 pCt.; aschgehalte: 2.5 pCt.; vluchtig: 51.4 pCt.; prijs: f 5.75 per ton in de bult; duur van de proef: 3 uur, 55 min.; verbrand: 5496 kg turf; verdampt: 19.200 kg water.

Verdere resultaten ziet men uit achterstaande tabel.

TTit de resultaten van deze enkele proef mogen natuurlijk geen algemeen geldende conclusies getrokken worden. Maar in ieder geval bewijst deze proef toch wel, dat turf als ketelbrandstof den strijd met steenkool nog niet behoeft op te geven. De prijs voor 1000 kg stoom, die hier voor beide soorten turf lager is dan voor steenkool, bewijst nog niet algemeen, dat turfstoken goedkooper is.

Het transport van de opslagplaats naar de stookplaats is b.v. voor turf in het algemeen duurder.

Fabrieksturf bleek in deze proef het goedkoopste, echter kon met deze brandstof geen voldoende stoom geproduceerd worden. Dit getuigt niet tegen de fabrieksturf; er blijkt slechts