— M 30.

540

Donderdag 14 Augustus.

G. 11 uur v.m. 2e Instituutsvergadering in de vergaderzaal der E. L. T. A.

Agenda:

Voordracht van den heer Pratt, technical manager of the Airship Department of the Naval Construction Works (Vickers Ltd.) (onderwerp wordt nader medegedeeld).

H. 1 uur n.m. Noenmaal in het restaurant op het vliegterrein. Prijs f 2.50 (afrekening ter plaatse).

K. 2.30 n.m. Demonstratie.

De terreinen der E. L. T. A. liggen aan de overzijde van het IJ. Zij zijn door middel van speciale veer booten te bereiken. Deze varen elk heel en elk halfuur af van Steiger 11 aan de De Ruyterkade (achterzijde Centraalstation).

Deelnemers, buiten Amsterdam woonachtig, kunnen, indien zij met den trein, welke om :

10.06 v.m. uit de richting Rotterdam—Den Haag, 10.03 v.m. uit de richting Hilversum en 9.53 v.m. uit de richting Utrecht aan het Centraalstation te Amsterdam aankomt, reizen, zich met de boot van 10.30 v.m. naar de tentoonstellingsterreinen begeven.

Nadere inlichtingen verstrekt gaarne de secretaris-penningmeester der Regelingscommissie: ir. W. Maas Geesteranus, Amsterdam, Van Eeghenstraat 93.

De Regèlingscommiaaie. AFDEELING VOOR BOUW- EN WATERBOUWKUNDE.

Het verzakken van den spoorwegdijk bij de brug over het Merwedekanaal nabij Weesp op 13 September 1918.

Voordracht gehouden in de vergadering der Afdeeling voor Bouw- en Waterbouwkunde van 11 April 1919,

door het lid

ir. N. A. M. VAN DEN T H O O R N.

{Met afbeeldingen.)

Nu het verslag der Commissie door den Minister van Waterstaat benoemd om, als beschreven in art. 1066is van het Alg. Regl. Dienst (der spoorwegen), een onderzoek te doen naar de oorzaak der verzakking op 13 September 1918 van den spoordijk in den spoorweg Amsterdam—Amersfoort bij het zuid-oostelijk landhoofd der brug over het Merwedekanaal, openbaar is gemaakt, voldoe ik gaarne aan het verzoek van het Bestuur onzer Afdeeling om een en ander omtrent dat ongeval mede te deelen, een ongeval dat door de betreurenswaardige gevolgen een hoogst ernstige ramp genoemd moet worden.

De bijzondere omstandigheden, welke geacht moeten worden daarvan de oorzaak te zijn, verdienen m. i. alleszins de aandacht der waterbouwkundigen.

Op de oorzaak, waaraan de Commissie het ongeval toeschrijft, namelijk:

het met water verzadigd en doorweekt geraken van den uit zand opgeworpen spoordijk tot een hoogte gelegen boven den teen van het talud,

is in den laatsten tijd, vooral ook tengevolge van ongevallen aan de binnenbeloopen van uit zand opgeworpen waterkeeringen, zoozeer de aandacht gevestigd geraakt, dat ik vermeen dat een bespreking daarvan in onze Afdeeling zeker op haar plaats zal zijn.

De mededeelingen, welke ik tot inleiding daarvan zal doen, vermeen ik te mogen geven aan de hand van het rapport der Commissie waaraan ik heb mogen medewerken.

Veel zal men dus gelijkluidend in dat rapport aantreffen, doch de plaats waar, en het gehoor waarvoor mijn mededeelingen heden plaats hebben, laten meer vrijheid bij de behandeling der stof.

De Commissie toch moest zich houden aan hetgeen zij kon „constateeren".

Zoo konden bijv. beschouwingen over hetgeen „in den grond"T en „mogelijkerwijze" is geschied in haar rapport geen plaats vinden.

Het zoo noodlottig spoorwegongeluk, het ernstigste dat ooit in ons land is voorgekomen, werd in de dagbladen uitvoerig vermeld, en in de geïllustreerde weekbladen door photo's toegelicht. Fig. 1 geeft daarvan een voorbeeld.

Het voorste deel van den naar beneden gestorten trein.

Foto N. V. Vereenigde fotobureaux.

Amsterdam.

Fig. I.

Het wordt door de Commissie op zakelijke wijze als volgt beschreven:

Op 13 September 1918 is trein 102 der Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij te ongeveer 10 u. 30 vi ormiddag bij het oprijden van de oostelijke helling naar de brug over het Merwedekanaal tusschen Weesp en Amsterdam, even voordat de locomotief het oostelijk landhoofd dier brug bereikte, voor het grootste deel naar beneden gestort, tengevolge van een plotselinge verzakkirjg van een gedeelte van den spoorwegdijk. Meerdere voertuigen werden daarbij geheel of gedeeltelijk vernield, waardoor 41 personen dadelijk gedood werden of aan hunne verwondingen overleden, terwijl er nog 42 min of meer ernstig verwond werden.

Hieraan zij toegevoegd dat de locomotief en de tender van den trein derailleerden en omvielen; de eerste was juist geheel op de brug gekomen, en had daarbij den noord-oostelijken hoofdligger der brug ernstig beschadigd; de tweede bleef op het gemetselde landhoofd liggen en vernielde daarvan de borstwering.

Daar ik mij niet tot taak stel u omtrent het ongeval, beschouwd uit het oogpunt van spoorweg- of bruggenbouw, mededeelingen te doen, moge omtrent bijzonderheden betreffende het ongeval dat den trein trof, omtrent de hulpverleening en de regeling van het verkeer, dat slechts 5 dagen gestremd was, worden verwezen naar het als bijlage bij het verslag gevoegde rapport over het gemeenschappelijk onderzoek door ambtenaren der Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij.

Het behoeft wel geen betoog dat het, om een goed denkbeeld van het gebeurde te kunnen verkrijgen, voor de Commissie van het grootst belang was, om op de plaats des onheils den toestand, waarin de verzakte spoorwegdijk zich onmiddellijk na het ongeval bevond, ten spoedigste op te nemen, voordat door het opruimen van de naar beneden gestorte rijtuigen daarin te veel verandering was gebracht. Op 14 September, den dag na het ongeval, brachten dan ook de leden der Commissie, voor zooveel van hun benoeming verwittigd, een eerste bezoek ter plaatse, dat op 18 September 1918 door de voltallige Commissie werd herhaald.

Terwijl aanvankelijk, in verband met de bekende slappe geaardheid van den bodem, door ieder die niet ter plaatse was geweest, onwillekeurig gedacht werd aan een loodrechte wegzakking van den spoorwegdijk in den ondergrond, gepaard met oppersing van het maaiveld naast den dijk, toonde dit voorloopig onderzoek in hoofdzaak reeds dadelijk aan, dat dit niet het geval was, doch dat het baanlichaam zelf was uitgevloeid en afgeschoven was over het maaiveld. Op enkele plaatsen toch werd, bij het graven van gaten in den afge-