250
DE VRIJDAGAVOND
KAS-VEREENIGING - AMSTERDAM
SPUISTRAAT 172 OPGERICHT 1865
KASSIERSZAKEN
CHEQUES, REKENING-COURANT, DISCONTO'S, COUPONS, ADMINISTRATIE VAN VERMOGENS, BEWARING VAN FONDSEN, SAFE DEPOSIT
INCASSO'S DEPOSITO'S
2 , ■ j
tugeesche Joden te Amsterdam". Dank zij de bronnen, waaruit de schrijver als bibliothecaris van de Hoogere Leerschool „Ets Haïm" en van de ,,Livraria D. Montezinos" kon putten, gevoegd bij ■ de studiën, die hij elders maken kon, o.m. in de Bibliotheca Rosenthaliana, maar.vooral de uit schier eiken regel merkbare liefde voor zijn kerkgenootschap en diens glorieuze geschiedenis, heeft de heer da Silva Rosa met dit beknopte maar zeer belangwekkende werkje in niet geringe mate bijgedragen tot de verbreiding van de kennis omtrent dit stukje Amsterdamsche geschiedenis. De herdenking van Amsterdam's 650-jarig bestaan verhoogt de actualiteit van 's heeren da Silva Rosa's beschrijvingen van de lotgevallen zijner voorzaten, „wier verlangen uitging naar Holland, het land van de ontluikende vrijheid en van den opkomenden handel".
(Alg. Handelsblad.)
HERINNERINGEN^ AAN HEINRICH HEINE
door H. de Jong-van der Klei
'(Slot).
Den 3den Mei 1831 vertrok Heine naar Parijs. In zijn afscheidsbrief aan Varnhagen schreef hij: „.. .dasz ich aber einst die Waffen ergriff, dazu war ich gezwungen durch fremden Hohn." — Zoo zien we dan den rusteloozen dichter te Parijs als correspondet voor het: ,,Morgenblatt" en de : „Augsburger Allgemeine Zeitung". Intusschen was het groote publiek en ook de pers in Frankrijk weer opmerkzaam geworden op den geestigen Duitschen schrijver: „un génie presque fran$ai^". Fragmenten uit de „Reisebilder" werden vertaald en in de „Revue des deux mondes" geplaatst. Spoedig daarop werd hij medewerker van het beduidende blad: „1'Europe littéraire" ; zijn artikelen over Duitsche litteratuur en godsdienst werden met groote belangstelling gelezen. Ook te Parijs verkeerde Heine in financiëele moeilijkheden: van den Franschen
staat had hij tot 1848 een jaargeld van 4800 franc.
Van jaar tot jaar had hij van zijn oom Salomon in maandelijksche termijnen ditzelfde bedrag ontvangen; dit, gevoegd bij het geringe inkomen, dat hij m die dagen met zijn pen kon verdienen, waren maar juist toereikend om hem, die niet aan ontbering gewend was, rond te doen komen.
In 1841 trouwde hij met Mathilde Mirat, die hem verscheidene jaren eene degelijke vrouw en in vreugde en leed een trouwe hulp is geweest was. En zoo zijn zijn we vrouw, en in vreugde en leed eene trouwe hulp is geweest. En zoo zijn we dan zoo langzamerhand genaderd tot het jaar
l84;3-
Heine was nu verscheidene jaren te Parijs en een groot verlangen naar zijn 72 jarige moeder overmeesterde hem meer en meer. Na den dood van Samson Heine was de moeder metterwoon naar Hamburg vertrokken. Aan dit smartelijk verlangen danken we een heerlijk mooi gedicht:
Nachtgedanken, Denk' ich an Deutschland in der Nacht, Dann bin ich um den Schlaf gebracht, Ich kann nicht mehr die Augen Schlies-
[zen
Und meine heiszen Thranen flieszen.
Die Jahre kommen und vergehn! Seit ich die Mutter nich gesehn Zwölf Jahre sind schon hingegangen ; Es wachst mein Sehnen und Verlangen. Mein Sehnen und Verlangen wachst Die alte Frau hat mich behext Ich denke immer an die alte Die alte Frau, die Gott erhalte! Die alte Frau hat mich so Heb Und in den Briefen die sie schrieb Seh' ich, wie ihre Hand gezittert. Wie tief das Mutterherz erschüttert. Die Mutter liegt mir stets im Sinn. Zwölf lange Jahre flossen hm Zwölf lange Jahre sind verflossen Seit ich sie nicht an 's Herz geschlossen.
Nach Deutschland lechzt' ich nicht so
[sehr,
Wenn nicht die Mutter dorten war;
Das Vaterland wird nicht verderben Jedoch die alte Frau kann sterben
Seit ich das Land verlassen hab' Wie viele sanken dort in 's Grab, Die' ich geliebt — wenn ich sie zahle So will verbluten meine Seele
Heine besluit dus naar Hamburg te reizen. In den herfst van 1843 zien we hem op reis:
Adé Pairs du teure Stadt Wir müszen heute scheiden Ich lasse dich im Ueberflusz Von Wonne und von F reuden.
Das deutsche Herz in meiner Brust Ist plötzlich krank geworden. Der einzige Arzt der es heilen kann Der wohnt daheim im Norden."
Met deze regelen begint een groot gedicht: „Deutschland, ein Wintermarchen". Ludwig Olthof zegt: „die bittetrste, aber auch wohl genialste, je in deutscher Sprache veröffentliche Satire. Eine Geist-und Witzsprühende Dichtung."
Te Aken aangekomen, ziet Heine op deze reis het eerste Duitsche soldaten-volk.
„Preuszische Militar! Hat sich nicht [sehr verandert. Noch immer das hölzern pedantische
[Volk
Noch immer een rechter Winkel
In jeder Bewegung ; und im Gesicht
Der eingefrorene Dünkel.
Die Enkelbrut erkennt man erst heut An ihrem Glaubenshasse,"
In 't laatst van 't jaar keerde Heine naar Parijs terug, en naderde meer en meer de groote slag die Heine noodlottig zou worden. Salomon Heine stierf vrij plotseling en zijn zoon Karl Heine, ofschoon millionair, verklaarde uitdrukkelijk, dat hij het jaargeld door zijn vader jarenlang geregeld gezonden, niet meer wenschte uit te keeren. Het kwam nu tot een hevigen strijd, een „Erbschaftstreit" in de familie Heine die in 1849 eerst ten gunste van Heine eindigde. Intusschen was hij ten gevolge zijner finantieele moeilijkheden een hevig zenuwlijder geworden ; zorgen, kommer en ziekte, alles te samen genomen, maakte dat een „Nervenschlag" het gevolg was en Heine ten prooi aan een hevig zenuwlijden op het ziekbed werd geworpen. Zijn ,,Matratzengruft" zegt hij zelve. Hij werd totaal verlamd en heeft jaren en jaren het ziekbed niet verlaten, totdat de dood hem verloste. Zelve zegt hij:
„Leib und Seele sind gebrochen
Ach! Blutsfreunde sind es eben Welche mir den Tod gegeben." In zijne vrouw Mathilde vond hij eene opofferende verpleegster die zijn lijden verzachtte door goedheid en geduld.