- 370

Bij „Judith" heeft de komponist Hub er t Cu ij pers, wien zulk een taak alleszins kan worden toevertrouwd, begeleidende muziek geschreven : eene muzikale inleiding (vóór het eerste bedrijf), een zang in het derde bedrijf (voor de slavin Midapsis), die in voordracht overgaat, en dansmuziek in het vierde bedrijf (te dansen door Angèle Sydow en hare leerlingen), — terwijl in het eerste tafereel van het vijfde bedrijf een rouwkoor voorkomt, op motieven ontleend aan David's psalmen, en de verzen van het tweede tafereel geheel op begeleidende rythmische muziek gesproken worden (als declamatorium). Bij de voorstelling worden het koor en het orkest door den komponist zeiven gedirigeerd, terwijl de algemeene leiding en de regie zijn toevertrouwd aan Willem van der Veer, die ook een rol vervult („de Stem van God"). Nieuwe dekors zijn geschilderd door den heer Richter, en een aanplakbiljet is geteekend door Isidoor van Mens.

Het eerste bedrijf speelt vóór de poort van de belegerde stad Bethulië, het tweede bedrijf op het dak van Judith's huis. Het derde en vierde bedrijf gebeurt in de tent van Holofernes, — het vijfde brengt ons weer naar de stad Bethulië terug : het eerste tafereel in de poort, het tweede op een open plein.

Herman van den Eerenbeemt heeft in zijn „Judith", dat een tegenhanger is van de „Judith" van Hebbel, het bijbelverhaal op den voet gevolgd. Slechts brengt hij er eene nieuwe persoonlijkheid in, de slavin Midapsis, die aan Holofernes zijn toekomst voorspelt en hem waarschuwt voorde Hebreeuwsche. Maar overigens is, als in den Bijbel, Judith de door God gezonden vrouw (ook de katholieke opvatting), en niet als bij H e b b e 1 de sensueele, die Holofernes wil bekoren.

De schrijver bezigt tot het uitdrukken van verschillende gemoedstoestanden en karakterstemmingen een acht-tal koren, die de dragers zijn van symbolen, als : angst, vrees, hoop e.d. Zij staan in de handeling en ondersteunen het gesproken woord door daarmede overeenstemmende gestyleerde gebaren. Kleurklank en rythme van het vers en van de muziek gaan harmonisch samen, vloeien als het ware ineen, terwijl het gebaar het gesproken woord als het ware evenwijdig begeleidt.

Aan de handeling op het tooneel nemen in het geheel een 1 40-tal personen deel.

Te verwachten is, dat, na de opvoering van „Judith , ook Van den Eerenbeemt's overige religieus-litteraire drama's tot uitvoering komen: Maria Magdalena, Tobias, en Samson. Vermoedelijk zal „Sanctus Thomas Aquinas" een fonds vormen om elk jaar eene opvoering als deze te geven. De beslissing daaromtrent kan spoedig worden verwacht.

Van den Eerenbeemt's „Judith" is in berijmde verzen geschreven. Het is bedoeld als een stuk waarin hartstochten in botsing komen, een spel van symbolen, die „stemmingen" weergeven, als : vrees, angst, zwaarmoedigheid, reddeloosheid. Als zoodanig treden dan de koren op, die, als gezegd, in de handeling staan. En, om aan de verveling te ontkomen waartoe een bijbelsch spel in verzen zoo spoedig aanleiding geeft, worden de koren afgewisseld door handelende personen, — waartoe ook vrouwen behooren, — wat tot nu toe in de meeste bijbelsche stukken, vooral in door katholieken geschrevene, niet het geval was.

Als het scherm opgaat, bevinden wij ons in de door de Assyriërs belegerde stad Bethulië. De bewoners zijn in angst en vreeze, en ellende en hongersnood heerschen er tengevolge van het beleg. In haar weduwenwoning bidt Judith, de weduwe van den vromen Manasse, al sinds drie dagen in afzondering voor het heil harer stad, — als ouderlingen (tweede bedrijf) haar komen bezoeken en haar raad inwinnen. Zij

kunnen het verzet Van 't volk niet onderdrukken of bezweren,

en willen de stad overgeven. Maar Judith vertelt hun van een visioen dat zij gehad heeft en deelt hun mede dat zij van plan is, Bethulië te bevrijden van „den vertreder". Zij zal met haar dienstmaagd Mirjam naar Holofernes' kamp gaan en draagt den ouderlingen op, het volk zoo lang in toom te houden. „Vóór vijf dagen zal de Heer op Israël neerzien en

verjagen

Den vijand uit ons land. En zij bidt God, dat deze haar en haar Volk hulp zal brengen.

Dan zegt zij Mirjam haar te tooien voor den tocht. Judith spreekt:

Mijn trouwe maagd, straks zullen we uit dit huis Gaan, als de nacht omsluier'n zal de velden Met zoeten droom, als ons de sterren melden En fluist'ren dat 't al vreedzaam is in 't dal, Wen 't strijdrumoer verstomd is en 't geschal Der wilde krijgsbazuin de stad verlaten .... Kom, tooi mij op met blijde bruidsgewaden, Met paarl en edelsteen en gordelband Van diep smaragd. Omsnoer aan elke hand De vingeren met ring'n, wier goud gevangen Houdt paarsen amethist . . . met zilv'ren spangen, Bestrooid met licht-briljant en blauwigen saffier. Bind op de zwarte wrong in lossen zwier. Omkrans het voorhoofd met kornoeljebloesem En zalf de ivoren borst, d'albasten boezem, Met geur'ge balsems, met karmijn de wang En lippen, opgebloosd in blos. Behang Met chalcedoón het oor, met bloed-koralen Sier d'elpenbeenen hals, in pronksandalen Van witte lelie-zij' verschuil den voet. . . .