Men ziet den grooten vooruitgang bij Adam Smith in zijn analyse der meerwaarde en" derhalve van het kapitaal, wanneer men deze analyse met die der physiocraten vergelijkt Bij de physiocraten is de meerwaarde slechts nog m den vorm van grondrente'. "Bij Adam Smith zijn grondrente, winst en rente slechts verschillende vormen van de meerwaarde."
Men ziet het, Marx is zelf de eerste om toe te geven, dat hij de meerwaarde niet ontdekt heeft. Hij heeft met deze ontdekking vol* gens eigen verklaring niet plotseling het licht doen ontstaan.
En zooals ook Engels verder in zijn voorwoord bij den eersten druk van het tweede deel van Das Kapital uiteenzet, welke uiteenzetting thans door de publicatie van de Theorien über den Mehrwert ten zeerste zijn verbreed en verdiept, zijn Ricardo en sommigen dergenen, die op zijn werk voortbouwden, veel dieper nog in het wezen der waarde en meerwaarde doordrongen, dan Adam Smith dit ver* mocht had.
Om slechts, zooals Engels het noemt, „een der uiterste voorposten te citeeren uit een geheele litteratuur, die in de jaren 1820—1830 de Ricardo*sche waarde* en meerwaardetheorie in het belang van het proletariaat tegen de kapitalistische productiewijze in het vuur brachten" zij hier een gedeelte uit een anoniem verschenen geschrift uit het jaar 1821 geciteerd: (aangehaald bij Marx: Theorien über den Mehrwert III, bl. 283).
Als men den arbeider zoo ver brengen kan, dat hij bereid is van aardappelen in plaats van brood te leven, dan, dit is aan geen twijfel onderhevig, kan meer arbeid van hem worden gevorderd. Dat wil zeggen, dat, als hij vroeger, toen nog brood zijn hoofdvoedsel was, voor het onderhoud van zichzelf en zijn gezin als loon voor de geheele week het arbeidsproduct van twee dagen arbeid ontving, hij thans van het loon leven kan, dat gelijk is aan het arbeidsproduct van een halven dag; en anderhalve dag arbeid komen dus meer vrij voor den arbeid voor den staat ot aen kapitalist."
Hier is, hetgeen Marx later „de theorie van de vergrooting der relatieve meerwaarde" noemen zou, reeds in kiem aanwezig.
En Marx zet ons in het derde deel dezer Theorien über denMehn wert uiteen, wat hij aan George Ramsay en Richard Jones te danken heeft gehad, vooral aan den laatste, namelijk het inzicht, om het kapitaal en de kapitalistische productiewijze op te vatten: „als een overgangsphase in de ontwikkeling der maatschappelijke productie, een phase, die een ontzaglijke vooruitgang tegenover alle voorafgaande maatschappijvormen beteekent, wanneer men de ontwikkeling der productiekrachten in oogenschouw neemt."
Ramsay en Jones waren, aldus Marx, de eersten, die in staat waren, het historische karakter van het kapitalisme te doorgronden. Zij waren beiden antikapitalistisch gezind, zij het dan ook met half*feodalen inslag, waardoor het inzicht dezer twee onderzoekers m het historische karakter van het kapitalisme ten zeerste werd versterkt.
189