CARRY VAN BRUGGEN

3

telijk genot voor hem blijven; zijn verstand, zijn rede zal hij hierbij te hulp roepen; evenmin als een Heyermans, een Querido, ten deele ook een Carry van Bruggen hun diepst geluk hadden kunnen vinden in de allerfijnste miniatuur van een ontroerd-primitieven Middeleeuwer,

Carry van Bruggen, van haar eigen naam Carry de Haan, en haar broeder Jacob Israël de Haan hadden dien onbluschbaren eeuwigen brand der ziel met elkaar gemeen, en meer wees er op dat deze broer en zuster niet alleen naar het bloed aan elkaar verwant waren, maar in de allerhoogste regionen van esprit, cultuur en moraal ontmoetten deze twee, natuurlijk weer op zichzelf zeer verschillende, individualiteiten elkaar. Beiden waren ze geboren met dit hoogverheven, nochtans tragische dualisme, dat ik nu wil noemen: den grootschen voorhof der uiteindelijke harmonie, dit ondefinieerbaar dualisme, dezen strijd in één persoon van geest en vleesch, van droom en werkelijkheid, van opgevoerde, majestueuze, geraffineerd-signifische denkkracht aan den eenen kant, en een overgave van het geheele zelf, blind en vervoerd, een sprong »ins Leben hinein« aan den anderen kant.

De kwatrijnen van Jacob Israël de Haan zijn met bloed geschreven. Het smachten, het hunkeren van een zeer geleerd, een met de Rede begaafd mensch, een wijsgeer, maar nog boven dat alles een wreed geplaagde, een getaquineerde, een aangevallene door eigen lust en onlust, door eigen drijfveeren en nooit te verklaren, eeuwig in het duister blijvende duivelsche machten. Uit deze geslingerde, broeische en naar een allerblankste loutering niet slechts hunkerende, maar ijlende ziel, een verlangen stormhevig, onbluschbaar en onaanrandbaar, ontstonden die stroeve, kortademige, soms over elkaar struikelende, magere vierregelige verzen, die dit lijden accentueerden, die geschreven konden zijn voor het gezamenlijke lijf, voor de gezamenlijke ziel van broeder en zuster. Te midden van deze onopgelostheid bleef de dichter steken, zich vloekend in Amsterdam, hunkerend naar Jeruzalem, zichzelf omvergravend in Jeruzalem. Dronken van de verklaarde luchten in Palestina, kneep hem een Amsterdamsch, een Joodsch heim-