j*n bumperstick waarmee in Grand Rapids veel auto| zijn uitgerust: winkels op zondag gesloten. --- '■.' * ■ . .■,"";'.''"■'■ ......... V / i : ••••••. \ /...., \ / : .:: •••• • • » •• • j \ •■ • • • ..-.. \sjy •-... <-•/,<«>.. /••••••.. ......... :: *; ••* * \ vV: .. ••....• ; (o mr ïm r?\\ He* g<™°™ — *••.......•••' '**•"" VO X '••-'' J I mevrouw, :■•-.. ••—•• • < \ boter is echte boter i : { Niet zo goedkoop als alles wat er op lijken-wil, maar dat proef je dan ook duidelijk. Zou het niet jammer zijn ...•••••••...om voor die enkele centen per boterham f ..••••.. *\ mr broodmaaltijden tot een sleur : (C*} te maken ? Wees zuinig', maar (C'S. ""'*•••-•"''bezuinig'nooitop eerlijkeetplezier. : x*"""*.. / .... \ •©-<§> v \ \ o \ ( N 1 l\ LoegeWopte echte boter met weinig zout en met eayenne- • I peper op uw boterham. Déérop weer-om en om-reepjes * '':L '-'jr'' M '" jonge kaas en reepjes rode biet. Met een druppeltje citroen 1 • » en geknipte peterselie afmaken en het u laten smaken. 1 { \ f Bgeel krentebrood, krulmlg. Glanzende krenten, I 11 schemerend door een smedlg laagje echte boter. Zo at tl f II V* J J Tl mm*~-~*. i 11 Beter met Boter Waarom heet een croissant in 't Hollands: botermaantje? f II Hoe eet u dat? Simpel recept om te genieten: zomaar lil • hap om hap • een likje puikbeste boter erop. I 11 --- boekenetalage Anthony van Kampen - Mary Bryant De terugkeer (trilogie) - Uitgave: De Boer, Hilversum. Prijs ƒ 15.50. Van Kampen besluit met het relaas van de terugkeer van de uit Engeland naar Australië gedeporteerde vrouw Mary Bryant de trilogie, die hij met behulp van veel bronnenstudie gewijd heeft aan een deel van het leven van een moedige Engelse, die als weduwe weerkeerde. En met de'galg in het vooruitzicht. Tn voorgaande delen werd de tocht naar het Australische bagno beschreven en de onmenselijke vlucht van het laatst ontdekte werelddeel naar Timor. Het verblijf van de ontsnapten op Timor heeft de dreiging van de ontdekking. Een hernieuwde periode van angst, die Mary vrijwel alleen moet doorstaan, omdat haar metgezellen haar kracht en levenshouding missen. Van Kampen schetst de ontmaskering, de gevankelijke terugkomst in haar vaderland, dat ze als weduwe — haar man en kinderen komen om tijdens de thuisvaart — betreedt. Een proces is onvermijdelijk. Ze krijgt gratie dank zij de hulp van een advocaat, de destijds beroemde Schotse jurist en literator. James Boswell, die haar met vaderlijke genegenheid begeleidt. Dit is het aangrijpende en zeer menselijke slot van deze trilogie. Mary, die meer heeft beleefd in tien jaar dan honderd vrouwen in een lang leven, verdwijnt in de historie. Charme, wilskracht en intelligentie hebben Mary Bryant, de ongeletterde volksvrouw, gemaakt tot een symbool. Haar ervaringen schokten Engeland, ze waren minstens zo spectaculair als haar mannelijke tegenpool, de legendarische captain Bligh, van de muiterij op de Bounty. Van Kampen zegt te pogen haar verdere levensspoor — ze was neg geen dertig toen ze naar haar geboortestreek in Cornwall verdween — terug te vinden. Dat zou velen die met stijgende belangstelling over 'the Girl of Botany Bay' hebben gelezen (Botany Bay, het verschrikkelijke verbanningsoord) stellig welgevallig zijn. Rfs --- De kerk in de wereld - door H. Biersteker Vrije groepen vallen kennelijk op in Rusland 'Lastermateriaal' ook op straat De Izwestia heeft kennelijk last gekrer gen van lezers die opheldering vroev gen over de maatregelen tegen de zoigenaamde 'Initiativniki'. Deze groepen, waarover in deze rubriek ook op 1 oktober werd geschreven, hebben blijkbaar gevaarlijker bagage dan pelgrims die alleen maar naar de hemel op weg zijn. Ze zijn bereid gebleken op de stoep voor de Opperste Sowjet of voor de tram op straat te gaan zitten, om hun roep om vrijheid doordringender te maken. Al eerder is opgevallen dat deze opstandigen — althans met hun woordvoerders, met name Wins en Kroetsjkow, kennelijk Lenin en Marx goed kennen. Zij vormen één front met een kleine maar spraakmakende groep intellectuelen in de Sowjet-Unie, de zogenaamde rechtstaatbeweging. Als het alleen maar over de vrijheid van prediking — zelfs in hét openbaar — ging, dan zouden ze ongetwijfeld niet zon probleem vormen als nu. Niemand minder dan de voorzitter van de raad voor godsdienstaangelegenheden van de regering, Wladimir Aleksejewitsj Koerojedow, is nu in de pen geklommen om op brieven van lezers van de Izwestia te reageren. In een voor Russische begrippen zeer prominent artikel begint hij met de constatering: 'De lastercampagne, die de toestand van de godsdienst en de kerk in de Sowjet-Unie in een leugenachtig licht plaatst, is altijd een van de belangrijkste middelen van de ideologische strijd geweest, die de imperialisten tegen ons land voeren. Deze strijd is de laatste jaren bijzonder* in kracht toegenomen in verband met de algemene verscherping van de ideologische strijd tussen het socialisme en het kapitalisme. Aan de godsdienst en de kerk is een grote rol toebedeeld voor het verwezenlijken van de door de ideologen van het imperialisten uitgewerkte politiek van het bouwen van bruggen tussen het Westen en het Oosten, met het doel het socialisme modderig en week te maken. Hieruit is al vast gemakkelijk af te leiden dat men ook niets moet hebben van de dialoog christendom-marxisme, die in Tsjechoslowakije in de dagen van Doebtsek zon belangrijke rol speelde. Allen die dus menen dat men met die dialoog het regime naar de ogen ziet worden hier dus wel van onverdachte zijde weersproken. --- LASTER MATERIAAL Vervolgens wijst Koerojeaow op het volgens hem kwaadaardige karakter van de belangstelling, die in het Westen leeft ten aanzien van de godsdienstige situatie in de Sowjet-Unie. Het is allemaal bedoeld om lastermateriaal te verzamelen, schrijft hij en 'als paddestoelen na de regen' schieten allerlei internationale organisaties op, zogenaam ter verdediging van de christelijke beschaving en ter redding van de Russisch orthodoxe kerk. Er zijn volgens Koerojedow 9 radiostations die in 'het Russisch uiteenden en tesamen elf uur per etmaal in de lucht zijn, om anti-Sowjet-opvattingen te verspreiden en religieus fanatisme te doen ontbranden. 'Voor dit doel verspreidt de imperialistische propaganda leugenachtige bedenksels over de onderdrukking van de gewetensvrijheid in de Sowjet-Unie en stelt ze voor alsof de religie in ons land algemeen zou zijn verboden, alsof de kerken verwoest en gesloten zijn en de gelovigen en de geestelijkheid aan vervolging bloot staan.' Hij somt dan omstandig op welke tegemoetkomingen er allemaal aan de kerken gedaan zijn 'om te voldoen aan de religieuze behoeften van de gelovigen... Honderden buitenlandse 'geestelijke leiders' zijn op bezoek geweest in de laatste jaren en in de regel zijn ze tot de overtuiging gekomen dat het normale bestaan van de godsdienstige groeperingen verzekerd is. Er worden bijbels en 'andere religieuze uitgaven' gedrukt enzovoort. --- OOK OP STRAAT Maar in de beschuldigingen aan het adres van de initiativniki wordt duidelijk wat allemaal niet kan: 'ze hebben een avonturistisch programma, dat afschaffing eist van alle wetten inzake de godsdienst, afschaffing van de atheïstische opvoeding van de scholieren, onbeperkte vrijheid van religieuze propaganda, ook op straat, op pleinen en in parken.' De Initiativniki hebben voorts de 'Raad van kerken van Christus' gevormd en willen zich als zodanig bij de staat laten inschrijven. Maar, aldus het artikel, 'daar beginnen wij natuurlijk niet aan. Wij registreren alleen organisaties die aan de eisen van de wet voldoen.' Deze dreigende verklaring in de Izwestia valt samen met een andere opmerkelijke gebeurtenis. Wins en Krotsjkow, twee leiders van de Initiativniki zijn na drie jaar gevangenschap weer op vrije voeten gesteld, ruimschoots vóórdat de officieel erkende Baptisten in december een congres houden om de eenheid in hun gelederen te herstellen. Dat wil zeggen: de 'vrije baptisten', die een belangrijk bestanddeel vormen van de Initiativniki, krijgen alsnog een kans om zich opnieuw in te lijven bij de erkende baptisten. Ondertussen is de bewegingsvrijheid van de erkende baptisten vergroot om de inlijving aantrekkelijker te maken. De zojuist vrijgelaten leiders komen onmiskenbaar onder druk te staan. Van hen wordt natuurlijk verwacht, dat zij de verdwaalde schapen in de stal terugbrengen en als ze daar niet toe bereid zijn, dan komen de gevolgen ervan voor hun eigen rekening. Of ze het overigens zouden kunnen, zelfs als zij ertoe bereid waren, is nog zeer de vraag. Tot de Initiativniki behoren ook anderen, orthodoxe leken, pinkstermensen tot zelfs Getuigen van Jehova toe worden er onder gerekend. En die zijn natuurlijk niet mee te krijgen. Wel heeft men het vermoeden dat in de loop van de jaren reeds verscheidene van de vrije baptisten hun vogelvrijheid hebben ingeruild voor 't lidmaatschap van de erkende baptistengemeenten. Men moet deze vooral niet al te somber afschilderen als slaafse volgelingen van de officiële ideologie. Een van de dingen waardoor zij bijvoorbeeld een delegatie van Joodse rabbijnen uit de Verenigde Staten zijn opgevallen, is hun warme liefde voor het joodse volk en hun weigering om aan enige vorm van antisemitisme mee te doen. Evenmin kan men 'de Initiatiwniki als een gesloten geheel beschouwen, het zijn zeer uiteenlopende stromingen — ook in hun waardering voor het maatschappijstelsel — die elkaar vinden in een elementaire eis: vrijheid van godsdienst, niet als 'opium' voor de binnenkamer, maar als een zich vrij ontplooiende kracht in de samenleving. --- KERK Veel geholpen - maar altijd individueel Veel 'Christian Reformed' in Grand Rapids gaan laan sociale nood voorbij door Rudie van Meurs IGrAND RAPIDS, MICHIGAN — Bij- Ja driekwart van de leden van Chriswan Reformed Church in Grand Ra- IMds gaat onverschillig voorbij aan de j*»orme sooiale nood in zijn stad of is Ijfomweg tégen elke vorm van hulp. Natuurlijk heeft die groep die aan de *ant blijft staan wel een eigen filosofie Ner de problemen. Henri de Lugt, zes%er, kapper-in-ruste, oprichter en Poorzitter van de Dutch Immigration wciety': We hebben goede huizen voor W zwarten neergezet maar binnen 'n |*ar waren ze uitgewoond. Treurig. Fe moeten beginnen hun harten te Veranderen door de Heilige Geest. Wij %a door de kracht van het evangelie geschaafd geworden. Alleen daardoor' [veelbetekenende knik), «e Lugt: 'Ik heb een foto waarop we "let twee blanken tussen een groep darten staan. De verstandhouding is toht heel goed. Zo nu en dan nodig ik darten uit op de koffie; als er een nefermeisje aan de deur komt met am- koop ik er altijd een paar "tijn voorouders waren goede christenen, die hebben niets tegen de negers tedaan. Wij hebben geen schuld aan 't 'tegerprobleem maar toch zorgen we Jt>or de zwarten. *aar ze zijn zo anders, ze leven maar '*ak, ongehuwd krijgen ze kinderen !*an allerlei mannen. Ze hebben geen Gezinsverband en toch is dat de basis BQ de maatschappij. Wat ik gevaarlijk ?i«d is dat de zwarten en ook de blanken tegenwoordig op school leren: pak Je revolutie, dat is mis. We geven de darten soms iets van onze bezittinjNi. Maar ze willen niets voor niets 'ebben. Inplaats van het dankbaar te J&preeiëren' (fronst hoofd). 'rgens in die zorgeloze, uitgestrekte flburbs, tussen de gesprekken over i' zwembad van de buren en de Buick fan de overburen door een jonge cmi- 'De zwarten zijn onbetrouwbaar, als ze netjes zijn en hun Nfen goed onderhouden mogen ze hier wonen. Een heleboel doen dat ''et, die vernielen en slaan mensen op *raat neer. Waarom is dat nou? Gispen stond in de krant dat een oude Vuw was neergeslagen en van haar tasje werd beroofd. Het stond er fjet bij maar het zullen wel weer zwarf*l geweest zijn.' "i het ghetto, 's avonds laat. ta.eenl tot 'ntoor ongebouwde oude Nederland-6 patriciërswoning, een gesprek met S Cannen, directeur belast met de «gelijkse gang van zaken in het Snei- S-complex, een instituut waar voor- Selijk in de avonduren jonge zwarte Ssen onderwijs krijgen en waar vrij Zuigers gerecruteerd worden om ais Vaal en maatschappelijk werker in- e*et te worden in het gJietto. Roy >non heeft twee verlamde handen vergehouden van de tweede wereldoog, toen hij als Amerikaanse mi- Mr Europa kwam bevrijden van ac tan /oor de meeste mensen hier m°eten *« beginnen met het allernoodzakelijkste: brood, eten. Dan komen de kleren, een baan en dan een goede plaats waar ze kunnen wonen.' Wat is het moeilijkste? Roy Cannon (ad rem): 'Werk. Een baan waar een man trots op kan zijn, die goed betaald wordt. Een baan ook die de man recht geeft lid te worden van de vakbond. Maar de zwarten worden banen geweigerd, ze komen niet in aanmerking voor geschoold werk. De vakbonden willen ze niet als lid accepteren. Werk is het allermoeilijkste.' En woningen? R. C: 'Er leven in het ghetto mensen die niet verhuizen willen omdat ze bier al tachtig jaar wonen. Maar zodra hun kinderen een goed huis in een andere wijk hebben, willen ze ook weg. Het probleem is dat de kinderen haast niet kunnen verhuizen. De witten zijn bang om zwarten in hun midden te krijgen en vanwege hun buren durven ze hun woningen niet aan de zwarten te verkopen. Wij kunnen daarom niet zelf kiezen waar we wonen willen. De witten weten dat als de zwarten eenmaal in hun huizen wonen, ze ook dezelfde dingen willen hebben, hetzelfde werk en lid van de vakbond willen worden. Wat de huizen betreft is er een lichte vooruitgang. Zo zijn er door de overheid woningen gebouwd die voor de helft voor witten en voor de helft voor zwarten bestemd zijn. Het gaat evenwel langzaam.' Het Sheldon-complex wordt gedeeltelijk gefinancierd door de regering, dat betekent dus dat er altijd geld tekort is. Roy Cannon: 'Wij zouden meer faciliteiten willen voor onze gezondheidsdienst en voor ons onderwijsprogramma. Bovendien is er geld nodig voor ons noodfonds. Een moeder die met vijf kinderen alleen achterblijft moet geholpen worden. Een man die door een ■ operatie werkloos wordt, heeft onze financiële hulp nodig. De man, vrouw en zeven kinderen die we onlangs in een garage aantroffen, hebben een huis, kleren en inboedel nodig.' John Knecht, onder-directeur van de Young Calvinist Federation, die met een groep mensen ook in het ghetto werkt zegt: 'Waar wij geld voor nodig hebben is een crèche, waar we 24 uur per dag kinderen kunnen opvangen van moeders die werken en studeren. Dat is een dringend noodzakelijk project. De financiële hulp die we hier in Grand Rapids krijgen is slechts beperkt.' Medestanders van John Knecht kom je ook op het Calvin-college tegen, het onderwij s-instituut van de Christian Reformed Church waar voornamelijk onderwijzers worden opgeleid. Het Calvin-college telt 3600 studenten. Chimes (de naam van schoolkrantl-redacteur Peter Dahm meent dat een kleine duizend-studenten politiek en sociaal geëngageerd is. maar slechts een kleine 250 zijn bereid voor bepaalde zaken te demonstreren. Een van de actieve groepen heet KIDS (Kindlyintelleetualdesire in students), die gevormd wordt door enkele honderden studenten die kinderen in het ghetto aansporen te gaan studeren en bovendien de zwarte leerlingen zelf onderwijs geven. Dan is er het uit 15 leden bestaande Comité dat zich met "social action' in het ghetto bezighoudt Vorig jaar ontdekte dit comité dat de prijzen voor levensmiddelen in het ghetto aanzienlijk hoger liggen dan in de rest van de stad. Het heeft ontdekt dat de zwarten vaak belachelijk hoge huren betalen aan de witte eigenaars van de krotten in het ghetto Bovendien verzamelt het comité geld om zwarten die moeilijkheden hebben met de justitie bij te staan. Ook betaalt het, als de mensen dat geld zelf niet hebben, de borgsom waardoor de aangeklaagde man in afwachting van zijn proces het brood voor zijn gezin kan blijven verdienen. •Overigens' zegt Peter Dahm, Overigens is het Calvin-college geen publio sohool en dat brengt met zich mee dat hier meer discipline moet zijn. Dat beschouwt men hier als een interpretatie van het Christen-zijn. Daarom is hier geen echte agitatie.' Nog een organisatie die metterdaad de problemen in Grand Rapids te lijf ff tue X?m& Calvinist Federation van John Knecht. Een groot aantal van de jeugdige leden van deze beweging gaat op een bepaald ogenblik in tStP t*f K-reek van An>erika *> retraite, waarbij ze dan geschoold wortVZ^ *risW«to> houding in te nemen tegenover de sociale nroblemen in hun land. In de Zp*J2 jaren zijn uit de Young Calvinist Feration jongeren gerecruteerd, die nu in de negerwijk Harlem (New Yorki werken, die in Miami de vluchteiir.. gen uit Cuba opvangen, e rhrit tian Reformed Church die een machtige oppositiegroep zou kunnen vormen tegen de alarmerende problemen blijft buitenspel staan. Aan sommige problemen gaat de kerk evenwel niet voorbij. In Grand Rapids heerst op dit ogenblik grote opwinding over het plan van een zakenman (Meyers Stores) zijn talrijke supermarkets op zondag open te stellen. De laatste zondagen is prompt een kanselboodsohap in alle kerken afgekondigd die de kerkmensen oproept niet meer bij die goddeloze zakenman te kopen. De kerk deed nog meer. Bij tienduizenden zijn bumperstickers verstrekt (vrijwel alle kerkgenootschappen doen daar aan mee) zodat men nu op elke auto kan lezen: Shop at Stores closed on suinday. Daar maakt Grand Rapids zich wèl zorgen over. Wi de Lugt met vrouw: "*e zijn zo anders... Roy Cannon: ...werk en huizen... ---