Speciaal vandaag
• Première: Theo Koomen begint als presentator van Holland-Belgiê. Hij vervangt Jos Brink die bet spel niet xo erg kou waarderen. (Ned. 1/19.00, • Ook nieuw: eerste aflevering van de driedelige serie Dokter Vlimmen. Was eerder al te ilen als speelfilm. Nn ook bet overbodige materiaal ertussen geplakt, lodat het nieuw, anders, extra een heuse serie lijkt Peter Faber speelt de hoof droL <Ned. VZ»Xt) • Ook al voor 't eerst: Sam Harvey. Zesdelige Engelse serie naar Francls Dat-bridge, de vader van Paul, Paul? Ja wat is er In», kindje? Verhaal: een respectabel echtpaar van middelbare leeftijd wordt met een machinegeweer neergcechoten. (Ned. 2/21.10)
---

Matthijs Röling
Met een aüeszins overtuigende expositie Is de uit het Groningse Ezinge afkomstige schilder Mattiüjs Röling toegetreden tot de „stal" van galerie Mokum in Amsterdam- Het feit dat hij nu onderdeel is gaan vormen van het zo specifieke programma van galerie- I houdster Dleuwke Aalberse, I zou er op kunnen wijzen dat Röling (geboren 1943) deflni- I tief ln de rijen der symbolistische fijnschüders is gestapt, immers het specialisme van Mokum. Hoewel er in zijn werk wel sprake is van een zekere mate van technische verfijning en er soms een sfeer Is terug te vinden van die echte Mokumvervreemding, wordt Röling onrecht gedaan door hem als een representant van deze beweging te zien. Het min of meer fijnschJlderen is slechts een van de grenzen die binnen het raam van een breed uitgewerkt realisme bij hem aan bod komen. Röling is voor alles een schilder die zich met laat leiden door een overheersende inbreng van de techniek die ten koste gaat van het onderwerp dat op zijn beurt weer een zuiver literaire inhoud zou moeten hebben. Die onderwerpen zijn vaak heel eenvoudig van karakter: simpele stillevens die opvallend genoeg haast geen horizon kennen (waardoor een eigen soort diepte wordt gecreëerd), zonnige interieurs met een Franse inslag naast portretten die wèl weer een bijna hallucinerende sfeer oproepen. Het lijkt misschien anders, maar deze extremen verdragen zich goed met elkaar, hoofdzakelijk omdat Röling ze aüemaal met een enorme dosis schildersplezier neerzet Met impressionistische toets beeldt hij schalen met peren uit. zet met een breed maar verzorgd gebaar kamers met een enkele stoel neer waar het licht van Bonnard de atmosfeer mag bepalen. Behalve die eerder genoemde portretten (de meeste autobiografisch, ontluisterend in i hun zelfanalyse» is Röling een ' schilder die zijn werk op toon < houdt. Het is een bindmiddel dat hij gebruikt tussen enerzijds die waarheldsbetrach[ tlng die alle realisten eigen Is en aan de andere kant toch ook weer de wens om tot een vervoering te komen door middel van een fraai „penselen". Dat bindmiddel houdt j zijn werk veelvuldig overeind, i zelfs als de inhoud van het onderwerp niet zo erg veel te vertellen heeft.
Tot 13 januari bij Galerie Mokum, Oude Zijds Voorburgwal 334 ln Amsterdam, geopend op maandag tot en met zaterdag van 11-18 uur.
Lucie Rie
Niet alleen ln Londen, ln het Victoria «fe Albert Museum, wordt de 80e verjaardag van de pottenbakster Lucie Rie (16 maart) gevierd, ook to het Rotterdamse Boymans-van Beuningen, het museum dat zoveel keramiek ln zijn verzameling doet, wordt een kleine eretentoonstelllng gehouden van haar werk.
Lucie Rle werd in 1902 in Wenen geboren. Ze studeerde daar aan de kunstnijverheidsschool onder anderen bij Michael Powolny en maakte er nog de bloei mee van de vermaarde Wiener Werkstatte. Door haar begaafdheid en grote technische kennis, maakte ze al voor de tweede wereldoorlog naam in en buiten Oostenrijk. In 1938 vestigde ze zich ln Londen, waar ze nu wordt beschouwd als de meest opmerkelijke pottenbakster van dit moment. En dat wil toch wel wat zeggen in het land van het GuUdhaUmuseum (in Londen, middeleeuws aardewerk), Whieldon, Wedgwood, Leach, Cardew en Staite Murray.
De keramiek van Lucie Rie is verfijnd en gevoelig van vorm en plotseling, tussendoor, heel fors, met glazuren en — eenvoudige — decoraties die helemaal zijn aangepast bij die vorm. Wijde schalen, flessen met een heel lange hals en een uitwaaierende mond, komen heel vaak voor. fle noemde Guüdhall — daar zie je potterie, kruiken, kannen en kookpotten, die eenvoudige ambachtslieden maakten, omdat de mensen van die dagen dat nodig hadden. De vorm was toen geen probleem. RU werd niet uitgedacht, maar ontstond gewoon uit de nijvere handen van de pottenbakker, verrees bijna vanzelfsprekend van de schijf en groeide zinvol en doelmatig naar zijn bestemming toe. En mooi dat ze zijn! Die oude pottenbakkers moeten zich heel sterk bewust zijn geweest van die doelmatigheid en daarom werden hun voortbrengselen zo on-gekunst-eld. En het vreemde is — hoe nadrukkelijk die doelmatigheid ook naar voren komt — dat je bij het bekijken van zon stuk zelfs niet meer denkt aan die bedoelde gebruiksmogelijkheden. Die zijn er omdat ze er behoren te zijn en de schoonheid van zon pot doet je er dan niet meer naar talen. Ik denk dat het Lucie Rle's uitgangspunt is. dat een pot ln de eerste plaats als middel tot esthetische expressie moet worden beschouwd. Maar ze bUJft pottenbakster, nooit maakt ze sculpturen, maar altijd echte potten, die verrukkelijk zijn om te zien en die je ook nog kunt gebruiken. Een tentoonstelling die een lust is voor het oog. Tot 28 maart in museum Boymans-van Beuningen, Mathenesserlaan 18-20, Rotterdam. Geopend maandag tot en met zaterdag van 10-17 uur, zondag van 11-17 uur. G.K.
onder redactie van Cees Straua mot bijdragen van Peter i Karstkarel en Ger Kruis
Matthijs Rölin*: Stilleven, olieverf op board, 1981.
---

Klaas Koopmans
Kort na de oorlog presenteerden vijf jonge Friese kunstenaars zich to de stad Groningen voor het eerst Van de vijf die zich „Vn 'e Line" (to de leiband) noemden, viel toen Klaas Koopmans, van hulsult een verver, op door zijn ongewone verf- en keurbehandeling. In de jaren '60 viel de groep uit elkaar. De expressionisten traden tot dan veelal gezamenlijk naar buiten en bespraken eikaars werk regelmatig. Twee leden overleden, van de overgeblevenen, die enkele maanden geleden weer eens samen exposeerden, zette aUeen Klaas Koopmans echt door.
Hoewel Koopmans (geboren 1920) de mens vaak tot onderwerp kiest is het landschap toch zijn favoriete thema Merkwaardig Is daarbij dat de meeste expressionisten van het landschap to de afgelopen tientallen jaren steeds van een stedelijke achtergrond uit hebben geopereerd: Parijs, Dresden, München, Berlijn, Groningen en Gent. Zij stelden de stedelijke verloedering aan de kaak en plaatsten er een natuurlijk ideaal tegenover. Koopmans heeft deze achtergrond niet. HU heeft nooit geschüderd uit een behoefte aan reactie, maar tekende en schüderde uit een behoefte om zich te uiten over zijn omgeving. De oorspronkelijkheid van zijn karakter reflecteerde hij op het kleinschalige natuurlandschap van zijn eigen omgeving. En de tekeningen en schüdertjen (en bij deze tentoonstelling voor het eerst ook elementaire etsen) hebben dan ook een inclusief karakter .En ze wijzen onmiddellijk en zonder ldealsme naar het landschap én de verf. Zonder omhaal of moolmakerij, zonder handigheidjes of foefjes heeft hij het landschap met vee, het vergezicht met een dorpssilhouet kloek neergezet. Het cultuurlandschap van het polderland heeft hij daarmee een oorspronkelijkheid teruggeschonken. Het Is een primitiviteit die voortkomt uit eerlijke bewogenheid die vrij is van romantische flauwiteiten of decoratieve gemakzucht. Het Is puur expressionisme dat ln 1982 nog actueel blijkt te zijn. Tot en met 23 januari in galerie Mereuur, Froomakker 12, Franeker; donderdag tot en met zaterdag van 13 tot 17 uur en op afspraak. P.K.
---

KUNST RADIO TELEVISIE Frankenstein vandaag de dag Gek lijkende reacties in bekende situaties
door André Rutten
AMSTERDAM — Een man met een fles sherry ln de hand. Een juffrouw in een blauwe schort] as die hem vermaant: wilt u als iedereen een boodschappenwagentje nemen. Een vrouw in overjas met wel zon boodschappenwagentje. Het is één van de zevenentwintig scènetjes in het spel Frankenstein van de Duitse schrijver Wolgang Deichsel, onder regie van zijn landgenoot Jürgen Kloth gespeeld door de Mannen van de Dam uit Antwerpen, deze week in de Brakke Grond in Amsterdam. Het scènetje heet Zelfbediening. De man wijst op het etiket met dikke en dunne streepjes op de sherryfles. Hij ziet daar echt een bedreiging in. is bang gevangen te worden binnen een onpersoonlijk systeem, dat in werking treedt zodra hij de fles in zon wagentje legt, en dat hem van zijn persoonlijke vrijheid zal beroven. Hij verzet er zich tegen door geen wagentje te nemen en veroorzaakt daardoor paniek onder het personeel
Het is een uiterst simpel en heel herkenbaar scènetje. Dat zijn alle zesentwintig andere ook. Telkens een paar mensen in een situatie, die we allemaal wel kennen. Ruzie bij een rood verkeerslicht. Verbijstering bij een automatisch antwoord-apparaat aan de andere kant van de telefoon. Achterdochtige ontvangst op een politiebureau. Bij de psychiater een vrouw die denkt dat haar man door de directie van zijn zaak ook ln zijn privéleven automatisch bestuurd wordt. Enzovoort.
Maar ln elk van die gespeelde situaties telkens iemand die anders reageert dan wij gewoonlijk doen Wij schikken ons ln zon zelfbedieningssysteem. De man met de sherryfles die er stampei over maakt vinden we eigenlijk gek. Het wemelt in het collage-achtige stuk van Deichsel dan ook van dat soort gek ken: mensen die zich in zulke situaties bedreigd voelen zonder te weten waardoor nu precies. Door een ongrijpbare macht. Zoals het monster van Frankenstein, ontsproten aan de verbeelding van Mary Shelley in 1831, zijn neiging tot de misdaad ook toeschreef aan een ongrijpbare macht Maar Deichsel voert zijn gekken op om aan te tonen wat er absurd Is in dergelijke situaties, 'in aUerlei systemen, die onze dagelijkse werkelijkheid beheersen. Niet zelden zover doorgevoerd, dat de zin ervan niet meer te ontdekken Is. Wat leidt tot wat vervreemding genoemd wordt
Door het absurde in onze werkelijkheid te laten zien zit Deichsel op het spoor van Brecht — ontdek hoe vreemd is wat wij gewoon vinden — maar er zijn ook sporen in van Kafka en natuurlijk van het absurdistische toneel, Adamow en lonesco. alhoewel het door de cabaret-achtige opzet ook ln het spoor zit van de door Brecht bewonderde volkscabaretier Karl Valentin.
De Mannen van de Dam spelen het dan ook als krachtig aangezet volkstheater, zoals in hun opzet en hun afkomst uit de Internationale Nieuwe Scène past De twee actrices, Lucienne de Nutte en Vlvlane de Muynck, en de vier acteurs, Joban van Llerde. Johan Heestermans, Wim de Wulf en Luk de Konink, zijn daar mlmlsch-grotesk ook zeer bedreven in. Bijna altijd zijn de situaties, door het absurde daarin, zeer goed herkenbaar, en juist door allerlei speldetails humoristisch, grappig, gek Enkele keren wat ver gezocht, soms ook in de afsluiting niet zo begrijpelijk, minder frappant minder spits dan je onwillekeurig verwacht Maar een ontknoping vindt Deichsel niet zo belangrijk en er zitten verschillende scènes in. die in Je herinnering blijven doorwerken en hun feitelijke betekenis onthullen.
Viviane de Muynck en Wim de Wulf van De Mannen van de Dam luisteren naar Jurgen Kloth, regisseur van Frankenstein.
---

Ruis
Op vragen van het CDA-Ka merlid Weljers naar het Inkomen van quiz-master Willem Ruls moet minister Van der Louw het antwoord schuldig blijven. De Vara wil over het contract met Ruis geen mededelingen naar buiten doen, zo heeft voorzitter Van den Heuvel laten weten. Ook vragen van hetzelfde Kamerlid naar de honoraria van de medewerkers aan de Vproserie „De lachende scheerkwast" moeten het zonder antwoord ln guldens en centen stellen. Minister Van der Louw zegt wel dat de verdiensten ln overeenstemming zijn met de geldende honorariumnormen en -regelingen. in het geval Willem Ruls zijn deze regelingen niet van kracht, stelt de minister, omdat er geen regeling voor quiz-masters bestaat Hij verwijst daarbij naar antwoorden van zijn voorgangster, mevrouw Gardeniers. Deze heeft de regeringscommissaris gevraagd om bepaalde regels met de omroepen op te stellen voor de betaling van medewerkers zoals WUlem Ruls.
---

Films
Het Kamerlid Van der Sanden (CDA) kreeg op vragen over de medewerking van het facilitair bedrijf van de NOS aan speelfilms, te horen dat de producenten in die gevallen de NOS de kosten moeten vergoeden. De NOS verleent overigens, volgens Van der Louw, slechts bij uitzondering medewerking aan Nederlandse speelfilms. Voorwaarde is dat de film door CRM wordt gesubsidieerd met behulp van het Produktlefonds Nederlandse Speelfilm en dat de produktieactlvlteiten voor omroepen op geen enkele wijze worden gestoord. Uit het antwoord van de bewindsman blijkt dat volgens de NOB ten behoeve van de facili-
teiten voor speelfilms m nemers zijn ingeschakn der Sanden had dat vtK in zijn vragen uitgespitte il
---

Vooral uit kindertehuizen Echtpaar wil Poolse kinderen in ons land vakantie geven
Van onze correspondent WOLVEGA — Het Friese echtpaar Jaap Hoekstra (51) en Elly Hoekstra- Hasker (43) uit Wolvega heeft een actie op touw gezet om Poolse kinderen voor een vakantieperiode van vier a zes weken naar ons land te halen. Ongeveer tachtig gezinnen uit alle delen van het land hebben zich al opgegeven bij de familie Hoekstra. Mevrouw Hoekstra die kleuterleidster is, zegt ta ieder geval tweehonderd gezinnen nodig te hebben om de actie tot een succes te maken. De Poolse ambassadeur heeft, vertelt zij, medewerking al toegezegd. Het consulaat zorgt ervoor dat haar brieven ta Warschau terecht komen. De plannen zijn om vla de rooms-katholieke kerk ta Polen de kinderen naar ons land te halen. Op het ogenblik lijkt hier op helemaal geen kans. Dat Is ook de reden, aldus mevrouw Hoekstra, dat het Rode Kruis zich nu nog enigszins aarzelend opstelt ten aanzien van de actie. De Poolse grenzen zitten Immers potdicht Mevrouw Hoekstra heeft echter alle hoop dat hierin binnenkort verandering komt. „De toestand ta Polen gaat vooruit. Als die straks stabiel is, gaan de grenzen misschien wel open. Als aües dan nog geregeld moet worden, is de zaak tot mislukken getroond. Daarom treffen we nu onze voorbereidingen, zoals vervoer, adressen van gezinnen, medische opvang etc. We moeten ervoor zorgen dat we tegen die tijd onze zaakjes voor elkaar hebben." Het Friese echtpaar heeft het oog gericht op de kinderen, voornamelijk verblijvende to Poolse kindertehuizen. Zij zijn tussen de drie en dertien Jaar oud. „Hoe de gezondheidstoestand van die kinderen is, weten we niet. Waarschijnlijk laat die wel te wensen over. Maar waar het ons vooral om gaat is ze hier eens lekker te laten opknappen."
---

'Hart'
Mevrouw Hoekstra zegt dat zij lang praat met de pleeggezin-
nen, die zich bij haar J den., Jk moet de zekere ben dat zij voor de vo£ derd procent achter of* staan en hart hebben '\ kinderen," Een comité \ beveltag heeft zich actie van het Friese «* gesteld. Dit comité be»l pastoor F. Wljenberg tf, ga, gereformeerd pred**|; M. L. Belma te Noof* doktere. Ruijs te De Pj een Van oorsprong P<*2 derarts uit Drachten, fl naam liever niet bekend ", In Hengelo hebben tig Oostnederlandse &K pen voor hulpverleninÉffi len rich verenigd in e*pi ttag. Het plan is een > Poolse gezinnen te ad<j en die regelmatig een n sturen met de meest lUke artikelen. '
---

Toneelraad Rotterdam ontwerpt bezuinigingen
Van onze kunstredactie ROTTERDAM — De Toneelraad Rotterdam, die alle Rotterdamse Toneelactiviteiten onder zijn hoede heeft, moet meedoen aan de vierjarige gemeentelijke bezuinigingsoperatie voor de jaren 1982/1986. Dat zal leiden tot een structurele vermindering van de subsidie in het seizoen 1985/ 1986 van ƒ 790.000.-. De mening van de Toneelraad is, dat dit eigenlijk niet kan en dus niet zou mogen. Juist in tijden van economische teruggang zou naast de wetenschap ook de kunst een belangrijke bijdrage aan de kwaliteit van de samenleving moeten leveren. Als tegenwicht tegen vervlakking en vermaterialisering. Wel houdt de Toneelraad er rekening mee, dat het gemeentebestuur die mening niet deelt of niet kan honoreren. Daarom heeft hij een aantal gedachten ontwikkeld, waarbij wel net niveau van de toneelvoorziening in Rotterdam wordt verlaagd, maar zonder dat de uitgangspunten voor het vroeger uitgestippelde beleid worden verlaten. Bulten de bezuinigingsoperatie worden gehouden het nog in ontwikkeling verkerende repertoire-gezeischap het Ro-theater en het budget voor Bijzondere Projekten. Voor de befaamde geworden F Akt-produkties wordt wel een bezuiniging geopperd, waardoor per seizoen niet meer drie, maar slechts twee jonge regisseurs een produktie kunnen realiseren.
Het Onafhankelijk 'm de sector van het exp] le theater op zeer elfl invult, zal slechts inetj ringe subsidievermin<n confronteerd worden- Voor bet poUUeke vdtj neel, op dit moment) door theatergroep Difl de Toneelraad als uit*1 door de bezuiniging* ontstane situatie een matige Invulling wel' indien er moét word* nigd. In de praktijk zal dat nen, dat Diskus gen* overhoudt om per J* projecten van redelijk' en tijdsduur te realiser» voor het politiek als' maatschappelijk gerK mingstoneel, meent d« raad. HIJ tekent er wel dat deze keuze het n» zich meebrengt dat dj werking met groepen de bevolking en het tn aanleiding van buiten! zienlijk bemoeilijkt zuj den. Toch acht de T» deze keuze in arttstielf, de minst pijnlijke.
---

Te veel reclame voor film van André van Duin TROS overtrad omroepwet
Van een onzer verslaggevers DEN HAAG — De TROS heeft de omroepwet overtreden, door in haar uitzendingen reclame te maken voor de film „Joep Meloen", waarin André van Duin de hoofdrol speelt. Minister Van der Louw van CRM heeft dit geantwoord op schriftelijke vragen van de Kamerleden Van der Sanden en Beinema, beiden van het CDA. De minister heeft Inmiddels de TROS om commentaar gevraagd. Afhankelijk van het antwoord dat deze omroep geeft, zal Van der Louw beslissen of hij, op grond van de omroepwet maatregelen neemt tegen de TROS. Overigens kon de minister de Kamerleden niet zeggen hoeveel minuten zendtijd aan de film werden besteed. De kijkdlenst registreert deze onderwerpen niet van minuut tot minuut Wel heeft de dienst de totale duur van bet programma waarop de Kamerleden doelden, „TV Privé", opgetekend. De TROS heeft na de uitzending van „TV Privé" nog een tweede uitzending aan de film van André van Duin gewijd. Deze uitzending werd gemaakt ter gelegenheid van de première van de film.
---

Nieuwe Boeks
Ontmoetingen met J. se politici, van dr G. " uitg. Terra, Gorssel. ** ƒ36.-. ' Roem van Amsterdafl»-gelijks leven van weieg ( deren bezongen van * ( van Wely en C. Rabé. • k Toorts, Haarlem. i# ï ƒ27.60 £ Politieke stelsels, stab>| J verandering. Redactie, ï Rosenthal uitg. Sarosds hen ad. Rijn. 388 blz '\ Bij uitgeverij Kluwer V \ ter is verschenen de Bf * gids 1982 405 blz - ƒ 15"a. Sociale verzekering, d<jï de uitvoering en de reoj<£ tic, door mr W. A. SiJJ Damstfr. uitg. SMU, D«5, 79 blz. geen prijsopga*^
---

Polen per KLM naar hun vaderland terug
SCHIPHOL (ANP) — Met een DC-9 van de KLM zijn gistermiddag 22 Polen van Schiphol naar hun vaderland teruggekeerd. De KLM heeft, na het afkondigen van de noodtoestand in Polen, als enige westerse luchtvaartmaatschappij toestemming gekregen een eenmalige vlucht op Warschau uit te voeren. Alleen Poolse ingezetenen hebben toestemming gekregen mee te vliegen naar Warschau. Van de 22 Polen, die op Schiphol aan boord gingen, waren er zestien ta de vroege ochtend uit Chiacago gearriveerd. Zes andere passagiers verbleven ta Nederland. De overige veertig passagiers vliegen door naar Moskou. Aan boord van het toestel, genaamd de Warschau, bevond zich verder een kleine drie ton vracht bestemd voor de Poolse hoofdstad. Volgens een zegsman van de KLM bestond deze vracht uit diplomatieke post, voedsel kleding en medicijn: n. Ook voor Moskou was een paar honderd küb vracht aan boord.
Op de terugreis mag f>*£ toestel Warschau, ondff verzoek aan de Pools* "*• telten, niet aandoen. t De meeste Polen zijn] L soonlijke overwegingf ï hun land teruggekeerd-, r Jarige Kasia Rengwltfjii enkele weken aan de M ! voor Beeldende Kui* f lAmsterdam gestudeen"» verwacht to februari &J ! ste baby. Zij is getrot»' ■ een ta Warschau wonen" J ; „Het was een moelliJK» ' stag om terug te gaaoj J Kasia. „fle had veel *ï* hier die mij wüden Jl Maar gezien de komst I baby heb Ik toch beslot*» \ te gaan naar mijn man j Kasia vertelt in Nederig» Polen te hebben ontfliJJ besloten hebben voorWK | naar hun vaderland *J • keren. „Maar die zijn <""' keiijk. ' flt had voordat' l Amsterdam kwam aljp de baby ta Polen te k*jj I daarna weer naar Atf*' i terug te gaan", aldus K*! I vurig zei te hopen dat' | nog mogelijk zal blljke* I de situatie ta haar land' i weer normaliseert.
Een Poolse vrouw wacht op Schiphol op het KLM-toestel dat haar en 21 landgenoten naar Warschau zal brengen. Het was de eerste vlucht van een buitenlandse luchtvaartmaatschappij naar Polen sinds daar de noodtoestand werd uitgeroepen.
---