Ove Lucas/ Saskia Maas Feestvolgers
Feestmakers zijn het niet. Maar Feestvolgers des te meer, de vier jonge journalisten die op uitnodiging van het Holland Festival dagelijks een krant produceren, waarin voorinformatie, selecties uit krantekritieken, foto's en agenda op de voor- en achterkant van de éénvelskrant gepropt staan. Het formaat is dat van een halve krantenpagina, de kwaliteit en de kleur van het papier niet veel beter dan van wat u als lezer in handen houdt. Samenstelling en inhoud zijn echter levendig van aard.
De krant - oplage variërend van 1000 tot 6000 exemplaren, met een uitschieter van 13.000 in het openingsweekeinde - is dan ook gratis en wordt dagelijks verspreid aan de zalen waar een manifestatie van het festival te beleven is. Alleen in Amsterdam want daar concentreert het kunstfeest zich. De redactie houdt zich in persoon van eindredactrice Elly. Lammers ook bezig houdt met de verspreiding, wat een hoop georganiseer met zich mee brengt, want iedere dag moet er weer een ploegje hulpkrachten worden samengesteld en geïnstrueerd.
Het blijkt hard werken deze maand voor Ove Lucas (net klaar met de opleiding), Saskia Maas en Jacquine van Elsberg (beide tweedejaars). Net als bij een echte krant kan niet de hele redactie bij het gesprek aanwezig zijn. Ove en Saskia zijn echter spraakzaam genoeg, zo overweldigend zijn de indrukken die zij tot nu toe opdeden, „'s Morgens om half negen beginnen we met het uitwerken van onze verhalen en het maken van uittreksels. Om 2 uur moet alles klaar zijn voor de drukkerij. Dan hebben we de middag voor het verzamelen van de gegevens voor de volgende dag en kunnen we 's avonds naar voorstellingen. Dat betekent: weinig slapen, veel overwerken en overal heengaan".
Saskia: ..Gewoonlijk heb ik niet het geld om naar alles toe te gaan. ook al ben ik heel erg in theater geïnteresseerd en volg ik op school alle colleges over kunst die er maar zijn. Ik kies dan die voorstellingen waarover ik lees dat ze goed zijn. Nu ik de kans krijg alles te zien, ook de slechte, ontstaat pas een echt beeld van wat het kunstleven te bieden heeft".
Saskia en Ove hebben in deze dagen ook ervaren dat je als kunstjournalist toch wel gespecialiseerd moet zijn en dat je veel gezien of gehoord moet hebben om zelfs in verslaggevende zin goed werk te kunnen leveren. Ze zijn het daarom van harte oneens met het onderwijsbeleid op hun school, waar de aankomende journalisten zich op vijf leergebieden moeten bekwamen omdat men all-round journalisten wil afleveren. Dan weet je van alles te weinig. Bovendien wordt het onderwijsproces gehinderd door studenten die verplicht een vak volgen, maar de motivatie missen om er iets van te maken, zo luidt hun kritiek. Ove (wiens belangstelling ook in de studie vooral uitgaat naar de beeldende kunst en literatuur):
„Je schrijft verhalen met behulp van informatie die je van anderen verwerft. Spreek je met Reinbert de Leeuw over Mauricio Kagel, dan uit hij zich heel enthousiast: 't is allemaal prachtig. Maar is het wel allemaal zo prachtig wat Kagel componeert? Je kunt niet eerst gaan kijken en er dan over schrijven, want dan is het betreffende concert al voorbij en het is juist de bedoeling dat wij het publiek vooraf informatie verschaffen, zodat liefhebbers er zin in krijgen om naar een bepaald evenement te gaan".
Heei blij zijn de Dagkrant-makers dat zij in hun rubriek Media-Meningen voor broodnodige nuancering kunnen zorgen. Daartoe worden dagelijks de kunstpagina's van de zes landelijke kranten gelezen en van twee provinciale bladen. „Ons troetelkind", zo noemt Saskia de rubriek. „We citeren ruimschoots, combineren gelijksoortige meningen van recensenten en stellen die tegenover uitingen van andersdenkenden. Dat is een heerlijk werk. We zijn verrast over zoveel verschillende reacties. Er wordt in ieder geval kwantitatief veel aandacht aan het Festival besteed door de kranten".
De redactie voelt zich geheel vrij in haar werk ook al betaalt het festival de uitgave.
„We krijgen wel eens een signaal van: dat en dat loopt slecht in de verkoop, kunnen jullie daar over schrijven. Maar het is onze afweging wat er in de krant komt. Dat het effect heeft, bleek uit de sterk stijgende verkoop van kaartjes nadat we over de Turangalila-symfonie hadden geschreven. Nu ik er midden in zit, denk ik wel eens: wat jammer dat zon prachtige voorstelling niet véél meer mensen trekt. Het festival verdient die belangstelling, daar ben ik nu achter gekomen. Vroeger dacht ik, och, elitair, maar daar denk ik nu anders over", zegt Saskia over haar ontmoeting met het kunstfeest.
Over: „Het is een fantastische maar ook frusterende ervaring. Je wordt overspoeld met allerlei cultuuruitingen en informatie. Maar wat kan ik er van kwijt in de Dagkrant? Ik zou diepgaande artikelen willen schrijven, maar het kopijpapier is zo vol. Ik heb het gevoel dat mijn hersens in deze weken door de gehaktmolen worden gehaald". Ik knik als'lotgenoot diep instemmend. Frans Straatman
Foto: Erwin Verheijen
---

KUNST Temiz en Braxton zijn subliem Improvisatie-muziek Canadese ensembles volstrekt willekeurig
door Frits Lagerwerff
AMSTERDAM - Hoewel in Canada het internationaal gereputeerde tijdschrift Coda gemaakt Wordt, dat alle stijlen uit rje jazztraditie en de avant garde regelmatig informatief belicht, is de geïmproviseerde muziek uit Toronto en omstreken voornamelijk in het midden van de jaren zeventig bijven steken.
In De IJsbreker in Amsterdam werd in het kader van het Holland Festival opgetreden door CCMC, een vijftal improvisatoren met verschillende achtergronden en de The Glass Orchestra, een coöperatief gezel-
schap componisten, dat uitsluitend op glazen instrumenten musiceert.
De concerten van deze Canadese ensembles werden echter verre overtroffen door de trio's van de Amerikaanse saxafonist Anthony Braxton en de Zweeds-Turkse multi-instrumentalist Okay Temiz, die respectievelijk in het BIM-huis en Paradiso, eveneens in Amsterdam, verschenen.
CCMC is jaren geleden door vijf multi-instrumentalisten opgezet. De groep presenteert zich met volledig vrije improvisatie, op allerlei soorten instrumenten en streeft naar muzikale spontaniteit en soepel verlopende klnakcombinaties. In De IJsbreker werd maandagavond zeker spontaan gemusiceerd, zelfs toen allerlei op band opgenomen geluiden werden ingezet, maar het totale klankbeeld bleef van meet af aan volstrekt willekeurig.
In de jaren zestig en zeventig is door een klein internationaal publiek veelvuldig van dergelijke oever- en structuurloze zelfexpressie genoten, maar nu in de internationale jazzwereld harde compositorische noten worden gekraakt, klinkt dit vrije geraas opvallend arm aan melodie, harmonie en ritmisch raffinement. Het vrije improviseren lijkt me nog altijd leuk om zelf te doen, als podiumpresentatie is dit soort expressionisme hopeloos passé.
The Glass Orchestra, duidelijk beter op de hoogte van compositorische structuren in improvisaties, toverde verfijnde en verfrissende klanken uit glazen, die soms in met water gevulde stolpen werden gestopt. Het met water werken is door de New Yorkse saxafonist John Zorn al veel eerder gedaan, niettemin was The Glass Orchestra in staat om enkele gracieuze groepimprovisaties te combineren met een alles overheersend, feeëriek podiumbeeld.
Anthony Braxton en Okay Temiz waren makkelijk in een Holland Festival-kader op zijn plaats geweest, zeker gezien hun afkomst, referenties en vooral hun huidige artistieke kwaliteiten. Braxton speelde met zijn trio in het BIM-huis glasheldere stukken, met een perfecte balans tussen compositie en thematische improvisaties, alsmede tussen melodie, harmonie, ritme en fysieke inzet. Temiz tenslotte triomfeerde in Paradiso, als wervelend bespeler van allerlei soorten Turks en Amerikaans slagwerk, alsmede van de Braziliaanse eensnarige berimbau. Bovendien had hij de beste Zweedse saxafonist-fluitist van het moment, Lennard Aberg, en de met talent beladen saz-speler Burhan öcal bij zich. Gezamenlijk presenteerde dit trio in één lange swingende set zoveel ideeën over mediterrane volksmuziek en improvisatie, dat het me verbaast dat deze superbe eenheid maar één concert in Nederland kon boeken.
Het The Glass Orchestra uit Canada brengt zijn, uitsluitend op glazen instrumenten gespeelde, * muziek ten gehore bij het licht van kaarsen, foto: Tony tmjs
---

En dan nog...
• De Nederlandse actrice Renée Soutendijk is op het tiende Internationale Filmfestival van Seattle bekroond met de prijs voor 'de beste actrice. Zij kreeg de prijs voor haar rol in 'Out of order. Behalve in deze Duitse film was Renée Soutendijk op dit filmfestival ook te zien in de Nederlandse films 'Van de koele meren des doods' en 'De IJssalon'. De prijs voor 'de beste acteur' ging naar William Hurt voor zijn rol in 'Kiss of the Spyderwoman'. Deze. door Hector Babenco geregiseerde. film werd tevens bekroond als 'beste film.
---

Indianen
Zilver was dit jaar de beloning voor de jonge Indiaanse auteur Craig Strete, van wie wij hier eerder 'Grootvaders reisdoel' hebben besproken. Dat bevat drie verhalen, maar het eerste is bijzonder indrukwekkend, omdat het gaat over de dood, en daar zijn niet veel goede kinderverhalen over.
Niet alleen omdat weinig schrijvers enig idee hebben over de doodsgevoelens van kinderen, maar omdat nog minder schrijvers de dood in een boek voor jonge mensen kunnen bespreken.
Craig Strete schrijft niet in de ronkende trant van Karl May en Arendsoog en zijn helden lijken in de verste verte niet op de opgeblazen Old Shatterhand. Dat komt omdat hij zelf een Indiaan is, die wijsheid en kennis van groter belang acht voor zijn lezers, dan stoerheid en vecht_asserij.
Als de oude man weet dat hij gaat sterven (in 'Grootvaders reisdoel') geeft hij zijn paard aan Kleine Donder, die formulieren moet invullen om vrij te krijgen van school. Er volgt een waardig afscheid tussen de jonge en de oude Indiaan, die zijn kleinzoon verzoent met het feit dat elk mens sterfelijk is.
„Als oude vogels nooit dood zouden gaan, zou er op de aarde geen plaats zijn voor jonge": hij is te moe om verder te vliegen: dat moet Kleine Donder voortaan voor hem doen. Die mag hem uit zijn bed helpen om de wilde ganzen te zien overvliegen, en dan zijn zijn krachten op. De jongen wil weten hoe doodgaan voelt; zijn grootvader zegt hem dat het is als het overgaan naar een andere wereld. (Dit roept herinneringen op aan het verhaal over de dood in Astrid Lindgen's beroemde boek 'De gebroeders Leeuwenhart.)
Titel
Al eerder is gezegd dat de titels niet de gelukkigste vondsten van de boeken van Craig Strete zijn: 'Met de pijn die het liefheeft' is nu juist geen titel die veel kinderen zal aantrekken. Maar misschien is het ook helemaal niet zo dat deze verhalen, hoewel jeugdromans genoemd, alleen voor kinderen zijn.
Zo schrijft Strete: „Op een dag vindt het meisje Natina bij het bessen plukken een kreupele jonge witkophavik. Zij verzorgt het gewonde dier liefdevol, en als snel blijkt dat de vogel 'goede medicijn' is en voorspoed brengt aan Natina's, door armoe en ziekte getroffen, familie. Maar niet ie-
---

Demon
Als de oude man bij de stam komt maakt de medicijnman Domea 'de sjamaan' hem verdacht als van de demon bezeten. „Men moet de oude man vrezen, misschien verjagen, maar wie weet, zijn komst zou ook iets goeds kunnen betekenen. Eerst zullen ze moeten weten uit welke hoek de wind waait, en zulke uitdrukkingen zijn voor Indiarien letterlijk en figuurlijk op te vatten."
„Regenmaker beweert dat hij een spion is, die kinderen, vrouwen en wapens telt. Hoewel, een spion zou wel zorgen dat hij niet wordt gezien. Nee, er is een andere wereld in de oude man. (En dat is juist.) Ze wachten af. Sommigen willen de oude man doden, maar deze komt bij hun vuur zitten en zegent hen in gebarentaal."
„Zijn handen bewogen als grote praatvogels. Toen ging hij weg. Maar steeds kwam hij terug. Onzekerheid neemt toe, zoala bij alles wat niet begrepen wordt. Eindelijk vraagt Oude Beer hem op de man af: 'Wie bent u, oude man? Waarom komt u naar ons toe in een mantel van onze clan?' Want eigenlijk wilde hij hem niet doden, zoals met steeds meer klem werd gevraagd."
„Dan deelt de oude man mee dat hij Lang Hert heet. Verbazing alom. want Lang Hert is als kind al door een demon weggehaald. Is hij nu zelf een demon? Pijlen worden afgeschoten, maar geen raakt de oude man. Sjamaan Domea roept woedend: 'Dwaas! Is doden het enige waar je aan kunt denken? Je moet ons laten uitvinden wat we te weten kunnen komen. Wie blindelings in het donker vecht, lijdt aan een ziekte die hem van zijn hart berooft."
De met een zilveren griffel beloonde Indiaanse schrijver Craig Strete. Foto Kis Kirst
---

'Van Gogh had hersenafwijking'
BOSTON (AP) ->,Het bizarre gedrag (onder meer het afsnijden van zijn oor) en het koortsachtige schilderen van Vincent van Gogh, waren waarschijnlijk het gevolg van een hersenafwijking", zo beweert een Amerikaanse arts. Volgens deze, de neuroloog Shabram Khoshbin van de medische faculteit van de Harvard Universiteit, is deze hersenafwijking pas onlangs ontdekt. Deze ziekte, die een rol speelt bij het geheugen, het gehoor en andere functies, zou geleid hebben tot Van Goghs onophoudelijke schilderen, zijn agressie en andere ongewoon gedrag.
In de laatste jaren van zijn leven (voordat hij in 1890 een eind aan zijn leven maakte) maakte Van Gogh in 444 dagen (in 1888 en 1889. toen hij in het Franse Arles woonde) ongeveer 200 olieverfschilderijen, meer dan 100 tekeningen en waterverfschilderijen en schreef hij meer dan 200 brieven. Hieronder waren verklaarde meesterwerken, zoals de schilderijen van zonnebloemen, vissersboten en landschappen. „Als je naar deze schilderijen kijkt en je realiseert dat de meeste in één enkele dag werden gemaakt, dan is de conclusie dat dat een waanzinnige inspanning voor iemand geweest moet zijn", zegt Khoshbin.
Van Goghs eigenaardigheden houden doktoren al tientallen jaren bezig en leidden tot verschillende diagnoses als schizofrenie, manische depressiviteit en vergiftiging. Khoshbin, die vijftien jaar studie aan de, schilder wijdde, wijst erop dat Vincent van Gogh ook epilepticus was: „Ik denk niet dat hij een genie was, omdat hij epilepticus was, maar ik denk wel dat dat zijn kunst heeft beïnvloed."Wan het einde van zijn leven ontwikkelde Van Gogh een diepe religieuze overtuiging en maakte hij ook vele religieuze schilderijen. Het beruchte oor-incident demonsteert volgens de Amerikaanse arts zowel zijn godsdienstig beleven als zijn agressie. Nadat hij zichzelf verminkt had, zei hij dat de bijbel hem geïnstrueerd had om dit 'beledigend orgaan' af te snijden.
---

K kinder boeken B door Gertie Evenhuis
dereen is blij voor Natina: Blauwe Sneeuw voelt alleen maar afgunst en haat. Hij steelt de witkophavik uit Natina's hut en maakt de vogel dood."
„Dan duikt weer die geheimzinnig oude man op, die al vanaf het begin van het verhaal een rol speelt en voor wie iedereen bang is omdat hij nooit een woord zegt en alleen maar dag in dag uit, naar de spelende kinderen kijkt..."
Dat is geen taal voor kleuters, maar voor kinderen, en anderen die enige levenservaring hebben en die willen weten van de emoties van leven en dood en waar het in het leven om gaat. Dat wordt door middel van verhalen aangetoond, iedereen kan het eruit halen, en tegelijk een verhaal uit de verte lezen. ,
---

Vroeg stuk van F.X. Kroetz De onbarmhartigheid van het platteland
door Hanny van der Harst
AMSTERDAM - Franz Xaver Kroetz (1946, München) heeft een royaal aantal toneelstukken geschreven, aanzienlijk meer dan in ons land te zien zijn geweest.
Het Handke/Weiss gezelschap speelde eerder dit seizoen zijn nieuwste stuk, 'Angst en Hoop in de BRD', en heeft nu met Stallerhof' teruggegrepen naar Kroetz' beginperiode.
Ofschoon dit in 1972 gepubliceerde stuk bij mijn weten nog nooit eerder in Nederland is opgevoerd, stelt het de toeschouwer niet voor problemen of verrassingen. 'Stallerhof' bezit alle basiskenmerken van Kroetz' latere werk. Zijn aandacht richt zich op plattelandsbewoners en arbeiders, ongecultiveerde mensen wier leven wordt gedicteerd door normen van buitenaf. Hun woordenschat is gering, evenals hun inzicht in de eigen situatie.
Maar in de loop van de jaren zeventig en tachtig hebben zijn toneelpersonages zich geëmancipeerd, wat ongetwijfeld te maken heeft met zijn politieke keuze voor de KPD, de Duitse communistische partij. De figuren worden steeds welbespraakter en zijn zich in groeiende mate bewust van het feit dat er iets aan hun leven schort. Zo ver is het in 'Stallerhof' echter nog niet.
---

Onbarmhartig
Vier mensen op een boerderij: een echtpaar, hun minderjarige achterlijke dochter Beppi en de oude seizoensarbeider Sepp, Pa en ma staan pal voor hun bezit en gaan trouw ter kerke, maar dat laatste weerhoudt hen er niet van zich tegenover hun dochter en knecht zo onbarmhartig als een loden deur te gedragen. Geestelijk en sociaal valt dit tweetal immers buiten de normen.
Wanneer de oude man en het kind een beetje warmte bij elkaar zoeken en dit niet zonder gevolgen blijft, wordt hun daad door het boerenechtpaar op primitieve wijze afgestraft. Sepp vindt zijn hond, het enige wezen waar hij echt van hield, opgehangen in de schuur. En de moeder staat klaar om met de zeepspuit Beppi's 'schande' uit,te wissen, wat overigens mislukt.
Aan het slot is Sepp naar de stad vertrokken en laat daarmee Beppi in de kou staan, in navolging van haar liefdeloze ouders. „Papa, mama", roept ze wanhopig, terwijl ze ineenkrimpt onder de barensweeën. Maar de vader leest zijn krant en de moeder gaat door met appels schillen.
Kroetz stuurt de toeschouwer dus bepaald niet opgewekt de zaal uit en regisseur Marten Verhoef houdt dat zo. In de vormgeving heeft hij zichzelf echter enige vrijheid gegund. De door Kroetz heel precies getekende werkelijkheid is in deze voorstelling bijna filmisch geënsceneerd. De ultra-korte fragmenten (vaak niet langer dan een tiental seconden) worden in een scherp afgebakende belichting getoond, waardoor je het gevoel krijgt naar een aan elkaar gemonteerde reeks shots te kijken. Met deze visuele kunstgreep alsmede door een stilering van het decor en het gebruik van klassieke muziek, knabbelt Verhoef aan het realistische gehalte van het stuk. Dat maakt deze produktie, waarin DicK Scheffer opvalt als Sepp, wel zo interessant en aantrekkelijk.
De voorstelling is t/m 22 juni te zien in Frascati in Amsterdam. Dick Scheffer en Paulette Smit in 'Stallerhof' van KroetZ. |„to: Reijn van Koolwijk
---

Voorteken
Slechts Oude Beer, evenveel zomers oud als de vreemdeling, herkent de oude man. Maar niemand komt zijn 'waarom' te weten, tot op de dag van de kreupele vogel. Die wordt gevonden door het meisje Natina.. dat in haar dertiende zomer is. Een jonge havik met een gebroken vleugel. Niet zij heeft hem, maar hij heeft haar gevonden. De witkophavik redt en beschermt haar leven, zo vaak het in gevaar komt, hij is een voorteken van het goede.
Als Natina water gaat halen bij de kreek waarschuwt Kawina, één sneeuw jonger, dat zij niet alleen het dorp uit mag. Maar de havik is immers bij haar. Hij beschermt haar tegen de slang, en tegen de verschrikkelijke sjamaan Uhlat, die haar bedreigt. Uhlat zegt (zou dat niet 'zingt' zijn?) een gezang, om het moeilijk te maken voor wie hem wil achtervolgen.
Toch redt hij het niet. De "oude man. die vele slapen weg was. toen hij merkte van Uhlats komst, zoekt naar het kwaad, dat deze zijn volk wil berokkenen. Hij laat de gevleugelde dood boven hem zweven, zodat hij het kind loslaat. Wanneer hij haar tenslotte toch nog probeert te wurgen, schiet de witkophavik toe. Vanaf dat ogenblik „gaat de oude man diep binnen in haar leven. Hij raakt de grote duurzame dingen in haar leven aan en laat het kwaad niet toe te groeien in dit jonge hart."
---

Dubbelzinnig
Dit zijn zeer dubbelzinnige fragmenten, zoals ook de hierop volgende droom van Natina. Uhlat blijft zich roeren, totdat de oude man zijn naam van de wereld doet verdwijnen. Na haar vader wordt ook het meisje blind, „maar ze zag de wereld als een groots visioen, met de ogen van de witkophavik. Met de grote gave op haar schouder en met een juichend hart rende ze achter haar vader aan." Voor wie het zien wil, zijn vele wijsheden over het leven en de dood in deze verhalen verweven; er zijn verschillende werelden. Aan het eind poogt Blauwe Sneeuw, „wiens bloed koud was van haat, niet verwarmd door de zon", de havik te vernietigen. Het is de oude man, die de duisternis, die Blauwe Sneeuw veroorzaakt, teniet doet. Blauwe Sneeuw zal doden en doden, totdat hij de oude man niet meer ziet en niet meer leeft. Verhalen over het avontuur dat van binnen beleefd wordt, vol van de oude tradities in de reservaten. Vol raadsels en vol wijsheid, geldig tot vandaag- Voor boven de twaalf. En ver daarboven. 'Met de pijn die het liefheeft en haat', Craig Strete, uitg. Il» de Knipscheer, 19,50 gulden.
---

Holland Festival Agenda
• Woensdag 19 juni
Mauricio Kagel. Uitvoering in concertvorm van de opera 'Aus Deutschland' door Nederlands Kamerkoor, Schönberg Ensemble, solisten, dirigent Reinbert de Leeuw. In: Theater Carré Amsterdam om 20.15 u, prijs 15 tot 25 g. Van dezelfde componist een hoorspel in de vorm van een environment 'Nach einer Lektüre von Orwell'. In: Stedelijk Museum Amsterdam om 11.15, 12 15 en 16.15 u. Gratis.
Nederlands Danstheater met oude en nieuwe werken van Hans van Manen en Jiri Kylian. In: Stadsschouwburg Amsterdam om 20.15 u. Driis 15 tot 30 g. Dansproduktie met nieuw werk van Beppie Blankert op muziek van Henk van der Meulen, Vertigo'. In: Theater Erascati, Nes 63, Amsterdam om 20.30 u, prijs 15 (10) g. Rechtstreekse uitzending op tv Nederland 2.
RA, theatrale reis door de onderwereld van zonsondergang tot zonsopgang, ergens in Leiden, ontworpen door o.a. componist Murray Schaf er. Vertrek bus vanaf IJsbreker. Weesperzijde 23. Amsterdam om 20.30 u. prijs 111 g.
Canadese muziek uit Toronto (avond der piano's). In: IJsbreker. Weesperzijde 23. Amsterdam om 21 u. nriis 15 (10t e
Canadese dans door Marie Chouinard uit Montreal. In: Stadsschouwburg Nijmegen om 20 u, prijs 15 (10) g.
Video-projecten. Narrative landscape van Jeffrey Shaw. In: Galerie Aorta. Spuistraat 189. Amsterdam. Doorlopend. Video uit Canada (video en foto-installatie van Arme Ramsden) in Time Based Arts. Bloemgracht 121. Amsterdam om 20.30 u.
Zweeds toneel door theatergroep Trezoor met 'Uit het leven van de regenwormen' van Per Olov Enquist. In: Theater Odeon. Singel 460. Amsterdam om 20.15 u. prijs 15 (10) g.
---

Ivo Pogorelic bewijst zijn klasse wederom
AMSTERDAM - Nadat Ivo Pogorelich in 1980. onder luid pro- Itest van publiek en enkele juryleden, niet werd toegelaten tot Ide finale van het Chopinconcours in Warschau, is het met zijn carrière harder gegaan dan wanneer hij daar de eerste prijs .had gewonnen.
Grote concertreizen, televiesieoptredens en een vet platencontract leverden de jonge Joegoslaaf overal een verering op die Jneestal uitsluitend voor pop- of filmsterren is weggelegd. Hij tleed ook absoluut geen moeite i>m als een conventioneel concertpianist over te komen. Niet in zijn spel en zeker niet in zijn gedrag, wat op een breed publiek de aantrekkingskracht nog verhoogt.
Pogorelich is maandenlang £waar ziek geweest, waar een flinke overspannenheid waarschijnlijk een grote rol bij heeft «espeeld. Het recital dat hij om tiie reden in februari moest afzeggen, kwam hij , maandagavond inhalen in een al weer door Roel van der Leeuw-
laaiend enthousiaste grote zaal van het Amsterdamse Concertgebouw. Helemaal hersteld leek de nu 27-jarige pianist nog niet.
Hij liet zijn publiek lang op zich wachten, wat na de pauze tot ongebruikelijke spreekkoren leidde. Toen hrj eindelijk bovenaan de trap verscheen zag hij er vermoeid en mat uit. Van het wat branie-achtige optreden van weleer was niets meer over. Zijn ziekte heeft hem kennelijk tot bezinning gebracht.
Zodra Pogorelich aan de piano gaat zitten, is hij echter een en al leven en is het woord matheid absoluut niet van toepassing. Alsof hü zonder die toetsen onder zijn vingers niet echt een reden van bestaan voor zichzelf ziet. Hij lijkt volledig geobsedeerd door dat instrument en dat levert een magische uitstraling op, die ik bij geen enkele andere pianist ooit zo heb meegemaakt.
---

Evenwicht
De bezinning klonk ook door in zijn spel, maar die fascinerende spontaniteit is hij gelukkig niet kwijt geraakt. Hij heeft een zeldzaam evenwicht gevonden tussen perfecte technische mogelijkheden, intense muzikaliteit en een hoogstpersoonlijke visie op de stukken die hij speelt. Het één hoort gewoon bij het ander en voor een zo jong iemand is dat een zeer onalledaagse verworvenheid. Je houdt echter je hart vast voor de toekomst: als een zo begaafd musicus zichzelf maar niet te snel opbrandt.
Met voor de pauze Chopins vierde polonaise en tweede sonate en na de pauze de toccata van Schumann, delen uit 'Romeo en Juliet' van Prokovjev en diens derde sonate bracht Pogorelich een programma waarin hij al zijn kwaliteiten ten volle kon laten horen. De uiterst krachtig aangezette akkoorden in de linkerhand bij de polonaise maakten meteen duidelijk dat hij energie genoeg heeft. En wie kan de treurmars in Chopins sonate zo huiveringwekkend koel, zonder een zweem van sentimentaliteit tot klinken brengen?
Nog een forse polonaise van Chopin als toegift na de overrompelende Prokovjev. Als je zoveel muzikale fantasie te bieden hebt, kun je zelfs van die, oorspronkelijk voor orkest geschreven, 'Romeo en Juliet' iets bijzonders maken. Gelukkig dat hij weer terug is op het podium, want in die lange reeks pianistische toptalenten, blijft Pogorelich toch een hoofdstuk apart.
---