Roemenië: inleveren om rentelast te dragen door J, den Boef Het bezoek van de Roemeense premier Constantin Dascalescu aan ons land vindt Plaats tegen de achtergrond van financieel-economische problemen die ook het socialistisch geregeerde Roemenië niet onberoerd hebben gelaten. Meer exporteren en minder invoeren, harder werken en versoberen zijn de argumenten, waarmee men in Boekarest de Problemen, die ook sociale consequenties hebben, te lijf gaat. Meer exporteren betekent in sommige gevallen, dat er minder voor de eigen bevolking aanwezig is. Harder werken moet tot produktieverhoging leiden en de versobering is bedoeld als extra bijdrage tot beperking van de invoer van zgn. energie-dragende grondstoffen, zoals olie. Er is een tijd geweest dat als dogma werd verkondigd, dat socialistisch geregeerde tanden onafhankelijk waren van het zogenoemde kapitalistische Westen. Niets is echter minder waar gebleken. De landen van Oost-Europa zijn in moeilijkheden gekomen doordat zij bij hun industriële, Planning te veel afhankelijk werden van de economische ontwikkeling in het Westen. Investeringen op grote schaal, voor een belangrijk deel mogelijk gemaakt met miljarden dollars uit het buitenland, bleken te hoog gegrepen. --- Streep Roemenië, dat zelf over niet onaanzienlijke oliebronnen beschikt, bouwde in de jaren, waarin in het Westen de bomen nog tot in de hemel leken te groeien, een indrukwekkende petrochemische industrie °p. De oliecrisis en de daarop gevolgde recessie op wereldschaal, haalden echter een streep door de rekening van de plannenmakers in Boekarest, De oorlog tussen en Irak bracht de Roemenen, die tot de afnemers van Iraakse olie behoren, nog verder in de problemen. Een gevolg van dit alles is, dat Roemenië liet alleen tobt met een overcapaciteit in 2Un petro-chemische industrie, maar dat het er ook steeds moeilijker in slaagt, zijn Petrochemische produkten - die zelfs in Nederland worden ingevoerd - aan de man Je brengen. Om niet verder weg te glijden, besloot Roemenië de tering naar de nering te zetten om te voorkomen, dat in het Westen nog meer dollars geleend moesten worden om de rente te kunnen betalen voor al bestaande schulden (volgens Boekarest "Una 10 miljard dollar). £*e betaling van rente en aflossing van deze schulden (waarvoor onlangs een internationale regeling is getroffen) is de voornaamste aanleiding tot de versobe- ringsmaatregelen, die in de afgelopen jaren werden genomen. Personenauto's moto 's zondags alleen de weg op als hun (even of oneven) aan de beurt is. Er wordt bezuinigd op verwarming en verlichting en op de verstrekking van benzine. Ook zijn sommige levensmiddelen schaars of vrijwel niet te krijgen. De Roemeense premier Dascalescu luistert samen met premier Lubbers naar het Roemeense volkslied. Dascalescu vertrok gisteren naar Roemenië na een tweedaags bezoek aan ons land. --- BUITENLAND Parijs wil andere macht voor Beiroet PARIJS, BEIROET (Reuter, AFP, AP) - Frankrijk wil dat er een nieuwe vredesmacht van de Verenigde Naties wordt samengesteld voor Libanon na de aanslagen in Beiroet op de hoofdkwartieren van de Franse en Amerikaanse onderdelen van de internationale troepenmacht. Premier Pierre Mauroy pleitte 'n een toespraak in de Nationale Vergadering voor een grotere internationale betrokkenheid bij de pogingen een oplossing te vinden voor het Libanese conflict. De premier sprak aan de vooravond van het overleg in Parijs tussen de ministers van buitenlandse zaken van de Verenigde Staten, Frankrijk, Engeland en Italië over de vraag hoe het nu verder moet met het uit elkaar houden van de strijdende Partijen in Libanon. toauroy zei nogmaals dat zijn regering zich verplicht voelt toiee te werken aan de vestiging van een sterk en hereend Libanon. De Franse activiteiten moeten worden gesteund, uitgebreid en als het kan zelfs vervangen door een grotere betrokkenheid van de internationale gemeenschap. In dit verband juicht Parijs de stationering van Griekse en Italiaanse waarnemers in het Shouf-gebergte ter zuidoosten van Beiroet toe maar wil wel dat zij onder toezicht van de VN functioneren. De vier ministers van buitenlandse zaken van de aan de vredesmacht deelnemende landen zullen vandaag tijdens hun beraad in Parijs waarschijnlijk aandringen op een meer serieus streven naar een politieke regeling voor Libanon na de aanslagen die al meer dan 270 levens van Amerikaanse en Franse militairen hebben geëist. Alle vier landen denken er, althans voorlopig, niet aan de troepen terug te trekken uit Libanon. De Amerikaanse vice-president George Bush heeft gisteren gezegd dat zijn land niet van plan is het buitenlandse beleid te laten dicteren door 'een bende verraderlijke terroristen en lafaards. Bush deed deze uitlating tijdens een kort bezoek aan Beiroet, waar hij ook het verwoest* Amerikaanse hoofdkwartier bezocht. 'Wij laten onze vrienden niet in de steek uit vrees vooi terreur', aldus de vice-president die ook een langdurig onderhoud had met president Amin Gemayel van Libanon. Het ministerie van defensie in Washington maakte gisteren bekend dat het aantal Amerikaanse slachtoffers van de aanslag van zondag tot 219 is gestegen. Hoeveel mariniers zich nog onder het puin bevinden is onbekend want de personeelsgegevens bevinden zich in het ingestorte gebouw, be identificatie van de slachtoffers wordt bemoeilijkt door het feit dat de mariniers hun identiteitsplaatjes afdoen voor het slapen gaan. Het aantal omgekomen Fransen is volgens mededelingen van Parijs 58. Kort voordat Bush aankwam in Beiroet werd vanuit de sloppen ten oosten van de basis van de Amerikanen met lichte wapens en raketgranaten geschoten. De mariniers beantwoordden het vuur met mortieren. --- Weer aanslag op diplomaat ROME (Reuter, AP) - De Jordaanse ambassadeur in Italië is gisteren neergeschoten terwijl hij met zijn auto op weg was van de missie naar zijn residentie. Zijn toestand is redelijk. Een dag eerder overkwam zijn ambtgenoot in India hetzelfde. De 57-Jarige Taysir Alaedin Toukan werd door een schutter zeven keer in schouder, hand en benen getroffen. Volgens ooggetuigen werd de actie uitgevoerd met een automatisch wapen. Een man, die zei te spreken namens het 'Front voor de Syrische strijd' heeft tegenover het Italiaanse persbureau Ansa gezegd verantwoordelijk te zijn voor de schietpartij. De man gaf geen motieven op voor het neerschieten van de diplomaat. De toestand van de ambassadeur werd na een eerste operatie als 'redelijk' omschreven. De operatie was nodig om het bloeden te stoppen en om een aantal fracturen aan armen en benen te herstellen. De schutter vuurde vanaf het trottoir op de witte limousine van de diplomaat, die afremde bij een kruispunt in de wijk Parioli. Daarop maakte hij zich uit de voeten. Men neemt aan dat bij de actie een tweede man was betrokken. De aanslag in Rome gebeurde een dag nadat de Jordaanse ambassadeur in India zeer ernstig gewond was geraakt bij een beschieting. ' Koning Hoessein heeft gisteren een speciaal vliegtuig naar New Delhi gestuurd met twee artsen, die ambassadeur Khurme moeten behandelen. Volgens de artsen in India is de ambassadeur buiten levensgevaar. --- Groep Zwitsers wil terugkeer legale bordeel BERN (UPI) - Een groep Zwitserse burgers is deze week begonnen met het inzamelen van handtekeningen onder een petitie, waarin wordt gepleit voor het weer invoeren van het wettelijk toegestane bordeel in het land. De petitie beoogt de regeringen van de 26 kantons het laatste woord te geven over de vraag of bordelen zullen worden toegestaan, zoals vóór 1942 het geval was. In dat jaar werden bij de laatste herziening van het wetboek van strafrecht door het ministerie' van justitie de bordelen in Zwitserland verboden. De groep burgers is volgens de grondwet gerechtigd om, als ze 100.000 handtekeningen weet te verzamelen, over de kwestie van de bordelen een landelijke volksraadpleging te laten houden. Initiatiefnemer Paul Araon, een bekende kunstenaar, en zijn sympathisanten zeggen dat bordelen 'een uitstekend middel' zijn tot het binnenshuis houden van besmettelijke ziekten, homoseksualiteit en criminele geweldpleging. --- Bewind in Paramaribo wijst Cubaanse ambassadeur uit Paramaribo (Ap, ANP) - Suriname heeft de Cubaanse ambassadeur opgedragen het land bintten zes dagen te verlaten. öe betrekkingen tussen de twee landen zullen op een lager niveau worden Kebracht. Verleider Desi Bouterse heeft tfit gisternacht voor de televisie Sezegd naar aanleiding van de Amerikaanse invasie in Grenada, die volgens hem 'het volk van Grenada de mogelijkheid ontneemt om haar eigen problemen °P te lossen. De leiding van de Surinaamse revolutie is ervan overtuigd dat herhaling van de 'rampzalige gebeurtenissen in Grenada' voorkomen moet worden. De regering ziet zich dan ook genoodzaakt, aldus Bouterse, om 'een onderzoek in te stellen naar alle factoren binnen de Surinaamse revolutionaire constellatie, die zouden kunnen leiden tot eenzelfde onverzoenlijke polarisatie binnen de revolutionaire gelederen als in Grenada. Bouterse noemde wel de steun van Cuba aan Suriname in het verleden, maar vond dat de onderlinge relatie reden geeft tot ongerustheid, mede door de 'wat typische werkwijze' van ambas- sadeur Oscar Osvaldo Cardenas Suriname heeft daarom de Cubaanse regering gevraagd de relatie binnen veertien dagen terug te brengen tot een overzichtelijk' niveau, onder leiding van een zaakgelastigde. Cuba is ook verzocht om met ingang van heden de overeenkomsten met Suriname en de uitvoering van projecten voorlopig op te schorten. Deze stappen zijn genomen omdat Suriname lering moet trekken uit de gebeurtenissen in Grenada. Speculaties over de verhouding van Suriname met Cuba missen dan elke grond, aldus Bouterse. --- Overvloed In deze tijd van het jaar heerst er echter overvloed. Op de vele markten, waar de kleine boeren uit de omtrek van de grote steden hun produkten aan de man brengen, worden karrevrachten rode en groene paprika's, tomaten, appels, peren, augurken, kool, peen, sla en allerlei soorten groene kruiden aangevoerd. Ook in de grote staatswinkels zijn enorme voorraden aanwezig die - hoewel minder vers dan de produkten op de markten - gretig aftrek vinden. De Roemenen slaan nu in voor de winter. Soms staan er rijen mensen voor winkels. Die worden vooral veroorzaakt door transport-problemen. De produkten worden soms te laat afgeleverd, vooral op maandagochtend, als er 's zondags niet is gewerkt. Om zijn problemen de baas te worden, probeert Roemenië 'zelf-voorzienend' te worden. Dat betekent dat de bevolking er aan moet wennen, dat allleen produkten van eigen bodem en van grondstoffen uit eigen land beschikbaar zullen zijn. En dan nog maar ten dele. Want om zoveel mogelijk dollars via export binnen te kunnen halen moet Roemenië voedsel aan de binnenlandse markt onttrekken. Ook wanneer de oogsten de verwachtingen overtreffen, zal de export van voedsel prioriteit houden. Zo levert Roemenië ham aan de Amerikaanse strijdkrachten in West-Duitsland. Wil het meer olie van de Sowjet-Unie betrekken dan de geringe hoeveelheid die het tot dusver kon kopen tegen dollars, dan moet het in de vorm van voedsel betalen om de chronische problemen van de grote buurman te helpen verlichten. Voor een deel is dit een gevolg van de omstandigheid, dat Roemenië zich binnen het Warschaupact en de Comecon (een soort tegenhanger van de Europese Gemeenschap) onafhankelijker opstelt dan Moskou lief is. --- Kurk De noodzaak, voedsel te exporteren om belangrijke grondstoffen als olie te kunnen importeren, is echter geen specifiek Roemeens probleem. De voedselschaarste in Polen is eveneens een gevolg van de teruggelopen export en alle andere Oosteuropese landen hebben in mindere of meerdere mate met dit zelfde probleem te maken. In alle zich socialistisch noemende landen wordt de landbouw dan ook weer de kurk, waarop de nationale economie drijvend moet worden gehouden. In Roemenië heeft president Nicolae Ceausescu erkend dat de snelle industrialisatie van het land ten koste van de landbouw is gegaan en dat het land daarvoor nu de rekening krijgt gepresenteerd. Er wordt sinds vorig jaar veel meer in de landbouw geïnvesteerd. Het particuliere initiatief wordt aangemoedigd door hogere prijzen voor geleverde produkten en door het beschikbaar stellen van meer en beter materiaal om de grond te bewerken. Ook de kleine middenstand doet weer zijn intrede in Roemenië. Verder is het toerisme voor dit land een belangrijke bron van inkomsten in harde valuta. Het vertoont een neergaande tendens, die overigens in alle vakantielanden valt waar te nemen. --- Metro De concurrentie noodzaakt tot het aanbieden van lage prijzen en het uitzien naar nieuwe vormen van toerisme, die in de rijke natuur van het land mogelijk moeten zijn. Maar dat kost veel geld en kan niet van het ene op het andere jaar worden verwezenlijkt. Het moet uit dezelfde pot komen als die voor investeringen in de woningbouw, die voorafgegaan wordt door krotopruiming. Voorlopig zoekt men de oplossing van het woonprobleem nog in het uit de grond stampen van hoge flats, die wat minder eentonig zijn dan voorheen. Geld moet er ook zijn om de metro van de miljoenenstad Boekarest te kunnen uitbreiden, waarvan het eerste gedeelte nog niet zo lang geleden werd geopend. Er komen steeds meer auto's in de straten en het is moeilijk, parkeerplaatsen te vinden. Bussen en trams zijn grote delen van de dag barstensvol en het wordt hoog tijd dat een omvangrijk metronet een groot deel van het personenverkeer uit het straatbeeld haalt. --- George Bush bij mariniers De Amerikaanse vicepresident George Bush, gekleed in camouflagejack en helm, laat zich voorlichten over de situatie in Beiroet door de commandant van het korps Amerikaanse mariniers, generaal Paul Kelley. Bush bracht gisteren een kort bezoek aan Libanon. Hij nam niet alleen de ruïnes in ogenschouw maar had ook een onderhoud met president Amin Gemayel van Libanon. --- Alle partijen Israël blij met stemming Van onze correspondent JERUZALEM - De regerende Likoed en de oppositionele Arbeiderspartij zijn, vreemd genoeg, alle twee zeer te spreken over de uitslagen van de burgemeesters en gemeenteraadsverkiezingen in Israël. Oppositieleider Shimon Peres sprak van 'een begin van een omwenteling', ten gunste van zijn Arbeiderspartij natuurlijk. Maar volgens de Likoed wijzen de verkiezingen uit dat de Likoed-aanhangers de partij trouw zijn gebleven, ondanks de economische crisis en de situatie in Libanon. De verkiezingen hebben in feite weinig opzienbarende verschuivingen in de bestaande krachtsverhoudingen te zien gegeven. In de drie grote steden werden de zittende burgemeesters met ruime meerderheid herkozen en ook de afzonderlijke stemming voor de gemeenteraden leverde niet veel nieuws op. De verkiezingsdag zelf was kalm, zelfs lauw verlopen, net als de campagne. Eigenlijk was het voornaamste punt van discussie waarom juist in tijden van economische moeilijkheden de Israëliërs een kostbare dag vrij hadden gekregen, alleen maar om naar de stembus te gaan. Vijfenvijftig procent van de bevolking nam de moeite zijn stem uit te brengen. Dat percentage lag aanzienlijk hoger (ruim 70 procent) in de Arabische dorpjes in Israël, waar de strijd vaak ging tussen rivalerende families. De oproep van de PLO aan de Arabische bevolking van Oost-Jeruzalem om de verkiezingen te boycotten werd door zon twaalfduizend van de twintigduizend stemgerechtigden getrotseerd. Zij kozen met een overweldigende meerderheid voor de huidige burgemeester' Teddy Koliek om de opkomst van de Likoed in Jeruzalem te voorkomen. In die zin waren zij, ironisch genoeg, misschien de enige groep stemgerechtigden die 'nationale' overwegingen liet prevaleren en partijbewust koos. In vele plaatsen waren de grote partijen zelfs verdeeld de verkiezingen ingegaan, met elkaar bestrijdende burgemeesterskandidaten. Het beeld werd nog vertroebeld door de vele plaatselijke partijtjes. Het aantal lijsten in het gehele land loog er dan ook niet om met een record van 946. Door de uiteenlopende plaatselijke belangen, de persoonlijke, vaak de doorslag gevende populariteit van sommige kandidaten en het gigantisch aantal lijsten is het dan ook uiterst problematisch conclusies op landelijke niveau te trekken. Temeer omdat bij landelijke verkiezingen de opkomst aanzienlijk groter is. In zoverre de gemeenteverkiezingen een graadmeter zijn, valt hooguit te concluderen dat het politieke beeld in Israël min of meer bepaald is: Likoed en Arbeiderspartij bleven tegen elkaar opgewassen en alle politieke en economische schokkende gebeurtenissen van de afgelopen tijd hebben het stemgedrag van de burger vooralsnog niet echt beïnvloed. --- 'Indonesië gooit Timorezen in zee' LISSABON (AFP) - Indonesische militairen hebben meer dan honderd Oosttimorese gevangenen levend in zee geworpen. Dit zegt het Portugese studiecentrum Qatimor, een organisatie die nauw verwant is aan de Portugese christenmdemocratische partij. Qatimor citeert ecu 'absoluut betrouwbare bron. Op 23 september werden de gevangenen aan handen en voeten gebonden in een vliegtuig geladen en daarna boven zee uit het vliegtuig geworpen, aldus Qatimor. De gevangenen zouden worden overgebracht naar het Internationale Rode Kruis. --- Groot schip met vluchtelingen in Indonesië JAKARTA (Reuter) - Meer dan zeshonderd Vietnamese bootvluchtelingen zijn in Indonesië aangekomen aan boord van het grootste vluchtelingenschip dat sedert de massale uittocht van 1979 uit Vietnam vertrok. De vluchtelingen waren aan boord van een vrachtschip van vijfhonderd ton aangekomen op het eiland Galang bij Singapore. De meeste opvarenden hadden in 1979 al een bedrag van 25.000 gulden neergeteld om het land te mogen verlaten. Zij wilden naar Australië varen, maar de Vietnamese autoriteiten verhinderden vier jaar lang het vertrek. ' De staat van het schip verslechterde in die tijd dermate dat het zon lange afstand niet meer kon afleggen. --- Britten boos na invasie Grenada LONDEN (Reuter, AFP, AP) - De Amerikaanse invasie op het eiland Grenada heeft de betrekkingen met Groot-Brittannië op een dieptepunt gebracht die is te vergelijken met de meningsverschillen ten tijde van de Suez-crisis in 1956. Grenada is een voormalige Britse kolonie, behoort nog steeds tot het Britse Gemenebest en koningin Elizabeth is officieel staatshoofd. Veel Britten voelen zich daarom verrast en zelfs diep vernederd dat de Amerikaanse bondgenoten Grenada zijn binnengevallen. Een afspiegeling van deze gevoelens was gisteren te zien in het Lagerhuis, waar de oppositionele Labourpartij het aftreden eiste van minister van buitenlandse zaken Sir Geoffrey Howe. Denis Healey, de woordvoerder van Labour, noemde premier Thatcher een 'gehoorzame poedel' van Reagan. Het werd tijd dat de premier ophield met opzitten en pootjes geven, aldus Healey. President Reagan had de Britten gevraagd mee te werken aan de inval van Grenada, maar de Britse regering voelde daar weinig voor. De Amerikanen besloten daarop het karwei zelf te klaren met behulp van zes Caribische staatjes. Premier Thatcher heeft tot nu toe slechts haar 'ernstige twijfels' uitgesproken en koningin Elizabeth toonde zich 'bezorgd. Sir Geoffrey Howe noemde gisteren de Amerikaanse consultaties met Groot-Brittannië 'helaas minder dan wij hadden gewenst.' Denis Healey vond Thatchers falen om een invasie te voorkomen een 'onvergeeflijk plichtsverzuim. Zij zou zich moeten 'verenigen met de andere bondgenoten die ernstig bezorgd zijn over de huidige lijn van de Amerikaanse politiek', zei Healey. De Labour-woordvoerder vroeg zich af of de Britten Reagan voortaan nog wel konden vertrouwen, bijvoorbeeld als er afspraken worden gemaakt over het plaatsen van kernraketten. De secretaris-generaal van het Britse Gemenebest. Sir Shridath Ramphal vroeg gisteren om het vertrek van de Amerikaanse troepen van Grenada. Het eiland zou volgens Ramphal zelf over zijn toekomst moeten kunnen beslisen. Andere bondgenoten van Washington hebben met ergernis commentaar gegeven op de invasie. De Westduitse regering zei dat bondskanselier van te voren niet was ingelicht. Als de VS dat wel zouden hebben gedaan, dan zouden wij een invasie hebben afgeraden , zo zei de zegsman van de Westduitse regering. De Franse regering veroordeelde de invasie. Geen enkele staat heeft het recht om militair in te grijpen op het grondgebied van een ander, zonder dat daar nadrukkelijk om is gevraagd door de wettige leiding in die staat, aldus Parijs. --- ADVERTENTIE EW deze week: Het sociale gezicht van een harde financier • Minister Ruding van Financiën: "De cijfers zijn wel waar, maar ze _ en het beeld niet goed weer" • W. L Brugsma in gesprek met Susanne Piet; over oorlog en vrede, Amerika en Rusland, Europa en Duitsland • Ambassadeur Dincmen van Turkije: "Mensenrechten schenden is een misdaad, weet u?" • Abba, een popgroep met beursnotering • En elke week de betere banen. EW. Sociaal - Economisch Weekblad. Geeft voorrang aan feiten. ---