Enka Van het begin af aan duidelijk radicaler dan Staalmans CDP was de Bond van Christen-Socialisten. Drijvende kracht achter de oprichting van deze Bond in 1907 was de onderwijzeres Anke van de Vlies, beter bekend onder haar schrijfstersnaam Enka. Zij gooide de knuppel in het hoenderhok door de vraag „Kan een rechtzinnig christen socialist zijn?" (titel van haar brochure) bevestigend te beantwoorden. Deze stellingname kwam-haar niet alleen te staan op haar ontslag aan de christelijke school te Schiedam, maar had ook een uitnodiging van Abraham Kuyper tot gevolg om eens over de brochure te komen praten. Toen Kuyper er echter niet in slaagde haar terug te doen keren van de dwalingen naars weegs, beëindigde hij het gesprek met de woorden: „Kind, je hebt je Heiland verloochend". Bij zijn oprichting had de Bond van Christen-Socialisten de Apostolische geloofsbelijdenis tot uitgangspunt genomen, en zich daarmee op een orthodoxe grondslag geplaatst. Na enkele jaren raakte deze bond echter door toedoen van de Jonge theologen Bart de Ligt. A. R. de Jong en J. W. Kruyt in meer vrijzinnig vaarwater. Zij waren het ook, die er voor verantwoordelijk waren, dat tijdens de Eerste Wereldoorlog de „oorlog tegen de oorlog" en de actie voor dienstweigering een centrale plaats in de Bond gingen innemen. In zijn „Hoera voor het leven" beschrijft ds. J. J. Buskes, die een van de belangrijkste geestelijke leidsmannen van de CDU zou worden, welke diepe indruk het bijbels gefundeerde antimilltarisme van met name Bart de Ligt op hem als vijftienjarige Jongen maakte. De antimilitaristische activiteiten van de Bond van Christen-Socialisten leverden een bekendheid op, die in 1918 in een Kamerzetel resulteerde. Deze werd ingenomen door ds. j. w. Kruyt, die tijdens zijn Kamerperiode echter steeds verder radicaliseerde, door eerst samen te gaan werken met de Kamerleden van de Communistische Partij Holland, en zich ten slotte zelfs geheel bij die partij aan te sluiten. Zijn communistische overtuiging zou Kruyt tot het einde toe trouw blijven, en uiteindelijk met zijn leven betalen: in 1942 werd de toen 63-jarige ex-predikant boven België geparachuteerd om als Russisch geheim agent In Nederland op te gaan treden. Bij de landing brak hij echter een been. viel in Duitse handen, en werd kort daarop terechtgesteld De definitieve stap naar het communisme had J. W. Kruyt al vóór 1922 gezet, want mede door zijn overgang naar de CPH viel de Bond van Christen-Socialisten uiteen, en nam geen deel meer aan de verkiezingen van dat jaar. --- Van de Laar Zoals verschijningsvorm en betekenis van de CDP ten nauwste samenhingen met de persoon van Staalman, zo was ook de laatste hier te behandelen voorloper van de CDU, de ChristeUjk-Sociale Partij, in hoge mate afhankelijk van de zeggingskracht van één. zeker even kleurrijk, persoon. Dat was de welgestelde landheer uit Gendringen (Achterhoek), mr. dr. A. R. van de Laar.: Met enkele medestanders nam hij in 1912 het initiatief tot de CSP uit onvrede met de politiek van de grote protestantse partijen. Die onvrede gold zowel hun te weinig vooruitstrevende politiek op sociaal terrein, als hun regeringssamenwerking met de katholieken - van meet af aan school in de CSP een duidelijk element van antipapisme. Met haar benadrukking van de idee van de volkskerk was de CSP vooral een hervormde partij, die daardoor met name de CHU concurrentie aandeed In een eerste fase, tot 1920, stond de CSP alles behalve op een antimUltaristisch standpunt want het program van 1912 eiste zoveel mogelijk versterking van de nationale weerkracht Ook hierbij werd echter onmiddellijk het sociale vraagstuk betrokken, want hoofdvoorwaarde voor een dergelijke versterking zou de sociale verheffing van het volk moeten zijn, en bovendien zou ..alle scheiding tusschen militairen stand en volk" dienen te verdwijnen. De antimilitarisUsche golf die na de Eerste Wereldoorlog Europa en Nederland overspoelde liet ook de CSP niet onberoerd, want op de Jaarvergadering van 1920 sprak de partij zich uit voor de afschaffing van leger en vloot Ook aan Van de Laar boden eerst de verkiezingen van 1918 de gelegenheid tot de Tweede Kamer door te dringen. Daar viel hij op door zijn zeer grote welsprekendheid. Merkwaardig is, dat in de woelige noverober-dagen van 1918 (Troelstra's „revolutiepoging") de tot dan toe anti-Roomse Van de Laar voorstelde dat de koningin zich naar 's-Hertogenbosch zou begeven, omdat het in het katholieke Zuiden voor haar veiliger zou zijn dan In de rest van het land Het opzien dat hij met een en ander baarde was echter niet voldoende om hem in 1922 zijn Kamerzetel te doen behouden, maar wel sprak „De Standaard" bij zijn definitieve vertrek uit de politiek in 1926 van „het bekende Oud-Kamerlid" mr. dr. A. R. van de Laar. --- Progressieve protestanten: de CDU in de jaren dertig door H.J. Langeveld Dinsdag 26 april was het precies vijftig Jaar geleden dat Hendrik van Houten voor de Christelijk Democratische Unie (CDU) in de Tweede Kamer gekozen werd. Wie was deze Hendrik van Houten en wat beoogde de CDU? Het begrip „Unie" in de naam duidde erop, dat het hier ging om een bundeling van oudere groepen. Welke waren dat en wat was hun rol in de Nederlandse politiek geweest? Als protestantse partij combineerde de CDU een sociaal-vooruitstrevende politiek met de eis van ontwapening. Hierdoor dringt een vergelijking met de hedendaagse EVP zich op. Betekent dit nu. dat voor de EVP evenzeer de rol van een roepende in de bewapeningswoestijn weggelegd is als dat met de CDU in de jaren dertig het geval was? We moeten ons hoeden voor ai te eenvoudige gelijkstellingen en lessen uit het verleden. De internationale situatie van de jaren dertig was wezenlijk anders dan die van de jaren tachtig, en het bewapeningsvraagstuk heeft door de kernwapens een geheel nieuwe dimensie gekregen. Niettemin kunnen we, door ons bezig te houden met de geschiedenis, zelfs met een kleine partij ak de CDU, ons inricht hi de hedendaagse problematiek verdiepen. De oprichting van de CDU op 11 december 1926 te Utrecht was niet de eerste poging om een orthodoxprotestantse partij, die een vooruitstrevende sociale politiek wilde combineren met een streven naar ontwapening, vorm te geven. Aan deze oprichting gingen enkele tientallen jaren van partijvorming, afscheiding, naamsverandering en fusie in het progressief - christelijke kamp vooraf. In dit tamelijk verwarde geheel valt wel een bepaald patroon te ontdekken. Dat wordt gevormd door een drietal partijen, die in meer of mindere mate als voorlopers van de CDU beschouwd kunnen worden. Dat waren de Christen-Democratische Partij van Staalman, de Bond van Christen-Socialisten en de ChrtsteliJke-Sociale Partij van mr. dr. Van de Laar. Van deze drie partijen was de CDP van A. P. Staalman, sinds 1894 anti-revolutionair lid van de Tweede Kamer voor Den Helder, de oudste. Ontevreden met de conservatieve koers die Abraham Kuyper naar zijn mening sinds 1901 ingeslagen was, begon hij eerst binnen de ARP een „christen-democratische" actie. Toen hem dit door de partijleiding verder onmogelijk: gemaakt werd, kwam het in 1905 tot een breuk, en richtte Staalman de Christen-Democratische Partij op. De CDP eiste onmiddellijke invoering van het - ook door Kuyper oorspronkelijk bepleite - „huismanskiesrecht", uitgebreide sociale wetgeving, en. op militair terrein, invoering van een volksleger naar het Zwitserse voorbeeld in plaats van een staand leger. Antimilitarist was Staalman dus niet, maar wel kwam hij als voorzitter van de Christelijke Onderofficieren Vereniging in Den Helder fel op voor de belangen van het lagere marinepersoneel. Bekend is in dit verband het pannetje snert dat hij de Tweede Kamer binnendroeg om daarmee de minister de slechte kwaliteit van het militaire voedsel onder de neus te wrijven. Staalman hoopte dat de populariteit die hij in Den Helder genoot groot genoeg zou zijn om hem in 1905 ook als CDP-voorman een Kamerzetel te bezorgen, maar die hoop bleek ijdel. Elders in het land was de aanhang van de CDP veel geringer dan in Den Helder. Pas de invoering van het algemeen mannenkiesrecht en de evenredige vertegenwoordiging in 1918 maakte, in combinatie met een zeer lage kiesdrempel, de terugkeer van Staalman in de Tweede Kamer mogelijk. Daar bleek hl) wel wat van zijn vroegere radicaliteit kwijtgeraakt te zijn, en viel niet erg meer op, wat mede het verloren gaan van zijn zetel bij de verkiezingen van 1922 veroorzaakte. Hendrik van Houten (1892-1952). Van 1933 tot 1940 IM van de Tweede Kamer voor de CDU --- Des Turks Deze polemiek over de herziening van de pachtwet kreeg opmerkelijk scherpe kanten doordat Van der Meulen meende ook Van Houtens eventuele persoonlijke politieke ambities erin te moeten betrekken. Van Houten, bekend om zijn scherpe pen, liet zich evenmin onbetuigd. Zo schreef hij naar aanleiding van Van der Meulens' pseudoniem "Uddo', dat naar diens eigen zeggen Turks was voor „wat moet, dat moet": „Dat is het fatalisme (noodlotsleer) van den Turk. De Christen zegt: „Wat God wil, dat moet." Welnu, Uddo legge het kromzwaard neer, en zoeke in den geestelijken strijd op Christelijke wijze te zegevieren. De Turk zoekt zijn godsdienst te verbreiden met het zwaard, door geweld en list. Uddo legge af wat in hem des Turks is." Deze scherpe confrontatie met de top van de ARP - ook 'De Standaard' wees de pachtswetsherziening af - leidde tot Van Houtens breuk met die partij, en zijn overgang naar de CDU. Daar besefte men zijn aantrekkingskracht op de kiezers, want bij de Kamerverkiezingen van 1933 voerde Van Houten in het gehele land de CDUlijst aan. Vooral door de stemmen van de Friese pachtboeren, die door de economische depressie van de jaren dertig in uiterst benarde omstandigheden waren komen te verkeren, werd van Houten in de Kamer gekozen. Behalve in Friesland behaalde de CDU een groot deel van haar stemmen bij deze verkiezingen in Twente, waar de textielarbeiders eveneens zwaar van de crisis te lijden hadden, en in Amsterdam, dat van het begin af aan een bolwerk van de progressief-christelijke stroming geweest was. --- ——■ n-r-i o»'f «MO-W tz. m\}£mwSßß\ I De Christelijk Democratische Unie fc , »j I uwcd.u strijdt bij deze stembus o.m. voor: gWOLMfI I bewaring ca versterking van de Chnjtcü)ke en tedenffce factoren tn ons votkileven; m rechtvaardig, krachtig gciog met handhaving der deeaocratixhe rechte» ca vrijheden de* volk»; eca billijke verdetiag der laftea/o. ■■ door verlaging det bclaxtogea op verteringen : afschaffing van bankgeherca ca cucetitatie . krachtige beatrlrding dcc werklootheld. o.a doe* bet . _ aitvoerea vaa openbare werken in snd tempo en ■H. VAN HOUTEN EEErT mmß Ore.ladaa w»-w-a--g. _ . Q H. POSthUIUa, UeDWarden ,»«»»-»» de, verdaag v. hc.vMlmail.i.ll: OD ~ A 0... é-la.ula **■ irrhtvaarrllg» cruaepotioek tegcaovar allen, die R v. d. Brug, Gouda ****** v« de «-. »: H. Steketee, 's Oravenhage m bet ccommc. hven * «, v» O Ds. I. Faber, Schoonoord •<«*•«- gcanimghrM Q AD. Veenhof!, Groningen ■ ' —• i ■ i— n i L. P. du Bois, Amsterdam —-—-—_—...——--——————..—. QJ. Riemersma, Enschede 11 1 fl L II J • g o-.ïï:ï,zó:iteM Grote Openoare lergadenng D E. de rhan, Heerenveen , . „ • op «••'■••• : .-. . 's avonds 8 uur, tn " '. ingang Leidschekade Dr. A. Kuyper spreekt... Dat h ook ttdereo opgetallti! : SPREKERS. JEt m nkatt nmirwrliiktf dan in mn i __ laad «ta h« «,«. sulk •«. bndf Op 17 Maan Jl apratt Dr. K Dij». I «Tflfl Unil 4 Af» .tt-jüszxz u. van nouieii InX kXn * >* —f >» .">• *•"*•«*- « Ud der Tweede Kamer to™*. n« di. d.1.L1, w« deotd. De. Dijk om. h»t Mlfaada: Inlicht, mw ar. tr.fr.liji.Md„ngul, Jn vargeJljkutf am ntnaw ha*- Ilr. HllOlï'llC ■■ .«tliini «o, bo..i> d. ■M.rgqoad.n baa «e niet m. dU eaaMauJk. lIV il il, DUofltj,) ||la ■*■■. m, omt wij dm Aantr. e/au. u da nracdih a 1.... dM 1 avaew wt aa. artawiaww *ai I Oerdcemcnd Predikaat (H.V.) am of tn, aVMi »./. «m Mu.N.Siiaea»,r>acMaeatWr.U nem.akt.'* vM.nlw.WHdrliiVti.id ni« ótmftn; .. bil 4k ttot.k..4f{ DR. KUVTER in 1019 ia . . /.nlll' » ccwaiacei o. e..,i. k..,-, uk 5.0.11 op de C. D. U.l Pamflet van de CDU voor de Tweede Kamer-verkiezingen van 1937. --- Dilemma In de tweede helft van de Jaren dertig namen de internationale spanningen toe, vooral door de revanchistische buitenlandse politiek van Hitler-Duitsland. Tegelijk werd steeds duidelijker, dat de Volkenbond niet in staat was, de conflicten tussen de naties op vreedzame wijze tot een oplossing te brengen, zoals velen, onder wie de CDUvoormannen, gehoopt hadden. Hierdoor ontstond voor de CDU een dilemma: moest men, als principieel antifascistische partij, zich machteloos neerleggen bij Hitlers veroveringen? En wat te doen, als Nederland eventueel aan de beurt zou komen? Lange tijd trachtte de CDU aan dit dilemma te ontkomen door er vanuit te gaan, dat het Hitler er uitsluitend om te doen was alle Duitsers „heimms Reich" te brengen. Tevens werd zware nadruk gelegd op de vrede van Versailles als wortel van het kwaad in Europa, en op de egoïstische politiek van Engeland en Frankrijk in de jaren twintig. --- Van Randwijk De bezetting van Bohemen en Moravië door Duitse troepen in maart 1939 maakte ook de CDU echter duidelijk dat Hitler verdergaande ambities had. Toch leidde ook dit niet tot een wijziging van het officiële ontwapeningsstandpunt van de CDU, evenmin als de Duitse inval in Polen, die het begin van de Tweede Wereldoorlog betekende. Wel pleitte binnen de CDU een enkeling als H. M. van Randwijk, die met zijn crisis-roman „Burgers in nood" ook in protestantse kring veel opzien gebaard had, voor een heroverweging van dit standpunt, gezien de bedreiging die er voor het Christendom en de Europese cultuur van Hitler-Duitsland uitging. De meerderheid van de partij wees een dergelijke heroverweging echter af, en zo stond de CDU nog steeds op het ontwapeningsstandpunt, toen in mei 1940 ook Nederland in de oorlog betrokken werd. Oorlog en bezetting zouden, ook voor veel CDU'ers, nieuwe problemen stellen, en het ontwapeningsvraagstuk - tijdelijk - naar de achtergrond doen verdwijnen. Mede hieruit valt te verklaren, dat bij de totstandkoming van de PvdA in februari 1946 een meerderheid van de CDU zich voor aansluiting bij de nieuwe partij uitsprak, ondanks het feit dat nationale ontwapening in haar programma niet voorkwam. De hierboven summier weergegeven ontwikkeling in de tweede helft van de jaren dertig laat zien, dat het voor een politieke partij niet voldoende is bepaalde principes - bij voorbeeld nationale ontwapening - in abstracto te formuleren. Tegelijk moet men zch namelijk afvragen tot welke consequenties zon principe in de praktijk leidt. Wat dat betreft was de CDU na 1935 bezig het contact met de realiteit te verliezen, door ook geen alternatieve strategieën voor de gewapende defensie, bij voorbeeld in de vorm van sociale verdediging, te ontwikkelen. Bij alle verschillen tussen de situatie van toen en nu kan dat misschien hier de „les van het verleden" rijn. Drs. H. 3. Langeveld is wetenschappelijk medewerker bij de vakgroep Nieuwste Geschiedenis van de VU. HU bereidt een dissertatie over de CDU voor. --- Samengaan Nadat zo in 1922 de christelijk-vooruitstrevende partijtjes weer uit de Kamer verdwenen waren, was het duidelijk dat het gescheiden optrekken niet langer zinvol was, en dat een vorm van samenwerking tot stand moest komen. Het uiteindelijke resultaat van deze bezinning was de oprichting in december 1926 van de Christelijk Democratische Unie door oud-leden van de drie hierboven genoemde partijtje en enkele personen met een andere achtergrond. Bij de totstandkoming van de CDU werd afgesproken dat geen van de vroegere leidende figuren op de voorgrond diende te treden: noch Staalman, noch Enka, noch Van de Laar zou zich btj de CDU aansluiten De consequentie hiervan was wel, dat de CDU het aanvankelijk zonder een algemeen bekende persoonlijkheid moest stellen. Duidelijk bleek dit in 1929, toen de CDU bij de Kamerverkiezingen niet met één landelijke lijsttrekker kwam, maar vier van haar vertegenwoordigers in de verschillende provincies de CDU-lijst aanvoerden. Van hen zou de lijsttrekker voor de drie noordelijke provincies, Fedde Schurer. de grootste bekendheid krijgen. In het kader van deze verkiezingscampagne hield Schuier namelijk op 27 april 1929 te Leeuwarden zijn fel-antimllitaristische redevoering „Christendom en oorlog", die hem zijn baan als onderwijzer aan de christelijke school in De Lemmer zou kosten Behalve door een principieel, bijbels gefundeerd antimllitarisme kenmerkte het programma van de CDU rich door vooruitstrevende verlangens op sociaal-economische gebied, zoals medezeggenschap der arbeiders in alle bedrijven, invoering van een premievrij staatspensioen en uitbouw van de sociale verzekeringen. Ook hierbij moest de Bijbel het richtsnoer vormen, want het streven van de Unie was gericht op „een samenleving, waarin de gerechtigheid, voortvloeiende uit het bestaan van het Koninkrijk Gods, beter tot uiting komt dan in de tegenwoordige maatschappij het geval is". Ondanks deze en andere uitdrukkelijk christelijke formuleringen slaagde de CDU er in 1929 niet in een groot aantal van de traditionele AR- en CH-kiezers te trekken: zij behaalde slechts 12.780 stemmen (0,38 procent), bij lange na niet voldoende voor een Kamerzetel. De Statenverkiezingen van 1931 leverden in de vier provincies waar de CDU deelnam wel een zekere vooruitgaan op, maar het bleef hoogst twijfelachtig of het de Unie wel zou gelukken in 1933 de fel-begeerde Kamerzetel te bemachtigen, indien zij er niet in zou slagen een tot de verbeelding sprekend politiek leider te vinden. Deze kreeg de CDU begin 1932 in de persoon van de toen 39-jarige Hendrik van Houten . HU werd in 1892 geboren als zoon van een gereformeerde landarbeider te Boxurn, even ten zuid-westen van Leeuwarden. Blijkgevend van een bijzondere begaafdheid volgde hij na de lagere school de enige opleiding die toen voor Jongens van zijn stand in aanmerking kwam, namelijk die voor onderwijzer. Na dit beroep op diverse plaatsen uitgeoefend te hebben, stapte Van Houten over naar de Journalistiek. Uit de tijd dat hij aan het anti-revolutionalre „Friesch Dagblad" verbonden was dateren Van Houtens eerste botsingen met het ARestablishment, onder andere vanwege zijn activiteiten in de progressief-christelljke tak van de Friese Beweging. Nadat hij deze werkkring voor de verzekeringsbranche ingeruild had vestigde Van Houten zich In Assen, waar hij de ARP aan het einde van de jaren twintig enige tijd in de gemeenteraad vertegenwoordigde. Ook daar was de rol van progressieve dissident in een landelijk onder Colijn steeds verder in conservatief vaarwater verzeild geraakte ARP voor hem weggelegd. Van Houtens breuk met de ARP en zijn toetreding tot de CDU waren echter niet in de eerste plaats het gevolg van de interne ontwikkeling in de ARP, maar van zijn activiteiten in een organisatie, die men als zijn eigenlijke levenswerk kan omschrijven. In 1922 had Van Houten met enkele medestanders in Friesland de Bond van. Landpachters opgericht, die zich ten doel stelde verbetering te brengen in de moeilijke positie waarin de pachtboeren verkeerden. Als middel bij uitstek daartoe pleitte de Bond voor herziening van de bestaande pachtwet in voor de pachters gunstige zin. De Bond van Landpachters betoonde zich dan ook verheugd toen de regering in 1929 een voorstel tot een dergelijke herziening bij de Tweede Kamer indiende. Naarmate in de loop van de parlementaire behandeling echter duidelijker werd dat ARP en CHU in overgrote meerderheid het regeringsvoorstel niet zouden steunen - mede door hun toedoen werd het uiteindelijk (in 1932) door de Eerste Kamer verworpen - groeide de kritiek van Van Houten op deze partijen. Vooral de ARP bleef het antwoord daarop niet schuldig, en in Friesland was het de hoofdredacteur van het 'Friesch Dagblad', Daniel van der Meulen, die zijn verbaal geweld op de Bond van Landpachters en zijn onbetwiste leider, de algemeen secretaris Hendrik van Houten, losliet --- Ouds visie In de Kamer bevestigde Van Houten zijn reputatie van goed spreker en slagvaardig debater. Het overwegend negatieve beeld dat mr. P. J. Oud in „Het Jongste Verleden" van hem geeft - daarin beschuldigt deze Van Houten onder andere van demagogie en van financiële lichtzinnigheid - is niet los te zien van Ouds eigen positie als minister van financiën in de jaren dertig. In die hoedanigheid was Oud naast Colijn de eerst verantwoordelijke voor de crisispoli tiek, en hij werd daarom door Van Houten scherp aangevallen. In zijn geschiedschrijving vereffent Oud deze rekening, maar desondanks is zijn visie op Van Houten bepalend geweest voor latere geschiedschrijvers Bij zijn Kamerwerk werd Van Houten vanaf 1937 terzijde gestaan door Hessel Posthuma uit Leeuwarden. De Kamerverkiezingen van dat jaar waren namelijk voor de CDU zo gunstig verlopen, dat een tweede zetel behaald werd Ook het principiële ontwapeningsstandpunt van de CDU werd door Van Houten en Posthuma in de Kamer verdedigd, in overeenstemming met het beginselprogram, waarin gesproken werd van nationale ontwapening als meest voor de hand liggende consequentie van het streven naar internationale ontwapening. Zoals gezegd was het ontwapeningsstandpunt van de CDU bijbels gefundeerd; nationle ontwapening werd gezien als „eis van het christelijk geweten". Hiermee wenste de CDU zich te onderschelden van de andere partijen die in de eerste helft van de jaren dertig de ontwapeningsels heten horen, namelijk SDAP en Vrijzinnig Democratische Bond Volgens de CDU zouden deze partijen hiertoe komen op grond van „utiliteitsoverwegingen" (Nederland zou als klein land zich toch niet kunnen verdedigen), of algemeen zedelijke motieven. Voor de CDU lag het echter anders: niet wij kunnen of wij willen niet, maar wij mogen niet ons gewapenderhand verdedigen. In het loslaten van de ontwapeningseis door VDB en SDAP in 1936 respectievelijk 1937, In beide gevallen ten gevolge van de dreiging die er van het nationaal-socialistsiche Duitsland uitging, zag de CDU het bewijs van de Juistheid van dit onderscheid: zij hield als enige partij aan de nationale ontwapening vast Het afwijzen van elke oorlog en oorlogstoerusting betekende overigens niet dat de CDU zich op een standpunt van volledige geweldloosheid stelde. Binnenslands zou de politie desnoods geweld moeten gebruiken om het recht te handhaven. De bekende tekst uit Romeinen 13, volgens welke de Overheid het zwaard niet tevergeefs draagt, werd dan ook door de CDU uitsluitend op de binnenlandse situatie van toepassing verklaard. Dit in tegenstelling tot haar antirevolutionaire bestrijders, die onder andere op deze tekst het handhaven van leger en vloot baseerden. ---