(Advertentie) De stichting heeft tot doel het bevorderen van de ontwikkeling van de architectuur in de ruimste zin van het moord en het scheppen van voorwaarden voor de realisatie van projecten met een hoge architectonische kwaliteit in Nederland Stimuleringsfonds voor Architectuur Projectsubsidies Vóór 1 mei kunnen in het kader van de tweede subsidietranche van 1994 door rechtspersonen subsidieverzoeken worden ingediend bij het Fondsbureau in Rotterdam. Voor deze tweede subsidietranche is maximaal ƒ 1,8 miljoen beschikbaar. Subsidieverzoeken kunnen betrekking hebben op verschillende typen projecten. Gedacht kan worden aan subsidies voor: • manifestaties, zoals tentoonstellingen, congressen, • studies en onderzoek symposia, beurzen, seminars en lezingen • projecten gericht op de deskundigheidsbevordering • publicaties en tijdschriften van opdrachtgevers • gemeentelijke en provinciale • voorbereidingsstudies over, en documentatie, evaluarchitectuurbeleidsplannen atie en publicatie van voorbeeldprojecten • beeldkwaliteitplannen, lokatiegebonden inventarisa- • architectuurwedstrijden en meervoudige studieties en ontwikkelingsscenario's opdrachten • audio-visuele producties De Adviescommissie Projectsubsidies Architectuur beoordeelt subsidie-aanvragen op algemene kwalitatieve criteria en ook op enkele specifieke criteria, afhankelijk van het type project. Het Bestuur neemt op grond van het oordeel van de Adviescommissie een beslissing over de subsidieverzoeken. Naast algemene en specifieke beoordelingscriteria heeft het Stimuleringsfonds voor Architectuur enkele prioriteiten gesteld in de vorm van thema's, waaraan in principe tweederde van het subsidiebudget zal worden besteed. Over de subsidiemogelijkheden en over de beoordelingscriteria is een brochure opgesteld, die alle noodzakelijk N informatie en een aanvraagformulier bevat. Deze brochure wordt op verzoek door het Fondsbureau toegestuurd. Voor nadere informatie kan men zich wenden tot mevrouw A.W. Ploeger van het Fondsbureau, telefoon (010)4330525. Subsidieverzoeken moeten vóór 1 mei 1994 worden ingediend bij: Stimuleringsfonds voor Architectuur, Schouwburgplein 30 - 34.3012 CL Rotterdam --- Kunst Werkman, drukker in extase door Joost Divendal 3 'ONINGEN - 'Zie de druk- rsrollen rollen', dichtregel " 1 vader Werkman voor chter Fie, zou een mooi op-Iriftrift zijn voor de tentoon' Hing 'Werkman in oorlogs'' in de Groningse Oosterfcrt, vijftig jaar na de dood h de drukker-schilder-dich- £rvan De Blauwe Schuit. Meteen na de oorlog werd Henj[ Nicolaas Werkman (1882 - '*5) geëerd met een expositie in ij Stedelijk Museum in Amsterdh Tot dan genoot hij, lid van de f De Ploeg, in £iirie kring waardering om zijn irk, zoals de teksten en typogra''van zijn avantgardistische eenj flstijdschrift 'The Next Call'; en 11 serie 'Hot printing', druksels Sarop hij met inktrol, sjablonen, en stempels in kleuren I Vging suggereert. Willem Sand>\ directeur van het Stedelijk, \y hem in 1939 bezocht, was on-1 ;r de indruk geraakt en hield cok j! erende de oorlog contact. ' werd Werkman de drukker 'h De Blauwe Schuit, de vierde hipper' van deze kleine oorlogs(Vverij, naast gymnasiumlerares l ir de aboriginals en hun lvoral sinds 1988, het jaar waarin f, tweehonderdjarig 'bestaan' van Vj moderne Australië werd ger«ll •de erkenning van de cultude e'genheid van de aboriginals, in toi °°P der eeuwen gereduceerd slr cc" kleine minderheid, in een geraakt. Bij de j|s '"vorming rond zoiets abstracts rje de Australische identiteit, speelt 'ijke ginal cultuur een nadrukkers r°l: boombastschilderijen sie%\f *}.u Pontificaal vrijwel iedere Au>/ IScn ambassade-gebouw. V|Hde in 1965 verschenen roman 9'J| ïat falling', kreeg ook de aboril n ' ''teratuur een eigen stem. Co%,° nson heette de auteur toen Qtirj' Tegenwoordig publiceert hij kerier de naam Mudrooroo, een te- Van ziJn toegenomen aboriginal Afgelopen maandag iVu n,'J °p in Amsterdam. % 3'Jn rijzige gestalte, gehuld in t?n bewerkt leren jack en zijn voe- c°Whestoken in een Paar stevige doet Mudrooroo H' 7 niet direct denken aan de Vilt elde academicus. Toch Vh al enkele Jaren aan de Mur' universiteit in West-Australië \t hii aboriginal-literatuur do'H J- Het is het voorlopig rustpunt \*n nomadisch bestaan van een \Wiens levensverhaal illustratief 1» h°r de moeizame relatie tussen \T l ke zionisten en de oor\? jke bevolkin9- W3s °oroo: „Toen ik negen jaar Werd ik bij mijn moeder weg- Wj ald en in een weeshuis ges s st dat door de katholieke mis%| efd gerund. Dat maakte onder- Van een door de re9erin9 tie politiek van assimila'uirjj/ is een gezegde bij ons dat Wij l kwamen met de bijbel en dig l "den het land en tegenwoor'«nrj ■■ en wii de bijbel en zij het Hij L, Wf Beef ,tQt zijn zestiende in Clon- Kij °Vs Home, een periode waar Vnt afschuw aan terugdenkt. De hiet l leve bijbelstudie had bij hem net gewen<:tP offprt- Ze konden mijn identiteit er niet mee veranderen. Die was gevormd in mijn vroege jeugd, in de jaren dat ik in een plattelandsstadje opgroeide, gevoed door de verhalen van mijn moeder. Die maakte mij vertrouwd met de totem van mijn volk, de waterslang, zij leerde mij het ontzag voor de voorouders en de magische connectie met het land waarop wij woonden." Ondanks de snelle veranderingen in de Australische maatschappij leeft het mythisch concept van de 'droomtijd' nog heel sterk: dat geheel van verhalen vertegenwoordigt een spiritualiteit die erg essentieel is voor de aboriginal bevolking. Toch eist de moderne tijd haar tol: in wereldsteden als Sydney raken de aboriginals snel los van hun wortels en leiden ze een vaak kommervol bestaan in de periferie. Velen raken Met zijn rijzige gestalte en zijn voeten gestoken in een paar cowboylaarzen lijkt Mudrooroo niet op een academicus. foto patrick wiggers verstrikt in een uitzichtloze spiraal van werkloosheid en alcoholisme. Volgens Mudrooroo is dat een vertekend beeld: „Dat geldt maar voor een kleine groep. In Europa is alcohol altijd geïntegreerd geweest in de cultuur, maar voor de aboriginals was dat een nieuw fenomeen. Als die twee culturen elkaar ontmoeten, heb je dus een probleem. Over het algemeen is dat denigrerende beeld van de aan lager wal geraakte aboriginals niet vrij van racistische vooroordelen: de meeste mensen die een uitkering krijgen, moeten daar gewoon hard voor werken." --- 'Walkabout' Een belangrijk onderdeel van de aboriginal-leefwijze is de walkabout', een soort spontane pelgrimage over vaak enorme afstanden, die zijn apotheose vindt in een ceremoniële bijeenkomst waarbij leden van eenzelfde clan elkaar ontmoeten. Ook Mudrooroo heeft zon spirituele 'walkabout' gemaakt, maar hij beperkte zich niet tot de grenzen van Australië: „Ik heb zeven jaar in India doorgebracht, waarvan een aantal jaar als boeddhistisch monnik. Ik ontdekte er een soort affiniteit met mijn achtergrond: het ontbreken van een centrale autoriteit, een hoge mate van tolerantie en een betrekkelijk losse organisatie. Als monnik zwierf je door het land om de heilige plaatsen te bezoeken, dat is vergelijkbaar met wat je bij een 'walkabout' doet. De cultuurschok was ook niet groot omdat er in India geen blanken rondliepen die je vertelden hoe de wereld precies in elkaar zat: het hele kleurenspectrum was er vertegenwoordigd." Terug in Australië bouwde hij verder aan wat onderhand een indrukwekkend oeuvre aan het worden is: romans, essays, poëzie, toneel en non-fictie over de mythologie van zijn cultuur en de positie van de aboriginal-kunstenaars in de Australische samenleving. Een roman verscheen tot nog toe in Nederlandse vertaling: 'Hoe het einde van de wereld te verdragen: een recept van dokter Wooreddy'. De titel is even opmerkelijk als de roman zelf: die bevat een ironische herschrijving van de geschiedenis vanuit het perspectief van de aboriginals. De vertaling van een tweede roman, 'The Kwinkman' is in voorbereiding. Het is een satirische parabel over politieke machtsspelletjes in een krachtenveld van uiteenlopende culturen en tegenstrijdige belangen. De toonzetting is opnieuw luchtig: ondanks de pittige problematiek krijgt woede nergens de overhand. Mudrooroo: „Ik beschouw het ook eerder als een algemeen menselijk probleem dan als een raciaal conflict. Je probeert wat inzicht te krijgen in de aard van de mensen en dan moet je niet vervallen in een zwart-wit schets van 'de goeden' tegenover 'de kwaden. Voor de komst van de blanken was de aboriginal samenleving bepaald geen paradijselijke oerstaat, het ging er in sommige opzichten vaak wreed aan toe." Als schrijver en pleitbezorger voor de cultuur van zijn volk, is het voor Mudrooroo van vitaal belang om nauw contact te houden met zijn achterban. Zo reist hij stad en land af om te luisteren naar de problemen waar zijn mensen mee worstelen: „Een telefoontje plegen is niet voldoende, je moet rustig gaan zttten en naar ze luisteren. Alleen dan krijg je het gezag om namens hen te spreken. Daarom schrijf ik ook poëzie in het creo-Engels, de gangbare spreektaal, zodat de communicatie met mijn publiek optimaal is. Juist doordat de aboriginals deel uitmaken van de Australische identiteit, zie ik mogelijkheden voor onze cultuur om te overleven. Je kunt meeveranderen en je bijdrage leveren aan nieuwe ontwikkelingen. Als dat niet meer kan, stort iedere cultuur in elkaar door zijn eigen inertie." 'Hoe het einde van de wereld te verdragen: een recept van dokter Wooreddy' verscheen bij Bridges Books, imprint van In de Knipscheer, Amsterdam; 255 blz. - ƒ 39,50. --- De absurditeit van het gewone in 'Doodrijp' theater AMSTERDAM - „Was ik maar moe, dan was het avond," zegt moeder Zwaan Puts, terwijl ze bedrijvig heen en weer sjokt. Even later blijkt het, in de voorstelling 'Doodrijp' door Theatergroep De Federatie, half twee 's nachts te zijn. Met dit soort absurde verbindingen tussen clichégedrag en toneelrealiteit weet de jonge auteur Peer Wittenbols iets wat onlogisch lijkt een dramatische logica te verlenen. Oerburgerlijke normen liggen als een vliesdun laagje over de gezinsverhoudingen, waar het gist en borrelt. Het gezin Puts is allang niet meer in staat 'normaal' te reageren op zoiets als dat late tijdstip. Aangekleed of in pyama, moe of niet, ze blijven doorploeteren ir, de hoop alle ellende voor zich uit te kunnen duwen. Ze hebben amper in de gaten dat de ellende hen daardoor juist meesleept, nog dieper het dal in. --- Glastuinders Puts is een familiebedrijfje, glastuinders, dat vijftien jaar geleden op de kiwi als enig produkt heeft gewed, maar moet ervaren dat er inmiddels geen droog brood meer mee te verdienen valt. Vader Boncke is suïcidaal geworden, moeder Zwaan gaat stug door met redderen - 'Straks lachen we erom, probleem voorbij' - en de bijna dertigjarige kinderen Rocky en Maria, die niet tot de slimsten behoren, proberen elk op eigen wijze liefde aan de ander te ontfutselen. Het is allemaal diep treurig, maar het kietelt ook nu en dan zachtjes de lachspieren, zeker door het merkwaardig reviaanse taalgebruik met de grillige zinswendingen. Peer Wittenbols is een schrijver die de absurditeit van het gewone kan laten zien. Hij doet dat goddank onnadrukkelijk en hij heeft in de ook al jonge Rob Ligthert een regisseur, die met dat specifieke gevoel voor humor affiniteit heeft. Als vader Boncke een viesgele jerrycan met doodshoofd aan zijn mond zet, laat hij moeder Zwaan deze resoluut uit zijn handen trekken. Niet om de zelfmoord te voorkomen, maar om in het kantoortje met leesbril te controleren wat pa eigenlijk dronk. Haar uitgestelde reactie daarop is dan dwaas en om te huilen tegelijk. --- Ongerijmdheden Juul Vrijdag laat in haar vertolking van Zwaan zien, dat ook zij een perfect gevoel heeft voor de dramatische werking van ongerijmdheden. Bij haar is de komische ondertoon voelbaar, zonder deze ook maar een greintje te accentueren. Dat maakt haar spel mooier en geraffineerder dan dat van Herman van de Wijdeven en Romijn Conen als pa en zoon, die daar nog iets te nadrukkelijk hun best voor moeten doen. Heel kwetsbaar is Monic Hendrickx als de dochter, die worstelt met de vraag hoe ze aan de incestueuze relatie met haar broer een gelukkiger wending kan geven. --- Kiwikratjes In de aandoenlijk goedkope doorsneesmaak-kleding van Dorien de Jonge en het naargeestige, met lege kiwikratjes volgestouwde magazijndecor van Matt Vermeulen is 'Doodrijp', kortom, een gevoelig en de verbeelding prikkelend familiedrama. Het Maastrichtse groepje, De Federatie, dat maar één keer per jaar een tournee door het land maakt, is er deze week mee te zien in Frascati, Amsterdam. Gewoon even gaan. --- Hanny Alkema 'Doodrijp' is nog te zien in Amsterdam tot en met 1-4; Theatergroep De Federatie gaat daarna op toernee tot en met 13-5, onder andere in Utrecht (4,5/4), Maastricht (13,14/4), Enschede (26-4), Leiden (3-5), Haarlem (5,6/5). ---