Myn Lief ik min uw. hs mijn lieve leve seyde' p ""-reeks. Querido, Amsterdam. Per deelirr«' '11,50. n , [*■ Een Middeleeuws Maria-Mirakel. Vern °0r Willem Wilmink. Met inleiding en een , 'tic door Theo Meder. Prometheus / Bert ti S > 1 ' Amsterdam. 112 blz. gebonden ƒ 45, maa >ld ƒ 24,90 Klinkend boeket. Studies over a | '''"te-sonnetten voor Marijke Spies. On■Z '''"«ie van Henk Duits e.a. Verloren, Hilver'jh« "•!,..,37.50. 'e , d'ckten van Tesselschade Roemers. Toegee °0r A. Agnes Sneller en Olga van Marion. 1 . '**■ Hilversum. 159 bh. - ƒ 29. at ■ H ' "oft: Lyrische poëzie. Nieuwe tekstuitgai r*■ Tuynman bezorgd door G. P. van der 1 '*■ Oeel | Teksten, Deel II Apparaat. Athe-3 «. 'Po,»k & Van Gennep; Amsterdam; gebon-tf' *• si* ' , 'SWz. + 266 blz.-ƒ125. ) U''*.Srk t n*nkeveld-Van der Dussen: Nederlandse | Ur in de tijd van Rembrandt. Erven J. gei'll. 240 blz. - ƒ 47,50. v Ah6ritVwir't'9 jaar geleden bestonnj„ l* nog, reeksen zoals het Klas< |w Letterkundig Pantheon, de £'Se Drukken en Herdrukken of %h Galerij. Daarin kon de l«w of de student- maar °°k de |( °ne, in historische literatuur L dresseerde lezer de belangrijk(f *ksten uit het verleden aank» k voorzien van commentaar. 6s*reken de periode van de tot halverwege de lot n*'ende eeuw, van de Ferguut L °tgieter, van Lanceloet en het [ 'net de witte voet tot Staring. L 'ddels zijn ze ter ziele, verramsjt of [ 9elegd. Dat heeft zeker te maken met L 'n de jaren zeventig en tachtig bij L orisch letterkundigen ontwikkelde H 0 n9stelling voor de juist minder geca- L 'Seerde werken en auteurs. En dat L Weer verband met de nieuwe bril jtil rdoor naar de teksten gekeken werd: L net esthetische en uniek-individuele r» 9 de aandacht, maar het verband H Hl ac historische werkelijkheid, de mail Waarop de tekst een rol speelde in Q Gereld van toen. ft.- l ogenblik is er al een aantal jaren d. e'ijk sprake van een opleving in de ,j n9stelling voor historische letterkunk.' *elminste als men afgaat op het aan. uitgaven op dat gebied. Daar is bij orbeeld de Griffioen-reeks, waarin U 6r het algemeen teksten verschijnen vroeger niet tot de klassieken werden L , nd, maar die wel interessant zijn Li storisch opzicht, zoals Jacob van J*er|ant, 'Het boek der natuur', 'Van L elrnen en schavuiten. Laatmidde- L üWse vagebondteksten', Constantijn i 'Mijn jeugd' of 'Wie wil dr mee r r °ost-lndië varen. Liedjes uit de L Pagniestijd'. Om met Komrij te spre- L 'de koek (van de Nederlandse litera) Wordt hier weer eens wat anders ra r|ffioen is de moeite waard en versch nC'' eem nu een van de laatst ver- bQ 6nen deeltjes, "k Wil rijmen wat ik ?ie, ' eeuwen topografische poëb|o Samengesteld door Arie Jan Gelder• Dat is een aantrekkelijke bloemlezing gedichten uit de zeventiende en achttiende eeuw over steden, rivieren, gebouwen, landschappen, tuinen. Ze hebben titels als 'Op de toren te Middelburg', 'Lof op 't hunebed te Borger in Drente', 'Op de stilte in het Zwin' of 'Groningens watersnood. Ik lees dat de mij volstrekt onbekende Hendrik van Snakenburg, een vroeg-achttiende-eeuwse Leidse rector en een goed latinist, graag de zomermaanden in Katwijk doorbracht en daar bij storm en regen in een duinpan ging liggen om van daaruit op meeuwen te schieten. „Hun sluwheid om gevaar t' ontdekken en t' ontgaan / Geeft ons vermaak dit dier door listen te verraên." Het is weer eens wat anders, legt hij uit, en verandering van bezigheid is goed voor de mens: „Zo krijgen tegelijk de zinnen (de verstandelijke vermogen) en het lijf / Hun nodige oefening in lustig tijdverdrijf." Behalve de Griffioen van Querido zijn er nog andere reeksen ontstaan, bij andere uitgeverijen. De Amsterdam University Press geeft een reeks klassieken uit als 'Marieken van Nieuweghen' en Gijsbrecht van Aemstel'. Prometheus maakt zich enorm verdienstelijk voor de mediaevistiek met een reeks wetenschappelijke studies over wisselende onderwerpen, bij voorbeeld de 'Reynaert' of 'stichtelijke teksten. Samen met Bert Bakker is Prometheus een reeks Nederlandse Klassieken begonnen waarin zojuist de 'Beatrijs' is verschenen; tegenover de middelnederlandse tekst staat een sublieme vertaling van Willem Wilmink; voor de teksteditie en de toelichtingen tekent Theo Meder. Ook Uitgeverij Verloren draagt de historische letterkunde een warm hart toe, ik denk aan de bundel studies over renaissance-sonnetten 'Klinkend boeket', die voor een geïnteresseerde toegankelijk genoeg is en veel nieuws oplevert. Datzelfde geldt voor 'De gedichten van Tesselschade Roemers', voortreffelijk uitgegeven en toegelicht door A. Agnes Sneller en Olga van Marion. Maar dertig gedichten zijn er van deze onwaardeerlijke vrouw bewaard gebleven, maar er zijn er bij die niet onder doen voor het beste van Hooft of Huygens. Fel en vernuftig reageert zij op de venijnige reactie van Huygens bij haar overgang naar het katholicisme. Dat het beroemde sonnet van Hooft 'Mijn lief, mijn lief, mijn lief; soo sprack mijn lief mij toe' geïnspireerd is door een Italiaans gedicht van Battista Guarini wist ik niet en evenmin dat Tesselschade hetzelfde gedicht verwerkte toen zij 'Myn Lief ik min uw. Dus mijn lieve leve seyde' schreef. Over Hooft gesproken. De sensatie van het afgelopen najaar, literair-historisch dan, zou de uitgave zijn van Hoofts Lyrische poëzie' in de reeks 'Nederlandse Klassieken' (ook al) van Athenaeum-Polak & Van Gennep. Maar toen de prachtige uitgave er eenmaal was, bleek die helemaal niet gemaakt te zijn met het oog op lezers van nu, maar uitsluitend bestemd voor wetenschappelijk gebruik. Honderd jaar moest het duren voor er een nieuwe Hooft-editie kwam en nu ontbreekt er datgene aan wat absoluut noodzakelijk is om dit werk te begrijpen: de commentaar. De tekst van de gedichten is weliswaar tot in de puntjes verantwoord, varianten en allerhande manuscriptologische wetenswaardigheden staan minutieus vermeld in het Apparaat, en dat is allemaal heel waardevolle en noodzakelijke kennis, maar die ontsteekt geen licht in de poëzie zelf. Hoe is het mogelijk dat P. Tuynman, een eminent filoloog die zijn leven lang met Hooft, bezig is geweest, heeft gemeend de commentaar achterwege te kunnen laten? Hij vindt die waarschijnlijk een problematische aangelegenheid, maar waarom dan niet op zn minst een verbeterde versie van de toelichtingen van zijn voorgangers, Leendertz en Stoett? De Hooft-uitgave staat in zijn uitsluitende aandacht voor de presentatie van de juiste tekst haaks op de weg die de meeste historisch-letterkundigen de afgelopen twintig jaar zijn ingeslagen en die neerkomt op een ruime aandacht voor wat er in de tekst staat en .hoe dat in verband kan worden gebracht met de politieke, sociale, religieuze en culturele verhoudingen in het verleden. De inhoudelijke en historiserende benadering is natuurlijk ook veel publieksvriendelijker en werft geïnteresseerden en niet-vakmatige lezers. Een paar jaar geleden schreef de Utrechtse hoogleraar historische letterkunde na 1500 M. A. Schenkeveld-Van der Dussen een boek over de Nederlandse literatuur in de zeventiende eeuw, 'Dutch Literature in the Age of Rembrandt'. Het was bestemd voor een internationaal publiek. Nu er een Nederlandse bewerking van is verschenen, blijkt het ook volmaakt geschikt om de Nederlandse lezer een indruk te geven van de aard en de rol van de literatuur in de Gouden Eeuw. Ik ken geen boek dat in zon kort bestek zoveel aspecten van de literatuur uit die tijd helder en samenhangend uiteenzet. Schenkeveld-Van der Dussen legt er de nadruk op dat de schrijvers van die tijd sterk betrokken waren bij het maatschappelijke en culturele leven. Haar boek is „geen literatuurgeschiedenis van de zeventiende eeuw, en het behandelt ook niet alle werken die in de officiële traditie als belangrijk gelden. Daarentegen heb ik veel aandacht willen geven aan de maatschappelijke positie van schrijvers, hun functie in de samenleving, hun publiek en hun relatie met de schilders, de medekunstenaars met wie ze zich verwant voelden. Daarom staan niet de grootse heldendichten en tragedies die in de Gouden Eeuw zijn geschreven centraal, maar juist de intiemere werken, gelegenheidspoëzie, alsmede gedichten over het dagelijks leven en de natuur." ' Op die manier ontstaat een aanmerkelijk ander beeld van de zeventiende-eeuwse literatuur dan we gewend zijn: de literatuur laat zich veel meer in met het dagelijks leven dan we dachten, met de politiek, met ethische en ideologische kwesties, met religie, met het landschap. Ook bij haar komt zowaar Hendrik Snakenburg voor, zij het nu als conrector. Hij is de enige, die zij kent, die de zee vaak als thema voor zijn werk koos, wat dan tot titels leidde als 'Strand-gezang', Onweer in zee', 'Grote stilte in zee. Ook zijn gedicht over de meeuwenjacht haalt zij aan. Snakenburg was, volgens haar, de eerste Nederlandse dichter die zee en strand als een apart landschap zag. De schilders waren hem daarin al voorgegaan. 'Nederlandse literatuur in de tijd van Rembrandt' is een mooi, en ook mooi verzorgd boek. Het eindigt met een bloemlezing, van Jan van der Noot tot Jan Luyken, en een korte beschrijving van de auteurs en hun werken. Daarna volgen nog suggesties voor verdere lectuur. Kortom, een boek na lezing waarvan men zich aangenaam gestimuleerd voelt om meer te gaan willen weten. T. van Deel Matthias Stom: Lezende jongeman bij kaarslicht, ca 1635. Nationaalmuseum, Stockholm, --- acqueline E. van der Waals: gave dichteres in de marge «line E. wan d>r Waa|s. verzamelde gedich- Ver» I '"«meld en ingeleid door Henk van der h "• Groot Goudriaan. Kampen; 256 de Vee' Stof is er al neergedaald op de 9^.t,ichten van Jacqueline E. van •nj s (1868-1922)? Zijn er nog le Sen voor wie haar poëzie een ne ende werkelijkheid is? Het kunn er onniogelijk veel zijn, al was del n niaar omdat de vier bun- s *aarin zij haar 'zoete wee- en gevoelens he " kr*nkte en van droefheid' Br /* .u'*aezon9en decennia lang ak*"sch onvindbaar waren. Cqueline van der Waals bezat een bete v- 6n en we'n'9 oorspronkelijk dich- Jk talent, waarmee zij echter zo volr end en gewetensvol woekerde dat 2° nu en dan, tussen veel obligaat lschende' beken en 'natbetraande' seinen door, een mooi en bijzonder ge- Jh* ontstond 'J beschouwde het dichten zo niet als en bezoeking, dan toch als een - zwa levensopdracht: de opdracht namezichzelf, haar emoties, zo zuiver molk uit te spreken. Zij was een gelovige Uw. die meende aldus iets wezenlijks schepping zelf te openbaren: vWat jk sprak dat moesf jk sprekenj chrijven moest ik, als ik schreef,/ Gaan, daarheen Uw geest mij dreef." 'Jdens haar leven was haar poëzie een °meen in de marge van de marge. Zij erWierf een kortstondige bekendheid x haar in 1923 postuum verschenen oei 'Laatste verzen', waarin zij op een r die tijd ongewoon openhartige wijverslag doet van haar gemoedsleven et licht van haar naderend levenseine (zij leed aan maagkanker), Nijhoff eft met bewondering over deze doodsgedichten geschreven en ook de lteratuurhistoricus W. L. M. E. van Leeuwen typeerde haar in dit verband als een 'zeer fijne, innige en gave dichteres. Voor de huidige lezersgeneratie echter is haar werk een dode letter. Hooguit leeft zij voort in het handjevol gedichten dat Gerrit Komrij van haar bloemleesde in 'De Nederlandse poëzie van de 19e en 20ste eeuw. Ook Buddingh' nam ooit twee gedichten van haar op in 'Is deze ook goed meneer? De evergreen in de Nederlandse poëzie', waaronder het vermaarde, maar in deze tijd moeilijk meer zonder lachtranen te lezen 'Het geitenweitje' („Op het geitenweitje/ Staat het kleine geitje,/ Als een wittigheidje/ In het prille groen.") Zelf las ik voor het eerst iets van haar in 1970, op de middelbare school, in de toen al sterk verouderde bloemlezing 'Nederlandse schrijvers en schrijfsters' van L. Leopold. Hierin stond onder meer het gedicht 'Winterstilte. Hoewel ik in die dagen wegliep met de verbale erupties van de Vijftigers, vond ik dit hoogst traditionele vers toch wel knap en subtiel in elkaar gezet. En ik vind dat, het gedicht herlezend in de recente uitgave van Jacqueline van der Waals' 'Verzamelde gedichten', nog steeds: De grond is wit, de nevel wit, De wolken, waar nog sneeuw in zit. Zijn wit, dat zacht vergrijzelt. Het fijngetakt geboomte zit Met witten rijp beijzeld. De wind houdt zich behoedzaam stil. Dat niet het minste takgetril 't Kristallen kunstwerk breke. De klank zelfs van mijn schreden wil Zich in de sneeuw versteken. De grond is wit, de nevel wit, Wat zwijgend tooverland is dit? Wat hemel loop ik onder? Ik vouw de handen en aanbid Dit grootsche, stille wonder. "■ Klank en beeld zijn in dit fragiele wintertafereel voorbeeldig met elkaar in evenwicht. Het gedicht combineert de meest opvallende kenmerken van Van der Waals' poëzie: haar preoccupatie met de natuur, het zintuiglijke, kwetsbare en vergankelijke, in een meer of minder uitgesproken religieuze context. Henk van der Ent, de bezorger van de 'Verzamelde gedichten', pleit in zijn inleiding voor een herwaardering van met name ook het vroegere werk; de bundels 'Verzen', 'Nieuwe verzen' en 'Iris' bevatten regels die met het beste uit de Laatste verzen' kunnen wedijveren. Ik zal hem niet tegenspreken. 'Winterstilte' bijvoorbeeld is afkomstig uit 'Nieuwe verzen. Diezelfde bundel bevat verder onder meer het intrigerende 'Maanlicht', het dartele liefdesgedicht 'Jaap', Stadsimpressie' („Tramlichtgeflikker van plasje tot plas,/ Of het gekikker van lichtgeesten was") en het lome, Oblomovachtige 'In het hooi', waarvan de slotstrofen luiden: Als nu spelenderwijs Mij de Man met de Zeis Had gemaaid, als het gras, Dat dit hooi eenmaal was. Ik behoefde niet op Meer te staan, niet rechtop Meer door 't leven te gaan ... En dat lachte mij aan." Het hier geuite doodsverlangen staat niet op zichzelf. Talloze malen, tussen de jubelend bezongen geitenweitjes, haverveldjes en alpenbloemen door, maakt de dichteres toespelingen op haar verlangen te slapen, op haar „onbegrepen heimwee naar het stille,/ Vredige land, waar geen verlangen is". In zekere zin schreef Jacqueline van der Waals zeer ver-ikte poëzie. Zij was zich dat terdege bewust en heeft het ook weleens als een last ervaren: ~lk kan niet anders dan mijzelf belijden,/ Ik spreek mijzelf in al mijn liederen uit.(. ..) Ook in mijn God - heb ik mijzelf gevonden,/ Wie, die mij van mijzelf verlossen zal? Zij stond, dichtend in het eerste kwart van deze eeuw, nog sterk onder invloed van het individualisme en het impressionistische woordgeflonker van de Tachtigers. Maar binnen die code ontwikkelde zij een eigen, door eenvoud gekenmerkt poëtisch taalgebruik. Haar vers is weleens al te naïef en sentimenteel, soms op het zoetige af, maar op haar goede als op haar slechte dichterlijke momenten komt zij door en door authentiek over. Zij was, in haar natuurlyriek, maar ook in haar meer uitgesproken religieuze verzen, eerder een vertolkster van stemmingen dan van levensinzichten. Ook waar zij nadrukkelijk contempleert - altijd over het eigen ik in relatie tot natuur en bovennatuur - blijven droom en mijmeringen op de achtergrond nadrukkelijk de sfeer bepalen. Tot slot citeer ik een stemmingsgedicht waarin zij zich op de haar passende wijze presenteert: eenvoudig, gevoelig, en zonder aanstejlerij. Het heet 'Komende schepen': Ik zit aan de zee in den donkere nacht. Met oogen als vuurtorenlichten Tuur ik naar verre kusten en wacht, Op overzeesche berichten. Ik zit in het donker, ik wacht, ik staar Naar schepen die langzaam komen. Met lichtende blikken zoek ik naar Het schip uit het land mijner droomen. Peter de Boer --- De een vangt konijnen en de ander leest Flaubert De ene jongen is een schooier, vertrouwd met de natuur, met het leven; de ander, even oud, is een schoolkind met Latijn in zijn vakkenpakket. De een, Jos, vangt konijnen met zijn blote handen; de ander, Carl, leest Flaubert. Ze ontmoeten elkaar op een plek in Het Gebied Van Het Grote Taboe, een bos en een aanpalend moerassig gebied. Het is herfst 1943. Geallieerde vliegtuigen op weg naar Duitsland trekken witte strepen in de lucht. Jos let niet op de oorlog, dat is voor hem te ver weg. Carl volgt de berichten en bewondert de manoeuvres van de Duitse legers. Jos is onder de indruk van Carls kennis. Carl voelt zich aangetrokken tot Jos' primitiviteit. Maar vooral Alice, het zusje van Jos, fascineert hem: een mooie, wilde meid. Carl haakt naar verbondenheid en erkenning, thuis krijgt hij daar te weinig van, de paterschool betekent kilte en vernedering. Hij zoekt zijn toevlucht bij zijn grootouders, waar nog een sprankje betrokkenheid is te vinden. Alice wordt Carls eerste grote liefde. Hij wil niet zien dat ze meer ervaring heeft dan hijzelf en dat er bij Jos en Alice thuis van alles is dat niet klopt, maar hij denkt er niet over na, alle redelijkheid lost op in zijn heftige verlangens. De dood van Jos, de mededeling dat Alice zich in de kroeg met soldaten vermaakt (in de ruimste zin van het woord), doet Carl letterlijk zijn hoofd verliezen, tn een zin van twee bladzijden lang laat Geeraerts Carl ten onder gaan, in een donkere lawine van verlatenheid en kou. Geeraerts' stijl is heftig, geladen, af en toe geëxalteerd, maar indrukwekkend. Inez van Eijk Jef Geeraerts: De nachtvogels. Manteau/ Meulenhoff, Antwerpen/ Amsterdam; 200 blz.-ƒ32,90. --- (Advertentie) ■HERMAN. KAREL GLASTRA VAN LOON EN KARIN KUIPER Hij is ongetwijfeld de beroemdste stier van Nederland: Herman. Zijn conceptie was een wetenschappelijke doorbraak, zijn eerste zaadlozing ontketende een politiek debat. f 29,90 \[uVeenl --- (Advertentie) ffffff****}*^^^g^^^i^^U'im**TmWTm****MrmWiW^WF^K^^^Ê^ KRISTIEN HEMMERECHTSI '... met één woord adequaat C^2TTlTlK7^TlTTiï'ÏTsS*!'ll te honoreren: meesterschap.' -JSSSJSJ|!^SSSS!^|^^ Arnold Heumakers Ëuußub»BULji3y De Volkskrant "afl 'Ik denk dat deze roman V 'lÉ*^ voor vrouwen een spiegel en voor mannen een venster zal zijn.' Ronald Giphart Het Parool 'Kristien Hemmerechts is een auteur die je in 1 Bk 4P één klap bij een personage weet te betrekken.' IMk. «BB Gertjan van Schoonhoven ■■■■■■ c A --- BOEKEN FICTIE NET UIT Reinold Vugs: F. Bordewijk. biografie. Prom, Baarn; 380 blz. ƒ 59,50. 'Bint' en 'Karakter' zijn echte klassiekers in de literatuur. Maar wie was Bordewijk? Hij witde geen detail over zijn leven prijsgeven. Dertig jaar na zijn dood, Bordewijk leefde 1884 tot 1965, verschijnt nu de eerste biografie over, het leven en werk van deze schrijvende advocaat. Jan ter Haan Droom en droesem. Contact, Amsterdam; 215 blz. ƒ34,90. Nieuwe roman van Ter Haar speelt zich af in het schemergebied tussen waarheid en geloof. Alix Wilber: Zo de vrouwen zongen. Vert. door Jos den Bakker. Goossens, Rijswijk; 340 bh. ƒ39,50. Vier generaties omspant deze roman. Ogenschijnlijk bestaat de familie Dufore uit gewone, hardwerkende mensen, maar plotseling duiken bizarre eigenschappen op en hang naar zelfvernietiging. Lisa Alther: Vijf minuten in de hemel. Vert. door Anna Kapteijns-Bacuna. Contact, Amsterdam; 286 blz. ƒ39.90. | Nieuwe roman van Alther beschrijft dertig jaar uit het i leven van een vrouw, van het seksuele ontwaken tot en met het verwerken van het verttes van de geliefde. Aya Zikken: Drieluik Sumatra. Nijgh en Van Ditmar, Amsterdam; 462 blz. / 45. Bundeling van drie romans over Zikkens jeugdjaren in Nederlands-lndië. Vanuit een Gelders dorpje kwam zij terecht in een aards paradijs op Java en Sumatra, James Dickey: Naarde witte zee. Vert. door W. Visser & J. Veenbaaa. Bodoni, Baarn; 256 Wz. ƒ 49. Relaas van een Amerikaanse vliegenier die tijdens de Tweede Wereldoorlog boven Japan wordt neergeschoten. Hij vlucht naar Hokkaido, een koud en troosteloos.eiland waar hij denkt te kunen overleven. Gerard Reve: Parents soucieux. Vert. uit het Nederlands door Marnix Vincent. Le Promeneur, imprin t van Galtimard, Parus; 342 blz. Ff 160. Franse vertaling van 'Bezorgde ouders. Het is de tweede vertaling in het Frans van een roman van Gerard Reve. In 1970 verscheen 'Les soirs' ('De Avonden'). 'Bezorgde ouders' verscheen in 1991 al in een Engelse vertaling. Hans Jansen: De geselecteerde. Papieren Tijger, Breda; 160 blz. ƒ 25. In dit debuut ligt de hoofdpersoon Johan Schmidt in een Weens ziekenhuis, vastgebonden aan zijn bed. Tijd genoeg om na te denken over de vraag welke gebeurtenissen zich hebben afgespeeld in de Oekraïne en het Verenigd Koninkrijk. Hermine de Graaf: Onhandige gebaren. Meulenhoff, Amsterdam; 245 bh. ƒ 25. Bundeling van eerder verschenen verhalen waarin meisjes en jonge vrouwen de hoofdrol spelen. Trouw VRIJDAG 10 FEBRUARII99S --- BOEKENTOP 10 FICTIE 1 (1) Umberto Eco Het eiland van de vorige dag Bert Bakker, ƒ45 2 (3) Isabel Allende Paula Wereldbibliotheek, ƒ 45 3 (5) Susanna Tamaro De stem van je hart Wereldbibliotheek, ƒ29,50 4 (2) Adriaan van Dis Indische duinen Meulenhoff, ƒ 39,90 5 (4) Kristien Hemmerechts Veel vrouwen, af en toe een man Atlas, ƒ 29,90 6 () Willem Jan Otten Ons markeert niets Van Oorschot, ƒ 32,50 7 (-) Anna Enquist Het meesterstuk Arbeiderspers, ƒ 35 8 (-) Joost Zwagerman De buitenvrouw Arbeiderspers, ƒ 29,90 9 (-) Gerrit Komrij De buitenkant Arbeiderspers, ƒ 29,90 10 (-) Rutger Kopland Het mechaniek van de ontroering Van Oorschot, ƒ 34,90 Bron: Broese Kemink, Utrecht --- Molapo laat zich niet inhalen door Pretoria 'De vermissing' is ontegenzeggelijk een spannend avontuur. De sinds vijftien jaar in Londen wonende Zuidafrikaan Anthony . Ferguson wordt door de organisatie Human Rights International naar Johannesburg gestuurd om achter het lot van de zwarte activist Cornelius Molapo te komen. De Londense organisatie denkt dat de Zuidafrikaanse veiligheidsdienst Molapo heeft geliquideerd. In werkelijkheid heeft het Centraal Comité van de Bevrijdingsbeweging Molapo in het noordelijke Tabanyane gedetacheerd om de Bevrijdingsbeweging te koppelen aan een legertje van opstandigen tegen de plaatselijke regering van zwarte marionetten. Hoewel geen jaartal wordt genoemd, moet Nkosi's roman in of rondom het jaar 1990 spelen. De tijd van handeling is van het grootste belang omdat Molapo's door het Centraal Comité voorbereide kleine oorlog wordt ingehaald door de politieke veranderingen in Pretoria. Maar Molapo laat zich niet inhalen. Zelfs een hoog lid van het Centraal Comité kan hem daarvan niet weerhouden. Aan het slot raadt de bloeddorstige blanke inspecteur Adam de Koek de eerder genoemde Ferguson aan om Zuid-Afrika zo spoedig mogelijk te verlaten: „In Zuid-Afrika is de oorlog nog maar net begonnen." De literaire kwaliteit van deze roman wisselt sterk. Soms weet Nkosi rake beelden te vinden die mensen of gebeurtenissen op een verrassende manier belichten, op andere plaatsen vervalt de roman in hopeloze clichés en nietszeggende literaire sjablonen. Interessant is het krakkemikkige beeld dat deze roman van de Bevrijdingsbeweging in Zuid-Afrika geeft. Ik betwijfel of Nkosi het reilen en zeilen van het verzet in Zuid-Afrika werkelijk goed kende. En dan het vreemde slot. Met de werkelijke historische ontwikkelingen heeft dat einde niets te maken. Hans Ester - Lewis Nkosi: De vermissing. Vert. door Robert Dorsman. Ambo/Baarn, Novib/Den Haag; 240 blz. -ƒ32,50. ---