Praten (1) De praatprogramma's rukken weer op. Hoera. Hoewel de televisie is uitgevonden als apparaat waarmee je in de verte kunt kijken, is luisteren ln de verte dikwijls een verademing. En zo goedkoop. Voor een klein uurtje met Jack Jersey op Sri Lanka, moet ondanks de goede zorgen van de platenmaatschappij, altijd nog wel in de buldel getast worden. Voor een praatprogramma volstaat eenvoud en een stapeltje boekenbonnen. Plus de opgave het juiste onderwerp bij de juiste praters te vinden Gaat het dan nog mis, dan tocht het weer eens op de afdeling onhandigheid. De VPRO probeerde aan het begin van dit seizoen een praatprogramma, dat „Mooie woorden" werd genoemd. Het haalde twee afleveringen en stierf een plotselinge dood ln de handen van regisseur Krijn ter Braak. Zijn werk scheen met te kloppen, en het decor was te duur. Dunne smoezen voor een opzet die met deugde. Men wilde een extra dimensie aan het praatprogramma toevoegen. Zoals de Amerikanen bij voetbal extra regels verzinnen, omdat de kijkers dat waarschijnlijk wel op prijs zullen stellen. „Mooie woorden" ging de mist ln op het punt van de extra dimensies, die nu eenmaal heel nauw luisteren bij een praatprogramma. Twee stoelen en een microfoon, meer is het met in essentie. leder extraatje kan zelfmoord zijn. Komende zondag gaat „Mooie woorden" in de herkansing, onder de titel „Vals plat". Joop van Tljn presenteert weer, maar ex-bijzlt Ad 's-Gravesande blijft nu op zn stek van eindredacteur. Toch benieuwd of het bij een nieuwe mislukking (hoeveel coureurs hebben de moraal met verloren op een stuk vals plat vlak voor de afzink?) weer aan de regisseur lag. door Ruud Verdonck --- Praten (4) Wel gelukt. De Alles is Anders Show van Aad van den Heuvel. In de loop van een paar seizoenen is Van den Heuvel een zeer behendig discussieleider geworden. ledere keer slaagt hij er in om een gesprek terug te brengen naar het uitgangspunt, naar de vraag waarvoor men bij elkaar is gekropen. Zo krijg je nog eens een uitkomst. Zaterdagavond (zoveel praatprogramma's zijn er nu eenmaal) had hij één onderwerp: politici en pers. Een samenspraak met tien gasten. En dus bijzonder lastig in goede banen te leiden. Het lukte Van den Heuvel wel om de discussie steeds op peil te houden, terwijl het onderwerp zelden verlaten werd. Niet dat er daardoor opzienbarende uitspraken werden gedaan. Maar er werd waarschijnlijk wel enige duidelijkheid geschapen voor de nieuwsconsument, door de nieuwsmakers en de nieuwsjagers. Op dat moment voldoet een praatprogramma al aan belangrijke eisen. Een kwestie van leiding geven. Zo simpel eigenlijk, dat het verbaast hoe vaak en snel zon programma toch mis kan lopen. --- Toonzetting Er is dus sprake van een frisse en nieuwe benadering van een in wezen zeer oude techniek, de schildertechniek. Inhoudelijk wordt daar weinig mee gedaan, maar het gaat vooral om de toonzetting. Na al het getheoretiseer over wat de kunst moet voorstellen en de verworvenheden waaraan naar het zich vaak voordeed bijkans elke schilder onderworpen was, blazen deze Jonge Italianen elk historisch stof van zich af. Ze lijken zich om geen enkel uitgangspunt te bekommeren en werken ln een zorgeloze, haast blije en vrolijke sfeer hun onderwerpen af. Geen manifesten die een filosofische basis aan dit schilderen moet geven, geen enkele vorm van moei- UjkdoeneriJ. Wie steeds wat achter de kunst heeft gezocht, mof* deze zeven schilders heel wat < tolllge kermis overboord zp1 Kijk maar eens naar die uitsta-" van tientallen portretjes vaflc mente: ze zijn niet meer dan voorstellen, onbekommerd en» strekt kreupel geschilderd ne zet. Er ls gewoon geen preW' zowel technisch als stilistisch- i Typerend is dat de catalogus i\ zelfde trant ls uitgevoerd. Het i* schoenendoos op verkleind for"" die allerlei verrassingen ö* naast pocketboeken ook vtft kaarten en losse plaatjes. H'j, alsof je een verjaardag in je kW' tijd viert, compleet met surp'' Kortom, er valt weer wat te bel* in het Stedelijk. k Tot 1 februari in het Stedelijke seum, Panlus Potterstraat ma sterdam, geopend van 9.30-1' en op sondag van 13-17 uur. L /' --- Positief (7) Bij de dopingcontrole Hebben ze Henk Lichtenveldt ook al betrapt. Presenteert „Sport op zaterdag" bij de KRO. Een programma dat ontzettend pretentieus oogt: het is weliswaar sport, maar we doen er serieus over. In werkelijkheid vallen de eigen werkstukken op door nietszeggendheid. Allemaal nog met zo erg. Als die Lichtenveldt tussendoor met ook nog eens de overspannen sportfan uithangt. Zaterdag was hij verliefd op „die doelpuntjes" van West-Duitsland-Argentiniê. „Die doelpuntjes." Volwassen meneer, binnenkort iets heel hoogs bij het ANP, maar op zn hurken voor de televisie. Oaat zeker over sport? Nee, daar had de controledokter met eens een flesje voor nodig. --- En dan nog • Het museum van de bijbels*!] schap in Nice, een initiatief ™ Frans-Russische schilder Mar'o gall, ls verrijkt met een klave* dat door Chagall zelf is bescH" 1 Het instrument, dat een een klavecimbel uit 1730 is, lnJ, schildering zien die de geestelU* menselijke liefde symboliseert. lopen zondag heeft de Nedenfi klavecimst Leonhardt in Nice inwijding gezorgd. I • Claes Oldenburg, bekend ' kaans kunstenaar, is in Duisö'J West-Duitsland onderscheidend de Wilhelm Lehmbruckprijs.' circa 21.500 gulden. De prijs ? sinds 1966 toegekend aan eenr internationaal erkende kunS*l Eerder ging de onderscheiding' Chiuida, Kricke en Tinguelw prijsuitreiking had afgelopen wt plaats op de dag dat het hondeI**' geleden was dat de beeldde Lehmbruck in Duisburg werd 'f ren. Lehmbruck stierf in 1919 $\ lijn. _j --- Teleac naar Hilversum 4 UTRECHT — Gedurende hel kwartaal van dit jaar zal Hüvc| wekelijks ook op dinsdag tuss*J en 18.00 uur in de lucht #1 klassieke zender wordt dan OT voor het uitzenden van Tel*! sussen. Het gaat om de cu*| moderne sterrenkunde, welzij en sociale verzekering. De \xi*_\ gen vormen een integraal ofl|l van de multimediale pakett*! Teleac. --- Speciaal vandaag • Chili, zeven jaar na de dood van Salvador Allende. De film De Chicagoboys in Kenmerk. Economen opgeleid aan de universiteit van Chicago proberen op bijna revolutionaire wijze een „nieuw" Chili te scheppen. Dictator Pinochet kijkt goedkeurend toe. Maar de oppositie is nog steeds niet monddood gemaakt. Ned. 2/19.20 • In Panoramiek aandacht voor de Poolse doorbraak. De westene wereld kijkt verbaasd naar de Polen die terreinwinst boeken op de oude machtshebbers. Experts geven toelichting. Ned. 1/21.55 --- Rustig bestaan van verschillende steden die van groot strategisch belang waren zijn de bulten de eigenlijke stadsverdedigingsgordel liggende forten opgenomen en ook met echt bewoonde forten uit verdedigingslinies die na Menno van Coehoorn ln de laatste tientallen jaren van de zeventiende eeuw aangelegd werden, laten zien waar de mens bewust Ingreep om zich een rustig leven te verzekeren. De toegevoegde forten en die uit een liniëring zijn op kleine formaten en in vieren of meer op een dubbel blad geplaatst. De meeste en ln elk geval de grote steden kregen een dubbel blad: kleintjes werden gecombineerd. Zo kregen van de spreekwoordelijke Friese elf steden Leeuwarden, Bolsward, Franeker, Sneek, Dokkum. Harllngen en zelfs Staveren elk een dubbel blad. maar moesten Sloten, IJlst, Workum en Hlndeloopen op zon dubbel blad gecombineerd worden. Ze zitten als groepje bij elkaar evenals de vier prenten van het Groningse en Drentse. Van Drente wordt slechts de modelstad Coevorden en dan nog als een abstracte ldeala stervormige vesting met citadel getoond. Helaas is het radiale stratenpatroon met ingevuld. Verder komen we in die hoek van Nederland de steden Groningen en Delfzijl en de strategische plaatsjes Belllngwolde en Bourtange tegen. De steden langs en in de omgeving van de IJssel, een belangrijke unie, zijn wat verspreid door het album, maar Steenwijk, Blokzijl, Zwartsluis, Hasselt, Kampen, Zwolle, Deventer, Zutphen. Doesburg en Arnhem zijn toch terug te vinden. Zo zijn de voornaamste stedelijke nederzettingen met hun verdedigingslinies op te slaan; de zuidelijke linies lagen natuurlijk veel zuidelijker dan in Nederlands Brabant en Limburg. Een van de meest complexe steden is ongetwijfeld Namen geweest, al kon Bergen op Zoom in Noord-Brabant ook flink meedoen. In het thans Belgische deel van Brabant vraagt de Ideaalstad Scherpenheuvel (net als Coevorden rigoureus verminkt) de aandacht. Van de bekende, geplande steden ontbreken Elburg en Willemstad: aan de zuidelijke Zulderzeeoever vinden we slechte Harderwijk, Huizen en Weesp (gecombineerd met de Zuidhollandse steden Woerden en Vianen) en Naarden. In Holland en Zeeland zijn de te verwachten steden opgenomen. De kaart van Tholen doet deze plaats kennen als een hoogst onsamenhangende nederzetting die een regelmatige ring van verdedlglngswallen en bastions kreeg. Het is werkelijk een genot om het magnifiek uitgegeven album te bekijken en te bestuderen. Frederick de Wit was met zuinig ln het gebruiken van zijn beroemde voorgangers Blaeu en Janssonlus en veel van hun kaarten zullen onmiddellijk herkend worden. De Wit heeft enkelen naar de nieuwe situatie aangepast en dus bewerkt. De bebouwing van de steden was ln enkele gevallen uitgelegd en vele steden hadden hun fortificaties naar de nieuwe inzichten gewijzigd. De concordans die gemaakt is op de ontleningen van Blaeu en Janssonlus ls zeer praktisch al zijn er enkele foutjes in te bespeuren. Zo zijn de stadsplattegronden van Gelre en Edam kaarten van Blaeus hand en werden ze met als zodanig vermeld. Voor de kennis van de Nederlanden in het laatst van de zeventiende eeuw is de heruitgave een belangrijke, moedlee daad. De echte liefhebbers zullen het prachtwerk wel aanschaffen, maar het ls te hopen dat ook veel bibliotheken de moed hebben om dit kostbare werk aan te schaffen. Frederick de Wit. Perfecte aftekeningen der steden van de XVII Nederlandsche Provinciën in platte gronde. Facsimile-druk door BV Uitgeverij W. van Hoeve Amsterdam, 595 galden. Links: De plattegrond van Coevorden door Fredertck de Wit. Deze geeft eigenlijk alleen een idee *»? fortificaties die omstreeks 1700 volgens het Nienw Nederlandse Stelsel door Menno van Coehoorn vertC werden. Rechts: De kaart door Frederick de Wit van „'t Konlncklyck Huys te Ryswyck, een van de drie paleiïC Frederik Hendrik had laten bouwen en dat pas in 1691, toen de koning-stadhouder Willem 111 er ring residv ..koninklijk" werd. --- KUNST/RADIO/TELEVISIE Stedelijk Museum Amsterdam brengt avant garde 't Zorgeloze schilderen van zeven Italianen door Cees Straus AMSTERDAM — Het ontstaan van een nieuwe stroming in de kunst valt zeiden tegelijkertijd samen met de komst van een nieuw decennium. Wie spreekt van „de kunst van de Jaren zestig" of die van "de Jaren zeventig" bedoelt daar in feite de belangrijkste stroming van die periode mee, die niet exact aan het begin van dat decennium hoeft te zijn ontstaan. Als uitzondering op de regel zal 1980 echter geboekstaafd kunnen worden als het jaar dat een doorbraak van een nieuwe richting in de beeldende kunst te zien gaf: die van de jonge Italiaanse schilderkunst Een richting, zo ziet het ernaar uit, die samen met het Duitse nee-expressionisme van Penck, Baselltz, Klefer en Immendorff de toon in de komende jaren zal bepalen. Die doorbraak is in de eerste plaats door Italië zelf bepaald. Op de biënnale die afgelopen zomer in Venetië werd gehouden, gaven de organisatoren duidelijk de voorkeur aan de avant garde uit eigen land. Op de kort daarop gehouden jeugdblënnale ln Parijs werden de jongsten van hen eveneens naar voren geschoven. Inmiddels heeft ook ons land kunnen kennisnemen van deze nieuwe schilderkunst. In de hoofdstad waren het voornamelijk enkele galeries, ln Rotterdam was Het Venster zo alert en in Groningen bracht het plaatselijke museum nog juist voor de zomer een grote tekeningenpresentatie met Italiaanse signaturen. Die tentoonstelling m het Groninger Museum was niet helemaal overtuigend. „Is het dat nu allemaal", moest je wel denken als je al die slordige prentjes bij elkaar zag, waarin nauwelijks enige lijn viel te ontdekken. Nu blijken de Italianen ook geen tekenaars te zijn, maar echte en pure schilders. Dat merk je vooral uit de grote tentoonstelling die het Stedelijk Museum in Amsterdam momenteel te bieden heeft. Een presentatie met maar liefst zeven deelnemers die leder voor zich een zaal tot hun beschikking kregen (en soms nog meer): Sandro Chla. Prancesco Clemente, Enzo Cucchl, Nicola de Maria, Lulgi Ontani, Miramo Palodino en Ernesto Tatafiope. Zon beetje de helft van de bovenzalen ls voor hun ingeruimd en alsof het met op kan, heeft het Stedelijk de omliggende zalen Ingericht met een voortreffelijke keuze uit het eigen bezit, die op de een of andere manier een samenhang vertoont met het werk van de exposanten. De bovenrulmte van de nieuwe vleugel ls geheel gewijd aan de gevestigde Italianen met als onbetwistbaar hoogtepunt een heel mooie Gnoli naast een paar doeken van BaJ. Een paar zalen terug vind Je dan het „nieuwe Nederlandse schilderen", met namen als Lucassen en Freymuth. Al met al een presentatie die zijn weerga met heeft. Afgezien van het feit dat ze iets heel nieuws doen, vertonen de hier vertegenwoordigde Italianen onderling met al te grote verwantschap in de manier waarop ze bijvoorbeeld hun onderwerp kiezen of de wijze waarop ze met het materiaal omgaan. Chia is degene die het verst gaat in de figuratieve uitbeelding van zijn onderwerpen: zijn veelal naar de kunstgeschiedenis verwijzende doeken zijn heel herkenbaar. Aan hem tegenovergesteld ls Palodino wiens tekenachtige vormen waarschijnlijk alleen een hoogst particuliere betekenis hebben. (Kunst)hlstoriserende werken zie je trouwens ook bij Ontanl en Tatafiore, maar bij hen gaat het veelal om de symbolistische en mythologische inhoud Zijn deze Italianen dus aan de ene 'kant uiteenlopend in de keuze van wat ze uitbeelden: wat ze gemeen hebben is hun oorsprong, de draad die ze weer hebben opgepakt en nu verder uitspinnen. Opvallend ls vooral dat de jonge Italiaanse avantgardisten duidelijk met voortkomen uit de kunst van de jaren zeventig. Als schilders zullen ze met de kunst van de laatste jaren trouwens weinig kunnen aanvatten. Het schilderij was immers door de museumdirecteuren dood verklaard en het woord was aan de neo-constructlvlsten die hun werk in de ruimte plaatsten en zich met gebonden achtten aan het platte vlak. Ook de kunst uit de latere Jaren zestig die zich kenmerkte door een conceptuele Inslag bleek bij deze Italianen met aan te slaan. Voor zover ze hebben gezocht naar een inspiratiebron in het verleden zou hoogstens de „kunst van de armoede", de arte povera ln aanmerking kunnen komen. Maar deze Invloed ls lang met zo sterk in vergelijk met de mate waarop bij voorbeeld ln Duitsland Klefer en Baselltz naar het expressionisme van de Jaren twintig kijken. Sandro Cbia: In vreemde en diepe wateren (eigen bezit). !■■■■—■l—— I 111 I I 111 II II I 11111 l 1111 l I lllllllliaiMUHlHill—llHUlllllllHil Enzo Cucchi: La Cheminée, olieverf op doel (eigen bezit). --- Praten (2) Alles goed en wel, maar Krijn ter Braak kan in leder geval met de schuld krijgen van de elegante mislukking van afgelopen zondag. Hoewel hij de regisseur weer was. Onder de titel „Schrijvers", discussleerden Harry Mulisch, Oscar de Wit, Theun de Vries, Cees Nooteboom, Louis Ferron en Frank Martlnus Arton. Dat zag er op papier heel Interessant uit Helaas bleek ln de praktijk, dat de deelnemers elkaar beter kunnen schrijven dan toespreken. Grootste manco was wei dat Harry Mulisch voorzitter was. Aan de bittertafel maakt het met veel uit als iedereen mee wil praten. Voor de televisie moet er echter enige structuur worden aangebracht. Dat is het werk van de voorzitter. Mulisch echter stuurde het gesprek met, hij trok, duwde en sjorde alle kanten op. Of er nu dwars door elkaar heen of ver langs elkaar werd gepraat, richting gaf hij met. HIJ wilde meepraten en was daardoor vooral schuldig aan een nieuw mislukt praatprogramma. Toch weer tevéél gewild. --- Praten (3) Hetzelfde gevoel, het loopt mis want ze willen teveel, vrijdag* avond bij Sonja's Goed Nieuws Show. Onderwerp van gesprek, de hele uitzending lang: de mop. En dan vooral de discrimininatie door de mop. Een moeilijk te vangen onderwerp. Een mop spreekt van duidelijkheid, van vette Jus en platvloersheid. Het is onzin om de mop op één hoop te gooien met de grappen. Het onderscheid is, dat je voor een grap enige, weliswaar dikwijls zeer lichte, hersengymnastiek moet verrichten. De mop vraagt alleen herkenning van het (voofloordeel. In een praatprogramma bij de Vara, kom je dan al snel tot de veroordeling van de meeste moppen- Dat lukte, wonderwel. Maar voor de rest zweefde het geheel vrij rond. Van een discussie was nauwelijks sprake. Wat Gerard Cox, bijvoorbeeld, aan de hoofdtafel deed, bleef een uur lang een vraag. Guy Mortier, van het Belgische blad Humo, maakte een zeer vergeefse reis. Freek de Jonge zaaide zijn verwarring verder uit. Tussen dat alles door, sprong Sonja Barend van hot naar haar, zonder de indruk van een echte discussie over een echt onderwerp, te kunnen wekken. De interessantste sprekers zaten in de zaal en kwamen er dus bekaaid af. Gezellig, dat was het. Soms zelfs even amusant, wat wil je ook, als je over moppen praat. Maar om nu te zeggen, hola, Interessant en ook nog wat nieuws gehoord, dit lijkt wel een discussie, nee, geen ogenblik. --- Weinig bekende atlas uit zeventiende eeuw Heruitgave als moedige daad door Peter Karstkarel De „Perfecte Aftekeningen der Steden van de XVH Nederlandsche Provinciën in Platte Gronden", zo luidt de volledige titel van het zogenoemde stedenboek van Frederick de Wit dat kort voor 1700 moet zijn uitgegeven. Daarvan is nu een facsimile-herdruk verschenen. Het vrij onbekende prachtwerk is op een buitengewoon verzorgde wijze gerespecteerd met deze herdruk. Het exemplaar dat zich in het Plantin Moretusmuseum in Antwerpen bevindt, de enige gelokaliseerde atlas van de twee exemplaren die bekend zijn, is voor deze heruitgave gebruikt. De weinig bekende atlas kan beschouwd worden als een waardige afsluiting van de befaamde zeventiende eeuwse kartografie van ons land. Economische omstandigheden en de vrijheid van meningsuiting waren de voorwaarden tot de bloei van het uitgeversvak. De kooplieden en regenten bepaalden het culturele klimaat en hun sobere levensstijl weerhield hun van overdaad en pronk. Met goed verzorgde en kostbaar uitgegeven atlassen konden kunstzin en nut verenigd worden: de kaarten waren immers portretten van de schep ping? Fredertck de Wit. in 1630 te Gouda geboren vestigde omstreeks 1660 zich te Amsterdam als graveur, uitgever en handelaar in kaarten. Voor hij ln 1706 in deze stad overleed had hij diverse wereldkaarten, een zeeatlas, een atlas van de Nederlanden uitgegeven. Van die laatste atlas met voornamelijk vogelvluchtkaarten van steden zijn twee drukken bekend en in totaal slechts zes exemplaren die leder een lets andere samenstelling hebben, terwijl zij wel eenzelfde inhoudsopgave bezitten. Het gevolg is dat de nieuwe uitgave voor enig zoekwerk zorgt, want ln het model kwam de ordening en volgorde niet overeen met die welke opgegeven staat in de inhoudsopgave. De uitgever heeft nagelaten om een nieuwe concordans bij de inleiding op te nemen, waardoor zonder puzzelen elke kaart gevonden had kunnen worden. Voor de bladerende kartofielen. en wie reist met graag door de Nederlanden en in de tijd, ruim tweeéneenhalve eeuw geleden is bet een genoegen om al zoekend de andere volgorde te leren kennen. Degene die tijdens een onderzoek één van de kaarten moet raadplegen moet in het ongunstigste geval 128 keer omslaan voor hij ter plekke aangeland is. De ln Antwerpen aanwezige editie biedt met 129 meest dubbelbladige (soms zelfs uit te klappen) plattegronden van 138 steden en forten. De metropolen van het noorden en het zuiden, Amsterdam en Antwerpen, kregen naast stadsplattegronden ook afbeeldingen van de stadsprofielen en enkele prenten met gezichten op of ln de belangrijkste gebouwen onder andere van de toendertijd meest vooraanstaande burgerlijke bouwwerken van Europa, de stadhuizen van de twee steden --- Nieuwe boeke Bij uitgeverij Rivière en VoofJ Zwolle zijn uitgekomen: Mig'J hoofdpijn, je kunt ervan af d"l A. Baker (112 blz — ƒ 17,90) | eten met knoflook, van B J (167 blz — ƒ 26,90). Wessels-«'| van L. Penning, Hierin zijn _ men de volgende boeken over t ren-oorlog in Zuid Afrika: Dfi van modderspruit, De he'3 Spionkop, De verkenner van jj aan de Wet, de overwinn*» Nooitgedacht en De kolon'ï Zuid West Afrika (582 blz 'l Geïllustreerd paardenlexi'"! blz-ƒ44,50). Het belasting BC 1981. Uitg- H Amsterdam, ƒ 9.50. De rechtspositie van raadleden, door P, F. van o-Y den. Uitg. Samsom, Alphen ** 123 blz — 19 uiden ---