Britten kwellen zich nog met 'mysterie van Pearl Harbour' Werden de 2400 Amerikanen, die omkwamen bij de Japanse verrassingsaanval op de marinebasis Pearl Harbour, opgeofferd? BBC-programmamaker Roy Davies suggereert vanavond - in zijn tvdocumentaire 'Sacrifice at Pearl Harbour' - dat de Amerikaanse president Roosevelt en zijn chef-staf Marshall voorkennis hadden van de aanval die op 7 december 1941 de wereld schokte. Washington kon in de keuken van de Japanse machthebbers kijken, dankzij het breken van de geheimtaal van de Japanse marine, de zogeheten code JN-25, vóór de aanval. Maar willens en wetens werden de Amerikaanse bevelhebbers in Hawaï niet gewaarschuwd. En als gevolg door Huib Goudriaan LONDEN - De waarschuwingen kunnen zich opstapelen, maar het onvoorstelbare wordt niet geloofd. Heeft verdringing van de signalen voor een op handen zijnde Japanse verrassingsaanval in het najaar van 1941 het denken van Amerika's militaire top geblokkeerd? Of kon de Japanse vloot door misleiding onopgemerkt de 3400 zeemijl (6300 kilometer) tussen Japan en Pearl Harbour afleggen? Óf - maar dat onvoorstelbare is ook na 48 jaar niet 'hard' te maken - verzwegen president Franklin D. Roosevelt, chef generale staf George C. Marshall en de Britse premier Winston Churchill hun voorkennis teneinde het Amerikaanse volk de tweede wereldoorlog in te kunnen slepen? Op 7 december 1941 vernietigde Japan met 360 vliegtuigen, die opstegen van zes vliegkampschepen, onverhoeds de Amerikaanse 'Pacific Fleet'. Vijf Amerikaanse slagschepen en talrijke lichtere oorlogschepen werden uitgeschakeld, alsmede 230 gevechtsvliegtuigen. Bij de aanval op de marinehaven Pearl Harbour op Hawaï verloren 2400 Amerikanen, deels nog ontbijtend, het leven. van de verbijstering en woede oproe- pende overval kon Roosevelt het tot dan toe isolationistisch denkende Amerika in de oorlog brengen tegen nationaal-socialisme en fascisme. Meer een thriller dan verantwoorde geschiedschrijving? De Britse onderzoeker, van inlichtingen-zaken James Rushbridger, die documentatiemateriaal aan de BBC leverde, bijt zich vooral vast in de mogelijkheid van voorkennis van Winston Churchill. De Britse oorlogsleider zou voor Roosevelt hebben verzwegen, dat Pearl Harbour aanvalsdoel was. Want: ook Britse codebrekers konden volgens Rushbridger al in 1940 en 1941 de Japanse marinecode lezen alsof het The Times was. --- Schijnoverwinning Tora.' Tora! Tora! ('tijger') seinde commandant Fuchida Mitsuo, terwijl hij en zijn piloten zich met hun Zero-jagers en Nakajima-bommenwerpers om kwart voor acht 's morgens op de Amerikaanse vloot wierpen. Tora! was het afgesproken teken dat de verrassingsopzet was geslaagd. In de loop van aje tweede wereldoorlog bleek dat Japan, strategisch zowel als taktisch, een schijnoverwinning had behaald. Met één klap waren 130 miljoen Amerikanen verenigd in de overtuiging dat hoe dan ook de oorlog moest worden gewonnen. En de reusachtige Amerikaanse slagschepen, wonderlijk genoeg niet uitgevaren (zoals de Koninklijk Marine in Nederlandse-lndië dat vanwege de oorlogsdreiging op 27 november 1941 had gedaan), waren achterhaalde kolossen. Vliegkampschepen zouden de oorlog in de Indische Oceaan beslissen. De twee Amerikaanse vliegdekschepen 'Lexington' en 'Enterprise', die in Pearl Harbour waren gestationeerd, konden niet worden getroffen omdat ze kort tevoren waren uitgevaren. Ook al stof voor de latere speculaties dat Washington 'meer moeten hebben geweten. De BBC-televisie citeert vanavond in de documentaire 'Sacrifice at Pearl Harbour' onder meer de ex-inlichtingenman Eric Nave, die in 1939 als codebreker meewerkte aan het kraken van de Japanse marinecode door Groot-Brittannië. Met dezelfde Nave als bron blies de Engelse krant The Independent drie weken geleden de oude theorie van het komplot om Pearl Harbour nieuw leven in. Oppervlakkige lezers konden uit het artikel van 9 maart de indruk krijgen dat de Britten met gemak de Japanse marinecode lazen, terwijl zij opzettelijk hun niets vermoedende Amerikaanse partners in het duister lieten tasten. Londen kon uit de onderschepte geheime berichten van de Japanse marine weten dat Pearl Harbour het aanvalsdoel was, meent de Britse onderzoeker van inlichtingenzaken James Rushbridger. Nadat hij Eric Nave aan de tand had gevoeld vroeg hij zich af: „Was Churchill er zo op gebrand de VS bij de oorlog te betrekken dat hij daarom voor Roosevelt informatie achterhield over de route van de Japanse vloot en het plan Pearl Harbour op 7 december 1941 aan te vallen?" Codebreker Nave, nu 90 jaar maar kennelijk met een hoofd als een ijzeren pot, was in 1939 verbonden aan de Britse afluisterdienst 'Far East Combined Bureau' (FECB) in Singapore, die een luisterpost had in Hongkong. Maar Rushbridger onthult nog iets: de Amerikanen hadden de Britse kennis niet nodig, want ze braken de Japanse marinecode JN-25 al Japanse code werd al vroeg 'gebroken' vóór 'Pearl Harbour' (officieel weten we alleen dat deze code na 7 december 1941 werd gebroken). Hiervoor beroept Rushbridger zich op het getuigenis van de chef van de Amerikaanse codebrekers uit die tijd, Laurance P. Safford. Volgens Safford kraakten de Amerikanen (wat bekend was) de Japanse diplomatieke code 'Purple' in september 1940, maar een week later al de Japanse marinecode JN-25. James Rushbridger en Eric Nave vertellen hun bevindingen in het manuscript 'Codebreaker Extraordinary', dat in december 1988 zou worden uitgegeven door de Engelse uitgever Bodley Head. Maar nog voor te zijn verschenen heeft het werk al bijna dezelfde geur van verboden sensatie als vorig jaar 'Spycatcher' van de ex-inlichtingenman Peter Wright. Het manuscript van Rushbridger is de Britse regering net zo onwelgevallig. Met als gevolg dat het boek vermoedelijk in Australië zal worden uitgegeven. De in Londen gevestigde uitgeverij Bodley Head kreeg in februari een zachte wenk van het ministerie van defensie dat het boek ongewenst was. „Een schot voor de boeg", schampert Rushbridger. „Maar volgens mijn neef Peter Wright, die met zijn Spycatcher vorig jaar dezelfde moeilijkheden had, heb je pas succes als een boek eerst in de ban wordt gedaan." James Rushbridger had vorig jaar in Australië een gesprek met Nave. „Maar tien dagen later, in juli, kwam er al een brief van de regering waarin druk werd uitgeoefend om publikatie te voorkomen. Hoe wisten zij van mijn afspraak met Nave? Is mijn telefoon afgeluisterd, zijn mijn gangen nagegaan? Mijn uitgever wilde het boek in december publiceren. Maar met het oog op de nieuwe geheimhoudingswet, de 'Official Secrets Bill', die in mei van kracht zal worden, ziet hij van publicatie af. Bodley Head is bezweken voor de kans op processen, ik zou het daarom een commerciële beslissing willen noemen." Rushbridger, zelf oud-medewerker van de Britse inlichtingendienst MI6, is niet dol op zijn regering. Hij heeft het meer dan eens aan de stok gehad met het Britse ministerie van buitenlandse zaken, dat hem documenten uit de periode 1940-1941 van de Britse afluisterdienst FECB niet wil laten inzien. „Het argument van het ministerie is, dat het een zaak van nationale veiligheid betreft. Onzin, het is meer een zaak van nationale verlegenheid." --- Indianenverhalen Getuigen kunnen van alles verklaren, het bewijs kan alleen worden geleverd met kopieën van gedecodeerde radioberichten van de Japanse marine uit de Britse en Amerikaanse archieven. Zolang die er niet zijn is de vermeende doortraptheid of het Voorzienigheid spelen van Churchill of Roosevelt niet meer dan een komplot-theorie. „De zoveelste", constateert de Nederlandse historicus dr. L. de Jong bijna grimmig, waarbij hij herinnert aan de indianenverhalen over het zogeheten Englandspiel en dubbelspion King Kong. Hij waardeert Rushbridger als onderzoeker, maar gelooft niet dat Churchill zijn mogelijke voorkennis zou hebben onthouden aan de president. „Hij zou onmiddellijk zijn grote vriend Roosevelt hebben ingelicht." De Jong blijft erbij dat de Japanse aanvalsmacht voor Pearl Harbour door een geraffineerd radiospel aan de aandacht van de Amerikaanse en Britse afluisterdiensten ontsnapte. Er was in de eerste week van december 1941 ook een andere Japanse vlootbewegjng, die Tokio doelbewust niet geheim hield. Deze vloot was met troepentransportschepen op weg naar Thailand en Malakka, waardoor Washington aannam dat Japan daar zou aanvallen. Ook werd de Japanse militaire kracht in die tijd sterk onderschat. De afstand tussen Japan en Pearl Harbour op de Hawaï-eilanden is 3400 zeemijl (6300 kilometer). „Een aanval over die afstand zou gelijk staan aan een zelfmoordpoging, ook voor Japanners", schrijft Roger Parkifison in zijn boek 'Attack on Pearl Harbour'. Wel overwoog de Amerikaanse marinestaf dat de Filippijnen, of zelfs Borneo zou kunnen worden aangevallen. Dat de vlootbasis op Hawaï - die wel een algemene 'oorlogswaarschuwing' kreeg - hierbij niet ter sprake kwam, is voorstelbaar: de afstand tussen de Filippijnen en Pearl Harbour is 7500 kilometer. BBC-programmamaker Roy Davies voert vanavond in zijn documentai- Nederlandse 'tip' aan VS nog mysterie re aan, dat de chef van de Amerikaanse generale staf George C. Marshall een waarschuwing kreeg van de Nederlandse luitenant-generaal Hein ter Poorten. In die boodschap zou hebben gestaan dat Ter Poorten, commandant van het KNIL in Nederlands-lndië, tipte dat Japan vier aanvalsdoelen had, waaronder Pearl Harbour. De onder historici omstreden waarschuwing van Ter Poorten (werd Pearl Harbour wel genoemd?) is een wankele basis om iemand als Marshall te verdenken. Vast staat dat de Nederlandse inlichtingendienst in het toenmalige Nederlands-lndië voorop liep bij het ontcijferen van de Japanse diplomatieke code. Ook de Amerikanen braken de Japanse diplomatieke codesystemen 'Red' en 'Purple', respectievelijk al in 1935 en 1940. Dit betekent dat Roosevelt bij de onderhandelingen tussen Japan en de VS tot eind november 1941 alle telegrammen las, die Tokio uitwisselde met de Japanse ambassadeur in Washington.. De Amerikaanse president had dus inzicht in de Japanse oorlogsvoorbereidingen in het algemeen. Maar de telegrammen van Red en Purple gaven geen details van aanvalsplannen. Volgens een dagboek zei Roosevelt in die tijd wel 'een aanval zonder enige waarschuwing te verwachten. Hij zou hieraan hebben toegevoegd: „De vraag is hoe we de Jappen in een positie kunnen manoeuvreren, waarbij zij het eerst schot afvuren zonder dat dit ons teveel risico's oplevert." Een opmerkelijke uitlating in het licht van de komplottheorie, maar ze bewijst niets. De Nederlanders concludeerden dat de lang verwachte oorlog met Japan voor de deur stond toen zij begin december 1941 een telegram aan de consul-generaal in Indonesië ontcijferden. In geval van oorlog zou Radio-Tokio een gefingeerd v» bericht uitzenden, waarvan '' tenwind, regen' oorlog met de, betekende en 'Westenwind, he" ('Nishi No Kaze, Hare' in het Jap 3, oorlog met Engeland en Ne* lands-lndië. Op maandag 8 dcc ber (op Hawaï nog 7 december) keiden in Nederlands-lndië de ' foons. Radio-Tokio had de weer richten uitgezonden. De onderhandelingen met de VS ren mislukt, Japan besloot tot & log. Vijf dagen eerder, op 2 dcc ber, ontving de Japanse vloo' weg naar Pearl Harbour van & raal Yamamoto het van gesproken wachtwoord: 'tw Yama Nobore' ('Beklim de berg taka"). Volgens Rushbridger ? dit bericht, en andere niet ml' verstane Japanse telegramnrie'J code JN-25, zijn opgevangen ° Britse en Amerikaanse afluister ten. De Britse ontcijferde kop'( zitten in voor onderzoekers hoQ toegankelijke Londense archigV In de Amerikaanse National Ar ves liggen volgens Rushbridger , iswaar codeberichten in Jf* maar die zijn gezien de datering na de oorlog gedecodeerd en 9: zen. „Een mysterie, dit kan . waar zijn!", roept hij uit. Het" tobberig zoeken naar het roke pistool van een komplot. Onvoorstelbare ravage na de aanval op Pearl Harbour. Haast onvoorstelbaar zijn ook verhalen dat de aanval te voorkomen was geweest, foto --- Economie-Buitenland BTW in Japan omstreden 'Nieuwe belastingen politiek opzetje en ook fraudegevoelig' door Kees de Vré De Japanse consument behoort tot de meest beklagenswaardige ter wereld. Hij verdient weliswaar een goed inkomen, maar moet daar doorgaans langer voor werken dan zijn Amerikaanse of Westeuropese tegenvoeter. Bovendien kan hij minder met zijn geld doen vanwege soms exorbitant hoge prijzen zowel voor eerste levensbehoeften als voor luxe goederen. Geen wonder dat Japanners graag in het buitenland komen, hetgeen ook steeds meer gebeurt. Niet alleen krijgen zij veel waar voor hun spijkerharde yens. Zij ontdekken tevens dat ze ver van huis Japanse produkten bijna de helft goedkoper kunnen krijgen dan thuis. Nog geen tien procent van de voordelen van de sinds oktober 1985 almaar stijgende koers van de yen - buitenlandse produkten worden daardoor goedkoper in Japan - wordt doorgegeven aan de consument. De rest verdwijnt in de zakken van importeurs, distributeurs en winkeliers. De invoering per 1 april van een nieuw belastingsysteem heeft de gemoederen danig beroerd. Er wordt vanaf afgelopen zaterdag op de meeste goederen en diensten drie procent consumptiebelasting geheven, te vergelijken met onze BTW. Schijnbaar weer een lastenverzwaring voor de consument. Nee, zegt de regering van premier Takeshita. Waar eerder twee oudcolleiga's, Ohira en Nakasone, hun politieke Waterloo vonden, was hij de stuwende kracht achter de belastinghervormingen, de eerste sinds veertig jaar. Hij figureerde zelf in televisiespots waarin hij de Japanners duidelijk probeerde te maken dat de nieuwe belasting hun leven en toekomst zekerder maakt. Japan kent sinds 1 april een BTW op goederen en diensten. Bedrijven, grossiers en winkeliers hebben er een hele klus aan. foto caecilia van der drift --- Britse minister geeft fouten bij Harrods toe LONDEN (Reuter) - De Britse minister van handel, Lord Young, heeft toegegeven dat de overneming van het Londense warenhuis Harrods door de Egyptische broers Al-Fayed niet volgens de regels is geschied. Een rapport van het ministerie van handel en industrie „toont duidelijk aan dat er sprake is van overtredingen", aldus Young in een radio-interview. Het is de eerste keer dat een regeringsfunctionaris uitspraken doet over de inhoud van het stuk. Young blijft echter weigeren het al in juli 1988 voltooide rapport te publiceren. „Dat zou een goede rechtsgang belemmeren." Publicatie zou een vervolging kunnen verhinderen of het zou een eerlijk proces voor de verdachten in de weg staan, aldus Lord Young. Het zondagsblad The Observer wilde het rapport vorige week in een extra editie publiceren maar dat verbood de Britse Hoge Raad op het laatste ogenblik. Het Lonrho-concern, eigenaar van The Observer, won maandag een kort geding tegen de regering, waardoor het publicatieverbod twijfelachtig wordt. Lonrhro is zelf belanghebbende in de affaire. Het concern heeft in 1985 geprobeerd Harrods te kopen maar werd daarin gedwarsboomd door de Britse Monopoliecommissie. Vervolgens konden de broers I Al-Fayed hun slag slaan. --- Lockheed wapent zich tegen Texaanse overval Van onze redactie economie CALABASAS - Het Amerikaanse concern Lockheed, fabrikant van militaire vliegtuigen en defensie-apparatuur, verzet zich tegen een overneming door de Texaanse zakenman Harold Simmons. Het concern maakte gisteren bekend 21 miljoen aandelen (waarde één miljard dollar) aan het personeel te zullen overdoen. Met zon constructie wist Polaroid onlangs een overneming door de beleggingsgroep Shamrock te voorkomen. Ook wordt een kleine winstgevende divisie verkocht. Simmons meldde voor het eerst in december dat hij Lockheed-aandelen kocht. Maandag liet hij weten 5,3 procent van het bedrijf in W den te hebben en een overneCj te overwegen. In beurskrinfl wordt ook een andere vliegtuHn. brikant, Boeing, genoemd als pol tiële overnemer. Boeing zou LOJ heed nodig hebben om alle or