—QUP NIEUWCMBBMMMBMMB I Op tv en radio *°r Willemen . i i i i _|i TV Vereniging over de 150 e sterfdag 1— -*v/" 22.40, Ned.l: Twee bekende wan de hervormde theoloog Ph. f s. "yQj- "v/p- s kunstenaars in Entree, het kunst- Hoedemaker (1839-1910). Harry / PfoOST, SctfATlfc' \ «' en cultuurmagazine van NCRV-tv. de Lange bespreekt het boek \*Ar'sraimekTi,cHMo6i I f5/%HeefTytET6,esreMC> >. De eerste is Jef Diederen, een van 'Apartheid en kerkelijk verzet, in y-ro * *i\ wf ii. ƒ gt/Aop4~ WB #BB&e4/ ] de vier Limburgse schilders die na de schaduw van nazi-Duitsland' ikc Pr"— / "N \ t>c Atrnl„-rC 11 de oorlog naar Amsterdam trok- van Theo Salemink en Bert van ■grife r ( H°eZ°t>*T,\ \2_**Solt>re M&*»B*HB't> .'/ ken en furore maakten (de andere Dijk. UIHnL £$r tfftk. V t>Oriß ■•••*J MfltjV ? ' "DD 3*C dertig jaar geleden verscheen. tholiek Nederland. Van 17 tot 18 N*^ RADI° uur een reportage over het junv «"» I ) B^^ 12.05,Radio5.lnNCRV'sDe kie-leed in en rond Heerlen met .. *• ' ast) verdieping o.a. een gesprek met als gids schrijver en ex-junkie I ■ ___J dr G. Bos van de Confessionele Rene Stoute. --- België 1 17.00 Flipper, jeugdserie. 17.25 Juke Box. 17.30 Arnold, (Diff'rent strokes), jeugdserie. 18.00 Tik Tak, animatieserie. 18.05 Plons. 18.10 Het gebeurde hier. Een leerling vertelt een verhaal. 18.20 Carlos en Co. Magazine waarin poppen vertellen wat kinderen willen weten. 18.35 Jan zonder Vrees, tekenfilmserie. 19.00 Mode '89, Thema: De Belgische strandmode en lingerie. 19.25 Lotto-winnaars, mededelingen en programma-overzicht. 19.30 Nieuws. 20.00 Buren, tv-serie. 20.25 Argus, praatprogramma. 21.45 Moet kunnen, populair muzikaal programma. 22.30 Nieuws. 22.45 Stardrift, Nicole Croisille, gala-optreden. 23.20 Coda. De schilder Jef Diederen, de eerste van de vier 'Limburgse Amsterdammers' in het kunstprogramma van NCRV-tv 'Entree' (Ned.l, 22.40). --- België 2 19.00 Zonen en dochters, serie. 19.23 Superkat en supermuis, tekenfilmserie. 19.28 Programmaoverzicht. 19.30 Nieuws. 20.00 Night and day, Amerikaanse speelfilm uit 1946 van Michael Curtiz. 22.05 Uitzending door derden, Programma van de Liberale Televisie. --- Duitsland 1 09.45 ZDF-info Gesundheit, gezondheidstips. 10.00 Tagesschau und Tagesthemen 10.23 Alles Glück dieser Erde. 12.15 Urnschau. 12.25 WISO. 12.55 Persoverzicht. 13.00 Tagesschau. 13.15 Einde. 14.40 Teletekstoverzicht. 15.00 Tagesschau. 15.05 Sinha Moca, serie. 15.30 Landine Zoo. 16.00 De Trickfilmschau. 16.15 Spass am Dienstag, kinderprogramma. 17.15 Tagesschau. 17.25 Einde. NDR. 09.10 Sesamstrasse. 09.40 Einde. 17.25 Das Nest, serie. 17.50 Berichte vom Tage, actualiteiten. 17.58 Die Kripo rat. NDR. 18.00 Hart aber herzlich (Hart to hart), Amerikaanse serie. 18.26 Tagesschau. 18.40 Hart aber hertzlich. 19.15 Regionaal programma: Hamburger Journal. WDR 18.00 Urlaub - nicht nach Katalog. Sardinhas und Saudade. 18.26 Tagesschau. 18.30 Hier und Heute, actualiteiten. 18.52 Simon 8t Simon, serie. 19.58 Heute im Ersten. 20.00 (TT) Tagesschau. 20.15 Dingsda, spelprogramma. 21.00 Panorama, nieuws en achtergronden. 21.55 Dallas, serie. 22.30 Tagesthemen. 23.00 Kulturwelt. portret van Napels. 00.00 Tagesschau. 00.05 Nachtgedanken. 00.10 Einde. --- Duitsland 2 9.45 ZDF-info Gesundheit. 10.00 Tagesschau und Tagesthemen. 10.23 Alles Glück dieser Erde. 12.15 Urnschau. 12.25 WISO. 12.55 Presseschau. 13.00 Tagesschau. 13.15 Neues Denken - alte Geister, documentaire serie 13.45 Einde. 14.55 (S) Teletekstoverzicht. 15.15 ZDF - Ihr Programm. spelprogramma. 15.25 Heute. 15.28 Die Muppets-Show. 15.50 Der Stem des Marco Polo, serie voor de jeugd. 16.15 Logomobil, jeugdjournaal. 16.30 Alice im Wunderland, tekenfilm 16.55 Heute. 17.10 (S) Tele-lllustrierte. Actualiteiten, sport en amusement. 17.45 Ein Heim fürTiere. serie. 18.25 Ein Heim fürTiere. Afl.: Dank, Caruso. 18.56 Programmaoverzicht. 19.00 Heute. Aansl.: Parteien zur Europawahl. 19.25 Die Reportage: Documentaire over de Duitse voetbal-situatie vandaag en morgen. 20.00 Sommerfestival im ZDF - Sommerkomödien. Tv-film van Klaus Lemke. 21.15 Bilder aus der Sahara. 21.30 Heute-joumal. 22.00 Anstösse: Documentaire. 22.45 Das kleine Fernsehspiel: Documentaire over het hedendaagse Colombia. 23.45 Programma-overzicht van het zomerschema. 23.50 Zeugen des Jahrhunderts, Klaus Figge in gesprek met oud-politcus Paul Frank. 01.00 Heute. --- Twaalfduizend Mahabharata is het dikste boek % wereld. Twaalfduizend pagina's, Wtien keer zoveel tekst als de bij!*!• Het werd geschreven in het 'iskrit, ongetwijfeld door meerde.' Personen met één persoon als Jspirator. Men begon ongeveer '"O voor Christus; 800 jaar later Ijas het af. Bharata betekent 'het grote Nicht van het geslacht Bharata', iW kan ook opgevat worden als 'het grote gedicht van de mensheid', want Bharata, dat Hindoe betekent, wordt beschouwd als de stamvader van de toentertijd in India bekende mensheid. In grote trekken gaat het over de geboorte van de mens, over de scheiding der geesten die zich voltrekt tussen de kinderen van twee koninklijke broers, Dhritarashtra en Pandu, nakomelingen van Bharata, en over de verschrikkelijke oorlog die daar tenslotte uit voortkomt en die de wereldbevolking decimeert. Dhritarashtra krijgt honderd zonen: de Kaurava's, en zijn broer Pandu vijf: de Pandava's. De Pandava's, die globaal gezien voor het goede staan, en de Kaurava's, die het kwaad belichamen, raken verwikkeld in een onverzoenlijke vete. De verhoudingen liggen gecompliceerd, want de goede partij heeft zeer bedenkelijke trekken, terwijl de slechte partij beslist niet uit notoire slechterikken bestaat. De Mahabharata is een leerdicht over menselijke waarden en moraliteit waarin niemand de wijsheid in pacht heeft, waarin de meest edele figuur wel een zwakte heeft die hem noodlottig wordt en waarin goede bedoelingen averechts uitpakken. De vraag in hoeverre de mens in staat is om in te grijpen in zijn persoonlijk lot blijft open, maar de hoop dat de mens ook invloed zou hebben op de loop der geschiedenis gaat in rook op. Een verontrustende conclusie, want als niemand de oorlog wil maar tegelijkertijd niemand hem kan verhinderen, wat is de zin dan nog van vredespolitiek? Samen met dat andere grote gedicht, de Ramayana, vormt de Mahabharata de basis van de Indiase cultuur tot in de finesses van het dagelijks leven. Gebeurtenissen in families worden vergeleken met episoden uit de Mahabharata en familieleden met personages. Een dikke jongen wordt bij voorbeeld Bhima genoemd, naar de krachtig gebouwde tweede zoon van Pandu. Maar de invloed van Mahabharata en Ramayana reikt verder: tot in Indonesië en Thailand vormt de stof van deze heldendichten de basis van dans, theater, wajang en beeldende kunst. Tien jaar lang werkte Jean-Claude Carrière aan de tekst van zijn Mahabharata. Samen met Peter Brook ging hij naar India, in een poging om iets van die cultuur te doorvoelen. Hij deelde stof in drie episoden in. Deel 1 is 'Het dobbelspel', waarin de wijze koning Yudhishthira, de oudste Pandava, zijn rijk, zichzelf en Draupadi, de gemeenschappelijke echtgenote der Pandava's, verspeelt, waarop de vijf broers veroordeeld worden tot twaalf jaar ballingschap in het Woud. Deel 2 behandelt die ballingschap en deel 3 de oorlog daarna. Het derde deel begint met de beroemde Bhagavad-Gita, de leringen van de god-mens Krishna aan Arjuna, de derde Pandava en 's werelds beste boogschutter. De oorlog wordt uiteindelijk gewonnen door de Pandava's, maar het is een Pyrrhusoverwinning: bijna iedereen is dood. Pas in de hemel, de 'laatste illusie', vindt de verzoening plaats. Een bijna onwezenlijke harmonie na zoveel krijgsgeweld. Het taalgebruik van Carrière is eenvoudig, ondubbelzinnig. En alles in de regie van Peter Brook is erop gericht geweest die duidelijkheid te bewaren en te versterken. Voor Brook is het theater de plaats waar de mens de mysteries van het universum kan leren begrijpen. Altijd al was hij geboeid door mystiek, door de oorsprong van het theater in het ritueel en door lichamelijkheid. Hij werd geïnspireerd door de Poolse regisseur Jerzy Grotowsky, het Living Theatre in de V.S. en door zijn reizen naar Afrika. Dat Peter Brook een meester van de suggestie is bewees hij ook in de Mahabharata. Het lichaam van de acteur is het belangrijkste expressiemiddel van zijn theater. Met de meest simpele attributen weet hij een magisch effect te bereiken: een strijdwagen is één rollend wiel, een pijl en boog een zoevende bamboestengel, en een tapijt staat voor een paleiszaal. Hoewel Brook en Carrière getracht hebben om zoveel mogelijk van deze theatersfeer te behouden in de filmversie, is daar met meer realistisch' uitziende attributen gewerkt, zoals complete strijdwagens. Ook de locaties zijn wat 'echter. „In het theater kun je zeggen: 'Kijk mijn kudde olifanten eens' en iedere toeschouwer ziet ze in zijn verbeelding. Maar in de film moet je ze echt laten zien om geloofwaardig te blijven," aldus Carrière. Toch is er ook in de film veel gesuggereerd met relatief weinig middelen. Eén prachtig veelzeggend beeld is in elk geval gebleven: als Drapaudi, verdobbeld door haar echtgenoot en koning, eigendom wordt van de Kaurava's beginnen die haar ruw te ontkleden. Maar hoe lang ze ook aan haar overkleed rukken, de stof houdt maar niet op. Tientallen meters glanzende zijde golven, stromen door de lucht, secondenlang, zonder einde, heel spannend! En Drapaudi zit daar maar, in stilte triomferend. Ondanks alle tragiek is de Mahabharata van Jean-Claude Carrière en Peter Brook geen pessimistische voorstelling, evenmin als de filmversie. Veertig acteurs en actrices van zestien verschillebnde nationaliteiten verbeelden een wereld waarin mensen van verschillende rassen eikaars broers en zusters zijn. Broers en zusters die elkaar bevechten, maar die tenslotte ook in harmonie kunnen leven. Dat wordt dan wel 'de laatste illusie' genoemd, maar sommige illusies en dromen bevatten meer waarheid dan wat men meestal de werkelijkheid noemt. Peter Brook --- Radio vandaag RADIO 1 % Elk heel uur nws. KRO: 7.04 EchoMagazi- Het levende woord. NOS: 7.30 Nieuws. jj°: 7.33 Echo-Magazine. 8.45 Kruispunt. 9.06 Jn bijkomen. 10.06 M/V-Magazine. 11.06 12.06 KRO's Schone Kunsten. Ij* 12.55 Meded. t.b.v. Land- en Tuinb. KRO: l|.°9 Echo-Magazine. VOO: 14.06 Veronica (*uWsradio.. VOO: 19.03 Veronica nieuwsradio *a. VPRO: 20.03 BORAT, gespeld B.O.R.A. ac- T. 21.03 De radiovereniging. 22.03 De connectie. NOS: 23.06 Met het oog op VARA: 0.02 De nacht klinkt anders. 2.02 F*ek in de nacht. 5.02-7.00 VARA's Ochtend- Vur.. --- RADIO 2 3- Elk heel uur nieuws. AVRO: 7.04 AVRO's ij?'"journaal. EO: 9.04 De muzikale fruitmand. Vrouw zijn. 11.30 Ik zou wel eens willen j'fn. 12.04 Lunchtime-magazine. 13.04 Tijdj?1 13.30 Als mensen veranderen. 13.54 EO- hulpverlening. VPRO: 14.04 De plantage met om 14 04 Gezicht op Limburg. (16.04--16.58 Ischa).. VPRO: 19.03 Plantage magazine. 20.00-07.00 Zie Radio 1.. --- RADIO 3 nHUIV 3 NOS: Elk heel uur nieuws. VARA: 6.00-24.00 VARA's Verrukkelijke Dinsdag. 602 Holland wordt wakker! 9.04 Rigter. 11.04 Angelique. 12.04 VARA's Steen 8c Been Show. 14.04 Twee meter de lucht in. 16.04 De verrukkelijke vijftien.. NOS: 18.04 Driespoor. VARA: 19.03 Dubbellisjes. 20.03 Popkrant. 21.03 VARA's Vuurwerk. 22.03 VARA's poppodium. 23.03-24.00 Tracks.. --- RADIO 4 NOS: 7.00 Nws. TROS: 7.02 Een goede morgen met Catherine Keyl. (8.00 Nws.). 9.00 Continu klassiek. 11.00 TROS Concertzaal: Radio Kamerkorkest o.l.v. Ernest Bour met viool en orgel. 12.30 Nieuwe klassieke platen. 13.00 Nws. 13.02 De klassieke top tien. 13.30 Belcantorium: A. Liederen voor bariton en piano. B. Mis van Verdi. NCRV: 16.00 Het Kunstbedrijf. 17.00 In kleine bezetting: Spectrum Ensemble Berlijn met sol.. NOS: 18.00 Nws. NCRV: 18.02 Lied van de week. 18.15 Leger des Heilskwartier. 18.30 Muziek in vrije tijd. 19.30 Kamermuziek uit de Barok. 20.00 Nws. 20.02 Holland Festival Journaal. 20.10 Concert: Südwestfunk Orkest met piano. 21.30 Literama. 22.30 Orgelconcert. 23.10-24.00Muziek van eigen tijd.. --- Nederland 2 NOS/TROS 13.00 Nieuws voor doven. 13.05 Einde. 16.00 TROS Dinsdagmatinee: De hippe advocaat (I love you, Alice B. Toklas), Amerikaanse speelfilm uit 1968 van Hy Averback. Met: Peter Sellers, Jo van Fleet, Joyce van Patten e.a. 17.35 Taiwan, land van lachende gezichten (Taiwan, Land of Smiling Faces). 18.22 (TT) Eten uit eigen tuin, informatieve serie. Afl. 5: Fruit. Presentatie: Wim Oudshoorn en Mireille Bekooij. Herh. 18.52 TROS sport: Open Internationaal Nederlands Rally Kampioenschap. Presentatie: Walter Tiernessen. 19.22 De eerste de beste, programma waarin mensen in het World Guiness Book of Records proberen te komen. Gast van de week: Edwin Lagerwey. Presentatie: Joost Cohensius. Herh. 20.00 (TT) Journaal. 20.29 Onze Ouwe (Der Alte), Duitse politieserie. 21.35 TROS Aktua Geld, actueel maandelijks magazine. Inclusief: Trekking Staatsloterij. Presentatie: Tineke Verburg. 22.15 (TT) De Fabriek. 23.21 journaal. 23.26 Einde. --- RDIO 5 NOS: 6.30-6.49 Scheepv- en marktberichten en uitgebreid weerber. 9.00 Nws. 9.02 NOS Sportief. 9.25 Waterstanden. RVU: 9.30 Het bestel. NCRV: 10.00 De wereld zingt Gods lof. 10.50 Tekst en uitleg. 11.00 Studio 55. NOS: 12.00 Nws. NCRV: 12.05 De verdieping. NOS: 13.00 Nws. NCRV: 13.10 Nederland en zijn buren. 13.30 Rondom het Woord. 14.00 NCRV-Leerspiegel, met om 14.00 Leerhuis; 14.10 Dagvaardig. TELEAC: 14.30 Rechtswijzer. NOS: 15.00 Schone wereld. 16.00 Op de rand van het recht. 16.30 NOS Ombudsman. INFORM. V.D. RIJKSOVERHEID: 17.35 Postbus 51 Radio-magazine. NOS: 17.55 Meded. en Schippersberichten.. NOS: 18.00 Nws. NCRV: 18.10 Vers op vijf. P.P.: 18.20 uitzending van de PSP. KRO: 18.30 Taal en teken. 18.40 Taal en teken. NOS: 19.00 Progr. voor buitenl. werknemers. TELEAC: 20.30 You're welcome. 21.00 Op zoek naar de Trojaanse oorlog. 21.30 Van quantum tot quark. 22.00-22.30 Andiamo. --- Radio en televisie Televisie-epos van zes uur Wereldpremière van de Mahabharata, 'het grote gedicht der mensheid' door Lieke van Duin tatrots is de NOS op de we- Jldpremière van het grote Iniase epos de Mahabharata, °*t in de regie van Peter Brook •P 30 juni integraal wordt uitmonden. Zes uur televisie'rama achter elkaar! Jjjftien landen werkten samen aan 't project, maar de NOS mag het ;sultaat als eerste tonen, nog voor 'ebioscoopversie in première gaat, J> het festival van Venetië in scp- Jrnber. Ter voorbereiding vertoont * NOS morgenavond een docu'fntaire over het maken van de £rfilming (Ned.3, 21.00 uur). * film is een bewerking van de J*9en uur durende theatermaraton die schrijver Jean-Claude Car'. re samen met de befaamde to- Peter Brook maakte 1,1 die in 1985 op het theaterfesti- Avignon in première ging, in [*n steengroeve met een beekje op * voorgrond. Daarna stond het lan- Jj- tijd in Brooks eigen theater, •Ouffe du Nord in Parijs, waar het banden van te voren uitverkocht >as. was een theatrale ty>ervaring, een gebeurtenis om 'Ooit te vergeten. Een der hoofdeken van de mensheid werd zo Jtembenemend helder gebracht *t het tegelijkertijd heel ver weg en angstwekkend dichterbij *ter Brook zei een keer: „Een van * moeilijkheden met het zien van 'aditioneel oosters theater is, dat ** bewonderen zonder te begrijfcn." Welnu, met zijn Mahabharata, 'aar ook Indiërs vol lof over spre*n, dwong hij een westers publiek niet alleen te bewonderen, maar "°k te begrijpen. Zonder dat Brook Interpretaties opdringt, zijn er her*nningspunten met hedendaagse ,*oblemen als bewapeningswed"°P en de zelfvernietiging van een ""'tuur terwijl niemand dat wil. In een wedstrijd moeten de Kaurava's en de Pandava's uitmaken, wie over de beste boogschutter beschikt. Scène uit de Mahabharata. --- Puzzel HORIZONTAAL 1. Voorzijde van een huis; 4. Verdieping; 5. Repareren; 6. Land; 7. Bezittelijk voornaamwoord; 8. Bevel; 9. Aai met de tong; 10. Vlies; 11. Lieveling; 12. Vereniging van grote bedrijven; 13. Afwezigheidsbewijs; 14. Werpstrik. --- OPLOSSING VORIGE PUZZEL Horizontaal: 1. Pop; 3. PLO; 4. Olm; 6. Kol; 7. Ate; 9. Oke; 11. Er; 12. Ik; 14. As; 15. Go; 17. St; 19. 00; 20. KL; 22. Nr; 23. Elk; 25. Spa; 27. Sla; 29. Scp; 30. Rat; 31. Aam. Verticaal: 1. Pok; 2. Pol; 3. Pot; 5. Mok; 7. Ar; 8. Ei; 9. Os; 10. Eg; 11. Eos; 13. KRO; 14. Aak; 16. Oor; 18. Te; 19. OK; 21. LS; 22. Na; 24. Lis; 26. Pet; 27. Spa; 28. Arm. --- Nederland 3 NOS 09.00 Nieuws voor doven. 09.05 Einde. 13.00 Nieuws voor doven. 13.05 Einde. Omrop Fryslan 14.00 Skoalle-tv: Geakunde. 14.20 Einde. EDUC.OMR./NOT 14.30 Ik zoek, ik zoek een kinderboek, les 8. 15.00 Einde. 17.15 Nieuws voor doven. 17.30 Journaal. 17.45 Sesamstraat. FEDUCO/AVRO 18.00 Medelanders Nederlanders: Eens een vluchteling... altijd een vluchteling, programma voor Portugezen. Herh. TELEAC 18.30 De twaalf provincies. Afl. 12: Limburg 19.00 (TT) Het klokhuis! 19.15 (TT) Jeugdjournaal. 19.25 Get Back, serie terugblikken in de poparchieven van de jaren '60 en '70. 20.00 Journaal. 20.29 Van Gewest tot Gewest, regionaal magazine. Onderwerpen: 1. Kunstbunker Paasloo. 2. Tekenschool Cuypers Roermond. 3. Stadsvernieuwingsprijs. 21.05 (S) En de winnaar wa 5....: Sandrine Lazarides, terugblik naar de Eurovisiewedstrijden voor jonge musici. HUM.VERBOND 21.30 Kwartslag: Kunst onder druk. 22.30 Journaal. 22.40 Den Haag vandaag, parle. mentaire rubriek. 22.55 Studio Sport. E.K. Basketbal te Zagreb. 23.20 Nieuws voor doven. 23.25 Einde. I --- Engeland 2 07.55 Open University. 08.20 Einde. 10.00 Teletekst. 11.00 Northwards, Pagent. 11.30 (ZW) Piccadilly incident, Engelse speelfilm uit 1946 van Herbert Wilcox. 13.10 A cabinet of curiosities. 13.50 Play better golf, 14.20 Bertha. 14.35 Sec hear! 15.00 Nieuws. Aansl.: The Historyman. 15.05 The shepherd. 16.00 Nieuws. 16.40 Town portraits, Washinton. 16.50 Nieuws. 16.53 Newsroom South-East. 17.00 Paardenkoersen te Ascot. 17.35 The Historyman, Sid Bates V.C. 17.40 Variations on a theme, Renaissance Singers 18.10 Horizon. 19.00 Audie Murphy season: Posse form Heil, Amerikaanse speelfilm uit 1961 van Herbert Colemann. 20.25 Bussmess mattes, Peak performance. 21.00 On the line, serie over randverschijnselen in de sport. 21.30 The hitch-hikers guide to the Galaxy. 22.00 Studio 58, serie. 22.50 The enterprise culture, serie. 23.30 Newsnight, actualiteitenmagazine. 00.15 Tomorrow's filmmakers. 00.45 Building sights. 00.55 Weerbericht. 01.00 Open University. 01.30 Einde. --- Hoofdkantoor Abonnementenafdeling Wibautstraat 131. opgave nieuwe abonnementen, 1091 GL Amsterdam verhuizingen, etc. Postbus 859 ma t/m vrij 08.30 ■ 17 00 uur 1000 AW Amsterdam telefoon (020) 6 68 13 00 telefoon (020) 5 62 94 44 Bezorginformatie telex 1 30 06 bezorgklachten en nabezorging fax-nummer (020) 66803 89 ma t/m 2a 08 30 - 11.00 uur Redactie Den Haag fax-nummer (070) 65 69 11 regionaal: Redactre Rotterdam uw postcode telefoon fax-nummer(olo)4 13 90 82 1000-1115 (020)6684841 Advertentieafdeling 11161179 (023) 327979 algemene informatie: "l°"ll «020»66»^4' a 1190-1199 (023) 32 79 79 tijdens kantooruren 1200-1379 (030) 33 12 85 telefoon (020) 56262 76 1380-2199 (023) 32 79 79 regionaal- 2200-2499 (010)4 13 50 80 rrm: jMifL00 s&ss assss Den Haag: (070)468864 3000-3099 (010)4 122047 opgave familieberichten 3100 3399 (010)4135080 ma t/m vrij 09.00 - 19.30 uur 34003499 (030) 33 12 85 zondag 18.00 - 20.00 uur 35003599 (030) 312948 telefoon (020) 56262 70 3600-4299 (030) 33 12 85 telex 1 07 30 4300' M" <040> 12 09 65 fax-nummer(o2o)s 62 62 83 Ü™IÜÜ« S Iflïl 6700-6999 (030) 33 12 85 opgave lm 3 Mini 7000-9699 (038) 21 52 48 ma t/m vrij 08.30 ■ 20.00 uur 9700-9759 (050) 12 79 44 telefoon (020) 66586 86 9760-9999 (038) 2152 48 °! sch'if,e!'ik: algemene bezorginformatie: p^st'busTsiT'6' te^foon <020) 6"00 61 1000 BM Amsterdam Advertentietarieven op aanvraag Abonnementsprijzen per maand ƒ 29.30 per halfjaar ƒ170.45 per kwartaal ƒ 87,70 per jaar ƒ 329,00 --- TV vandaag Nederland 1 NOS .'■oo Nieuws voor doven. 1J-05 Einde. NCRV $•30 James Herriot (All creatures, great and small), Engelse se. rie. 6-20 Survival, Britse natuurserie. 6-45 Ander nieuws: Grensgeval, verslag van de wereldzendingsconferentie in San An. tonio in Texas. Herh. . '•30 Journaal. '■44 (S) U zij de glorie, samenzangprogramma vanuit de Grote Kerk in Breda, gepre. senteerd door Jan Stolk. 801 Rowena en de zeehond (Seal Morning), Engelse serie. Afl. 6 (slot). '•26 De gummiberen, tekenfilmserie. Vandaag: De toffeema. kers / Net niet slim genoeg. .«•49 Alex, tekenfilmserie. »00 Journaal. 19.18 Zo vader, zo zoon, spelprogramma gepresenteerd door Gerard van den Berg. 19.44 A different world, Amerikaanse comedyserie. 20.09 (TT) Ja, natuurlijk extra, natuurfilm over de vampiervink. 20.41 (S) Nana Mouskouri: A voice from the heart, concert van 31 augustus 1988 in Rotterdam. 21.32 Hier en Nu, actualiteitenrubriek. 22.14 Dertien persoonlijke ontmoetingen. Vandaag: Drs. W. Janse uit Loosdrecht over Barnabas. 22.30 Journaal. 22.40 Entree, cultureel magazine gepresenteerd door Doris Baaten. 23.31 Einde. --- VERTICAAL 1. Viervoeter; 2. Zomerbungalow; 3. Gelderse plaats; 11. Dierenverblijf. --- Recept VOLKSE BAKVORMEN Koek(offer) De strijd tegen het water is niet van vandaag of gisteren. Onze verre voorouders wisten niet beter dan dat men, om bewaard te blijven voor overstromingen en rampen, de gunst moest werven van de watergeesten. Men dacht die geesten wonend in de waterdiepten. Inzonderheid de waterman moest men te vriend houden. Hij kom je zo-maar aan je benen in de diepte trekken. Zelfs bij het schaatsenrijden, wanneer er in het ijs wat vreemde plekken te zien waren, werd er gefluisterd: „Pas op, 'dae weun 'n oam (Zeeuws) Joasje'." Dat was blijkbaar nog in de jaren dertig de naam voor de waterman. Het was een kwestie van leven of dood. Pas had men zich op een bepaalde plaats gevestigd, of de oermens werd schielijk door het water verjaagd. Dus moest men watergeesten en speciaal de waterman gunstig stemmen. Met offers, zoals door de primitieve mens gebracht werden aan allerlei vermeende goden en geesten, aan het ollewief, de vegetatiedemon(e), maar ook aan de geesten in waterbronnen, rivieren, zee en meren. Waarschijnlijk bracht men aanvankelijk bloedige offers, zelfs lugubere mensenoffers. Daarvan zijn bij droogleggingen van moerassen in verschillende delen van de wereld resten aan het licht gekomen. Later verving men die offers door produkten die de natuur leverde. Men maakte koeken van grof gestampt graan met honing en gooide die in rivieren en stromen. In de Elzas mengde men door het koekdeeg brandnetels als afweermiddel tegen boze geesten. In Thüringen wierp men tijdens optochten, omstreeks de 24ste juni, versierde koeken in bronnen en stromen. In Zwitserland werden ter bescherming tegen de waterman eveneens omstreeks 24 juni koekoffers gebracht. Het volksgeloof was zo diep geworteld, dat men geen brug durfde oversteken dan nadat men eerst een koekoffer had gebracht aan de watergeesten. Merkwaardig is wel dat men in de loop der eeuwen de van huis uit Babylonische figuur van de waterman heeft omgezet in de christelijke figuur van Johannes de Doper (St. Jan) wiens naamdag op 24 juni valt. In de landen om de Rijn is het koekoffer aan de waterman ontwikkeld in de levenskoeken: niet in het water onder-gaan, maar blijven léven! In België langs de Maas is uit de primitieve offerkoek de beroemde Coque-Dinant ontstaan. Ook ten onzent is uit de oorspronkelijke koekoffers in de streken rond het water en aan rivieren heel wat koekerij ontstaan. In de literatuur wordt daarvan hier en daar gewag gemaakt, zoals in het bekende boek 'Het wassende water' van Herman de Man, waarvan de geschiedenis zich afspeelt in het gebied rond onze grote rivieren, de Waal en de Lek. Ook het op Schouwen en Duiveland bekende koekprodukt, de schroósels die men tijdens het strandrijden consumeert in de eerste maanden van het jaar, zijn vermoedelijk terug te brengen tot een oorspronkelijk koekoffer aan watergeesten. Opvallend is dat veel koekprodukten in streken om en nabij het water nóg populair zijn. Een klasse apart is de in Groningen bekende oude-wijve-koek. De Martini mag dan nog zo hoog torenen boven stad-en-ommeland, de kouke is in Groningen spreekwoordelijk. Zodra men in de stad arriveert staat een mok dampende koffie gereed, met een dikke plak koek. Echte, onvervalste oud-wijven-koek, zoals men die alleen maar in het noorden kan bakken. Niet alleen de vak-bakkers, maar ook de huisbaksters kunnen er wat van! Hoe komt men in Groningen - zo midden in het land - toch aan die originele koek, die opvalt door de fijne anijssmaak en het rimpelig bovenkorstje? Dat laatste bewijst wel de ouderdom van de oudewijvekoek. De folklorist Nannings twijfelt geen ogenblik aan de herkomst van dit fenomeen. Het staat in verband met het vroegere, bloedige vrouwenoffer dat elk jaar gebracht moest worden aan de vegetatiedemon(e) het Ollewief. Men zou het dus zo kunnen zien dat de tegenhanger van de waterman, in waterrijke streken bewierookt, het ollewief op het land veel aandacht vroeg. Met name was dat het geval tijdens de oogst: „De laatste schoof werd met bijzondere plechtigheid gebonden", want daarin dacht men de vegetatiedemon. Watergeesten en waterman hebben afgedaan en het ollewief is niet meer. Ons zijn, ook thans nog, gebleven de vele koekprodukten, soms simpel van model en samenstelling, doch nog steeds de moeite waard om het te weten en te eten. Pieter-Gijs Rotte --- Duitsland 3 NDR. 9.00 Schooltelevisie. 10.30 Hamburger Journal. 11.00 Hallo Niedersachsen. 11.30 Schleswig-Holstein-Magazine. 12.00 Buten & Binnen. 12.30 Programma-overzicht. 16.00 Schooltelevisie. 18.00 Sesamstrasse. 18.30 FlicFlac vrijetijdsmagazine. 19.15 Die Erbe lebt, Britse documentaire serie. 20.00 (TT) Tagesschau. 20.15 N 3 aktuell: documentaire. 21.00 Tagtraum, Poolse tv-film. 22.05 Deutschland - live discussie. 23.05 Überall ist Disneyland - documentaire. 00.05 Laatste nieuws. WEST 3. 09.00 Tele-gymnastik. 09.10 Sesamstrasse. 09.40 Telekolleg 11, cursus Duits. 10.10 Schooltelevisie. 11.10 Einde. 17.05 Teletekstoverzicht. 17.30 Situation: Aids. 18.00 Telekolleg 11, wiskunde. 18.30 Sesamstrasse. 19.00 Aktuelle Stunde, regionaal magazine met nieuws en sport. 20.00 Wertweit. 20.45 Plattenküche, muziekprogramma. 21.30 West 3 aktuell. 21.45 Plus 3, economisch magazine. 22.15 Landesspiegel: documentaire over hartchirurg ie. 22.45 Vorgestellt: documentaire. 23.00 Tod in, documentaire. 23.30 Ihr seht die Welt von hinten und kh von vorne - experimentele film. 00.15 Laatste nieuws. Südwest 3. 08.15 Wer rastet, der rostet. 08.30 Telekolleg 11, wiskunde. 09.00 Schooltelevisie. 10.43 Einde. 16.20 Strubbeltatz, musical voor de jeugd. 16.50 Erdkunde/Zwischen Nordsee und Alpen, serie. 17.10 Nachbar Frankreich: Normandië - Milch und was sonst. 17.30 Telekolleg 11, wiskunde 18.00 Sesamstrasse. 18.29 Tiere in Spanien, natuurfilmserie. 18.53 Philipp, tekenfilmserie. 18.56 Das Sandmannchen. 19.00 Abendschau Bliek ms Land. 19.30 Schauplatz Europa. 20.15 Wahl-Nachlese, nabeschouwing 21.00 Südwest aktuell -Neues urn Neun. 21.15 Hitchcock-Reihe in Südwest, Am.speelfilm uit 1956 van Alfred Hitchcock. 23.10 Die Kreuzzuge, documentaire serie. 00.10 Laatste nieuws. --- Engeland 1 07.00 Teletekst. 07.30 The Flintstones, tekenfilm. 07.55 Weerbericht 08.00 Breakfast time. 09.55 News Room South-East. 10.00 Nieuws 10.30 It's patently obvious. 11.00 Nieuws. 11.25 Children's BBC. 11.30 Playbus, kinderserie. 11.50 The Wombles. 11.55 Five toeleven. 12.00 Nieuws. 12.30 It's my city. 13.00 Nieuws. Aansl.: Dallas. 13.50 The Historyman, 13.55 News Room South East. 14.00 Nieuws. 14.30 Neighbours, serie. 14.50 Town portraits, serie filmimpressies. 15.00 Paardenraces, Royal Ascot races. 16.00 Tekenfilm. 17.10 Children's BBC. 17.35 Belle & Sebastian, jeugdserie 18.00 Newsround, jeugdjournaal. 18.10 Knowhow, kinderprogramma 18.35 Neighbours, serie 19.00 Nieuws. 19.30 Newsroom South East. 20.00 No Frills. 20.30 Eastenders, familiefeuilleton. 21.00 Changing places, serie. 21.50 Points of view, kijkersreacties. 22.00 Nieuws. 22.28 Newsroom South-East. 22.30 Clue, Amerikaanse speelfilm uit 1985 van Jonathan Lynn. 00.00 It's my city, serie. 00.30 Film '89, filmmagazine. 01.00 Paardesport: Royal Ascot, samenvatting 01.20 Weerbericht. 01.25 Einde. ---