ADVERTENTIE Gespannen? DoornreeKl de spanning. --- ADVERTENTIE Rusteloos? Doorbreekt de spanning. --- BUITENLAND Botha streeft naar stemrecht zwarten port elizabeth (Reuter, AP, DPA) - De Zuidafrikaanse president Pieter Botha is voorstander van stemrecht voor alle inwoners van Zuid- Afrika, maar 'niet in een eenheidsstaat. Algemeen stemrecht achtte Botha uitgesloten. Alle inwoners van dit land dienen stemrecht te krijgen, „maar dit dit dient te gebeuren in structuren, die door Zuidafrikanen worden gekozen en die niet door het buitenland worden voorgeschreven of elders in de wereld zijn beproefd", aldus de Zuidafrikaanse president in een toespraak op het congres van zijn Nasionale Partij in de Kaapprovincie. Hij scheen te doelen op een federaal kiesstelsel. 'Niet binnen eenheidsstaat' Botha verwierp de, zoals hij het noemde extreme eis van „algemeen stemrecht voor allen binnen een eenheidsstaat". „Af rika heeft ons geleerd, dat dit tot dictatuur van de sterkste zwarte groep leidt. Toegepast op Zuid- Afrika zou dit een hevigere strijd en groter bloedvergieten betekenen dan wij nu hebben", zei Botha. Hij kondigde aan dat in de toekomst ook zwarte leiders zullen kunnen worden opgenomen in de raad die de president adviseert „als onder de leiders van zwarte gemeenschappen behoefte bestaat om binnen de presidentsraad deel te nemen aan het onderzoeken en indienen van voorstellen... over zaken die deze gemeenschappen aangaan". De presidentsraad bestaat op het ogenblik uit blanken, kleurlingen en Indiërs. Zwarten zijn er niet in vertegenwoordigd. De leden worden of door de president benoemd of door de partijen, die in het parlement zijn vertegenwoordigd. Waar het om gaat, zei Botha is hoe niet-blanke minderheden kunnen worden opgenomen in een constitutioneel systeem dat de blanken in drie eeuwen hebben opgebouwd. Hij benadrukte dat het begin van de rassenscheiding niet het werk is geweest van zijn mede-Afrikaners, maar dat het Britse kolonialisme ermee begon voordat in 1914 de Nasionale Partij werd opgericht Botha zei verder dat er structuren moeten komen die de zwarten zeggenschap geven over hun eigen gemeenschappen, in de steden zowel als de thuislanden, en ook over zaken van gemeenschappelijk belang. Hij deed een beroep op zwarte leiders mee te doen aan onderhandelingen. Hij stelde daarbij geen voorwaarden, zoals het afzweren van geweld. Botha deed voorkomen alsof hijzelf is ingeklemd tussen radikaal links en reactionair rechts, zoekend naar een middenweg die „het beginsel erkent van zelfbeschikking van eigen gemeenschapsleven, zoals onderwijs, woongebieden en maatschappelijk welzijn, plaatselijk bestuur en privé-eigendom, kortom, cultuur in de algemene betekenis van het woord". bic woorden van Botha hielden voortzetting in van gescheiden buurten en scholen. Volgens Botha is echter de partij verder gegaan dan blanke overheersing en zoekt zij nu „een proces van consultatie op evolutionaire wijze waarbij eikaars rechten worden erkend. Dit is een benadering die de menselijke waardigheid van alle Zuidafrikanen aanvaardt." --- Z-Afrika doet luchtaanval in Angola LISSABON (Reuter) - Zuid- Afrika heeft met vliegtuigen aanvallen uitgevoerd in Angola en daarbij meer dan 50 Angolese militairen gedood. Dit zegt het Angolese ministerie van defensie. De aanvalsactie was bedoeld ter ondersteuning van Zuidafrikaanse grondtroepen. Meer dan acht Zuidafrikaanse vliegtuigen haalden zes Angolese helikopters neer in het gebied van Mavinga, in de provincie Cuando Cubango. De Zuidafrikaanse troepen zijn tol het zuidoosten van Angola om thullingen in het dagblad Le Monde °ver directe betrokkenheid van de onder „Jn supervisie opererende geheime Jenst DGSE bij de aanslag op het Greenpeace-schip Rainbow Warrior. dat was niet genoeg. Afgelopen vijf dagen na Hernu's ontsl 8, kwam Fabius daar rechtstreeks v°or de Franse televisie overheen met de °hthulling' dat het Hernu en Hernu was die verantwoordelijk gesteld worden voor de aanslag op 10 juli rtn de verdoezelingspogingen gedurende ,!* daarop volgende maanden. Hernu, ??et in zijn kielzog de ook al ontslagen „*e* van de DGSE, admiraal Pierre Lafste. „ernu had tegen hem gelogen, aldus de hl' Jarige premier. En pas 'dank zij' de genten in de media kwam hij, Fabius, __ achter dat Franse geheime agenten waarby een Nederlandse for af omkwam, hadden uitgevoerd. s°e nu? Het 38-jarige politieke wonder- en beschermeling van president liiuncois Mitterrand dat zich op dergenj e wijze meent te moeten ontdoen van j£ns 'emotioneel' nog dichter by het boTnse staatshoofd staande 61-jarige dat duidde erop dat de n;!_ toch wel erg diep zit. Het opnieuw da!rslaan van een al uitgetelde bokser, ie£P leek het op. Maar dan wel door «nand die allerminst zeker is van zyn UVerwinning'. Premier Laurent Fabius tijdens zijn televisietoespraak vorige week woensdag. --- Stormvloedkering vom r°m'erg imposantwas de vertoning Mn» Week niet- F-bius die in n P°" reJf otn zijn positie te verstevigen de bruii geofferde' Hernu als schild te geen ii tegen aanvallen van oppositie van t?ia' p-bius die nu na de ontslagen vonl , mv en Lacoste niemand meer van !rch heeft om de hevige naweeën Ben Greenpeace-affaire op te vangebip staat -Meen en is de laatst over- ElvJaY611 stormvloedkering rondom het dent bescherming van de presi- laten1?*!,18 nog lang nlet weggeëbd. Het vallen van Hernu en Lacoste is niet genoeg om het tij te keren. Nog steeds immers is er geen helder antwoord gekomen op de vraag die ook a» werd gesteld in de sterke gelijkenis vertonende Amerikaanse Watergate-affaire, welke ruim elf jaar geleden tot de val van president Richard Nixon leidde: „Wie wist wat, wanneer en hoeveel?" Of met Hernu het hoogste bevelgevende' echelon in de gezagsstructuur is bereikt, is de kwestie waarop de media zich de komende tyd gretig zullen storten. En de opmerking van Fabius tydens zijn televisiepraatje vorige week woensdag dat met de ontslagen de 'zaak gesloten' is, werd in de zelden zo eensgezind van zyn onderzoekende taak bewuste Franse pers ontvangen met 'dat maken wy wel uit. Tenslotte wist de opvolger van Hernu, de uiterst rechtlijnige Paul Quilès, al na een onderzoek van twee etmalen uit te vinden dat de DGSE écht achter het tot zinken brengen van de Rainbow Warrior zat. En de opvolger van Lacoste, generaal René Imbot, deed er al even snel over om te concluderen dat 'zekere elementen' binnen de Franse geheime dienst een 'komplot' hebben gesmeed met het doel de DGSE 'te destabiliseren en zelfs te vernietigen. --- Rotte takken Of die 'elementen' de vijf geheime agenten zijn die nu vastzitten op beschuldiging details over de Greenpeace-affaire aan de pers te hebben doorgespeeld, maakte Imbot niet duidelijk. Evenmin of er soms een buitenlandse betrokkenheid in het spel is. Nee, het enige dat Imbot nog kwijt wilde was dat hij nu de dienst had afgegrendeld 'door alle rotte takken af te kappen. Meer wilde hij niet zeggen, 'want ik ben de chef van de geheime dienst. Geen wonder dus dat de media de vraag stellen: als die twee, Quilès en Imbot, al na achtenveertig uur tot dergelijke conclusies zyn gekomen, wat hebben al die anderen dan de afgelopen twee maanden zitten doen? En by 'die anderen' gaan de blikken dan richting Matignon, het Franse Catshuis, en het Elysée. Toen de persmuskieten van de Washington Post, het journalistenduo Woodward en Bernstein, het spoor in de echte' Watergate-affaire even byster waren, zei Deep Throat, hun geheime informant: „Volg het geld." En dat doen de media nu ook. 'Het geld' was het enig punt waarover de door de Franse regering benoemde af faire vorser Bernard Tricot in zijn rapport over de aanslag geen onduidelijkheid liet bestaan. De brave gaullist die door alle betrokkenen met een kluitje in het riet was gestuurd, wist één ding boven water te brengen: het beschikbaar stellen van het geld voor de operatie was goedgekeurd door generaal Jean Saulnier, chef van de militaire staf van president Mitterrand. En daarmee is het schandaal de muren van het Elysée binnengedrongen, alle pogingen van premier Fabius ten spijt om Mitterrand buiten schot te houden. Saulnier mag dan gezegd hebben er van overtuigd te zijn geweest dat het geld slechts bestemd was voor een informatie-missie', maar daarvoor is een bedrag van 1,75 miljoen Franse franc, bijna zeven ton, tamelijk aan de forse kant. --- Geheim fonds Maar voor Fabius zelf is het allerneteligste dat de zeven ton uit de kas kwam van een 'geheim fonds' dat rechtstreeks onder beheer staat van het bureau van de premier. En de grondwet schrijft nou eenmaal voor dat een decreet voor het vrijgeven van dergelijke fondsen persoonlijk dient te worden ondertekend door de premier, Laurent Fabius dus. In het Matignon houdt men nu vol dat Fabius 'uit een oogpunt van efficiency en tijdwinst' dit soort aangelegenheden heeft gedelegeerd aan een onderhorige die de zaak heeft afgedaan met een simpele stempel, 'zoals zo vaak geschiedt. Maar een actie van de Franse geheime dienst tegen een organisatie als Greenpeace geschiedt nou eenmaal niet zo vaak en daarom is deze variant dan ook niet erg overtuigend. De pogingen van Fabius om met het 'offer' van Hernu de zaak voor gesloten te verklaren, zijn dan ook gedoemd te mislukken. Zijn inspanningen om generaal Saulnier, en daarmee de directe verbinding met het Elysée, uit de wind te houden, hebben in de Franse media het geloof aan Fabius' oprechtheid duchtig aan het wankelen gebracht. En daarmee zijn kansen om in het Matignon te blijven. Het verdwijnen van Fabius zou voor Mitterrand en zyn Parti Socialiste met het oog op de parlementsverkiezingen van volgend jaar maart de nekslag betekenen. Niet dat de PS zich ten aanzien van die verkiezingen al veel illusies maakte. Ook zonder de rampzalige Greenpeace-affaire zouden de socialisten in het parlement hun in juni '81 behaalde absolute meerderheid zonder enige twyfel gaan verliezen aan de centrum-rechtse oppositie. Maar het was juist de figuur van Fabius die met zyn pragmatische aanpak, zyn niet door socialistische dogma's en stokpaardjes gehinderde beleid, bezig was een brug te slaan naar de - in goede zin des woords - liberale vleugels binnen de oppositie. Dit met het oog op de door Mitterrand voorziene cohabitation, de 'samenleving' van een socialistische president met een centrum-linkse regering, op zich al een novum inde Franse politiek. Het ziet er nu naar uit dat centrumrechts in maart volgend jaar eenvoudig afstevent naar een absolute meerderheid in de Assemblee, zodat om te regeren de socialisten niet eens meer nodig zyn. Dat vooruitzicht plus de nog lang niet gestuite stroom onthullingen in de 'Waterpeace-affaire' heeft Mitterrand en zijn Parti Socialiste in het politieke moeras doen belanden. En om daaruit te geraken zyn handgrepen nodig a la de baron von Münchhausen. --- D'Aubuisson niet langer leider van rechts Salvador SAN SALVADOR (AP, UPI) - Roberto d'Aubuisson, de leider van de extreem-rechtse ARENApartij in El Salvador, is afgetreden als eerste man van de partij. Zijn opvolger is de 40-jarige Alfredo Cristiani, een onbekende koffieplanter. D'Aubuissons naam is de af gelopen jaren regelmatig in verband gebracht met de praktijken van de rechtse doodseskaders, die duizenden linkse tegenstanders om het leven gebracht hebben. D'Aubuisson was voorzitter van de partij sinds haar oprichting, vier jaar geleden. In 1984 stelde hij zich kandidaat voor het presidentschap, maar in de verkiezingen moest hij het afleggen tegen José Napoleon Duarte, de huidige Salvadoraanse president. Zijn aftreden was kennelijk een gezamenlijk besluit van het partijbestuur en D'Aubuisson zelf. Hij zal wel lid blijven van de Nationale Assemblee. Bovendien werd hij benoemd tot erevoorzitter voor het leven, maar aan deze titel zijn geen bevoegdheden verbonden. De nieuwgekozen directeur van het partijbureau, Ricardo Alvarenga Valdivisio, zei in een toelichting op het besluit dat elke aanval op D'Aubuisson ook een aanval op de partij inhield en dat de partij niet als persoon, maar als eenheid gezien wil worden. „Men kan D'Aubuisson blijven aanvallen, maar niet langer de partij," zei hij. Rechtse politieke organisaties in El Salvador worden verantwoordelijk gehouden voor de moord op duizenden linkse politici en sympathisanten. D'Aubuisson heeft steeds ontkend dat hij iets van doen had met de doodseskaders. Inmiddels is de ARENA-partij een aanzienlijk deel van haar aanhang kwijtgeraakt aan de nieuwe Patria Libre-partij van de zakenman Hugo Barrera. Hij was d'Aubuissons kandidaat voor het vice-presidentschap in de verkiezingen van 1984, maar keerde zich later af van de ARENA-voorzitter in verband met diens dubieuze verleden. --- Jordanië en VS weer een beetje dichter tot elkaar WASHINGTON (AP) - Koning Hoessein van Jordanië en president Reagan van Amerika hebben weer enige vooruitgang geboekt in hun overleg over het vredesproces in het Midden- Oosten. Dat heeft een belangrijke, niet nader aangeduide, functionaris in Washington gezegd. Hoessein pleitte gisteren tijdens de ontmoeting met de president opnieuw voor een internationale conferentie over het Midden- Oosten, waaraan ook de Sowjet- Unie zou moeten deelnemen. Bovendien wil het Jordaanse staatshoofd dat de VS een gezamenlijke Jordaans-Palestijnse delegatie erkennen. Die delegatie zou met de VS voorbereidende besprekingen moeten voeren over later overleg tussen Arabieren en Israëliërs. Reagan noemde de ontmoeting 'zeer produktief' en verklaarde dat Jordanië 'moedig voortgaat' op weg naar vrede. Hij voegde hieraan toe er vertrouwen in te hebben dat de twee voornaamste struikelblokken voor een regeling kunnen worden opgelost. Nadere toezeggingen deed hij echter niet. Zowel de VS als Israël zijn gekant tegen een internationale vredesconferentie, omdat een dergelijke top de Sowjet-Unie meer invloed in het Midden-Oosten zou geven dan zij nu heeft. Moskou en Jeruzalem onderhouden geen diplomatieke betrekkingen. De hoge functionaris zei dat met name was gepraat over de vraag wie er bij het vredesproces zouden moeten worden betrokken. „We begrijpen elkaar nu beter. Door dit bezoek is ons duidelijker geworden hoe de koning een internationale conferentie zou willen organiseren," zei hij. Reagan gebruikte de gelegenheid om Hoessein gerust te stellen over een pakket wapenleveranties ten bedrage van ongeveer 4,65 miljard gulden dat hij de Jordaniërs heeft toegezegd. De wapenleveranties zijn op hevige weerstand gestuit in het Amerikaanse Congres, maar Reagan verzekerde Hoessein ervan 'dat hij op ons kan rekenen. Het pakket omvat 40 hoog ontwikkelde gevechtsvliegtuigen en luchtdoelraketten van het type Hawk. Jordanië zegt de wapens nodig te hebben om tegenwicht te kunnen bieden aan Syrië, dat wapens krijgt van de Sowjet- Unie. Hoessein verklaarde vorige week in een toespraak tot de Verenigde Naties dat Jordanië „bereid is te onderhandelen op basis van V-raadresoluties die impliciet uitgaan van het Israëlische bestaansrecht." Zijn woorden waren kennelijk bedoeld om pre- Israëlische Congresleden, die krachtig tegen de voorgestelde wapenleveranties zijn, milder ten opzichte van Jordanië te stemmen. --- Vliegramp. Een ramp met een klein vliegtuig in het zuiden van de VS heeft aan alle zeventien inzittenden, leden van een parachutistenclub, het leven gekost. --- Pierre- Mare Johnson (39) nieuwe premier in Quebec QUEBEC (AP, AFP) - Pierre-Mare Johnson wordt deze week de nieuwe premier van de Canadese provincie Quebec. De Parti Quebecois heeft hem aangewezen als partijleider en opvolger van Rene Levesque, die zich steeds heeft beijverd voor de afscheiding van de provincie. De 39-jarige' Johnson is arts en jurist. Hij heeft in Quebec de ministersposten van volksgezondheid en justitie bekleed. Hij kreeg 58 procent van de stemmen en Pauline Marois, de minister van arbeid, slechts 20 procent. Minister van landbouw Jean Garon kreeg 16 procent. De advocaat Bertrand, die drie procent van de stemmen kreeg, was de enige die van de onafhankelijkheid een verkiezingsthema had gemaakt. Een zondag gehouden opinipeiling heeft uitgewezen dat nog slechts 17 procent van de ondervraagden van mening is dat de onafhankelijkheidsbeweging in Quebec groeit. In 1975 was nog 40 procent deze mening toegedaan. Toch is het onafhankelijk- heidsthema niet helemaal uit het politieke leven verdwenen, en een soeverein Quebec is nog steeds een van de doelstellingen in het handvest van de Parti Quebecois. Het onafhankelijkheidsstreven in de Canadese provincie bereikte een hoogtepunt toen Levesque, die in 1969 de Parti Quebecois had opgericht, zeven jaar later een verrassende verkiezingsoverwinning behaalde op de Liberale premier Robert Bourassa. Toen echter in 1980 een referendum werd gehouden om Levesque volmacht te geven met de regering te gaan onderhandelen over onafhankelijkheid, stemde meer dan 60 procent van de bevolking tegen. Er gaan steeds sterkere geruchten dat Bourassa zich voorbereidt op een come-back, en in de komende verkiezingen een gooi zal doen naar het premierschap. Zijn Liberale partij gaat in de opinipeilingen tegenwoordig royaal aan de leiding, en Johnson moet snel beslissen of hy meteen verkiezingen zal uitschrijven of pas in het voorjaar. Overwinnaar Pierre-Mare Johnson (rechts) en zijn naaste rivaal Pauline Marois. --- BRUSSEL (ANP) - De Belgische rijkswacht heeft zondag in St. Martens Lennik de resten gevonden van een Volkswagen Golf waarmee waarschijnlijk de overvallen op de supermarkten in Eigenbrakel en Overyse zyn gepleegd. Daarbij werden acht mensen gedood. De auto was in delen gesneden en alles wat zou kunnen leiden tot identificatie van de wagen was verwyderd. Er zaten geen banden meer aan, de binnenbekleding was weg, het stuur ontbrak, de stoelen waren verwyderd en de koplampen waren weg. Van zaterdagmiddag af bewaakt de rijkswacht alle warenhuizen in geheel België. --- Westduitse politie vreest meer rellen FRANKFURT (AP) - De Westduitse politie heeft groot materieel in paraatheid gebracht uit vrees voor nog meer ongeregeldheden na de rellen die zich in de nacht van zondag op maandag in zestien steden hebben voorgedaan. De onlusten begonnen aanvankelyk in Frankfurt als een vreedzame betoging tegen de neo-nazistische Nationale Democratische Party. Ongeveer 700 demonstranten hielden een mars naar het gebouw waar de partij vergaderde. De politie probeerde de menigte te verspreiden, en zette daarby een waterkanon in. In de verwarring die daarop volgde werd een demonstrant, de 36-jarige Günter Sare, door het waterkanon overreden en kwam daarbij om het leven. Hierop kreeg de demonstratie een gewelddadig karakter, waarbij 5000 demonstranten slaags raakten met de oproerpolitie. De ongeregeldheden sloegen uiteindelijk over naar zestien steden. Daarby werden politiebureaus en politievoertuigen met stenen bekogeld, en moesten ook winkels, bankgebouwen en geparkeerde auto's het ontgelden. De andere steden waar de ongeregeldheden zich voordeden zyn Beriyn, Hamburg, München, Freiburg, Erlangen, Stuttgart, Göttingen, Keulen, Bielefeld, Munster, Wuppertal, Duisburg, Hannover, Oldenburg en Neurenberg. De politie verrichte meer dan 350 arrestaties, in Frankfurt alleen al 255. Volgens de politie in Frankfurt hebben de arrestanten het gebouw waar ze waren opgesloten totaal vernield. By de rellen zijn 22 politiemannen gewond geraakt, van wie een ernstig. Over het aantal gewonden onder de demonstranten zijn geen cijfers bekend. In Berlyn werden 20 arrestaties verricht toen 200 demonstranten plunderend door de luxe winkelstraat Kurfürstendamm trokken. --- ADVERTENTIE Nerveus? BoortweeMdespamüng. ---