Reeds vroeg in Nederland Benedictijner kloosters trof men reeds Vroeg in de Nederlanden aan: Willebrord *elf stichtte het eerste omtrent 700 te «Usteren; in de negende eeuw was er °ok een op Ameland, steeds weer door ■Noormannen bedreigd; bekend is de °lde abdij van Egmond, centrum van vroeg maatschappeiyk-cultureel leven, de in de Hervormingstijd met geleidelijk aan ook de overige Benedictijner kloosters onderging, doch in onze eeuw herrees. x.De terugkeer"dei Benedictijnen naar Nederland dateert van het begin dezer eUw, toen de wetgever in Frankrijk de kloosters gesloten had, en overigens plet slechts de Benedictijnen naar het gastvrije Nederland uitweken. Van 1907 dateert de vestiging der Benedictijnen !:e Oosterhout bü Breda, hun Franse pri°l'y werd in 1910 een abdij, kreeg dus en abt aan het hoofd van in toenemen,e mate ook Nederlandse monniken. De'e Waren het, die in 1935 de oude abdij i^n Egmond hielpen herleven, waarop in t.a 45 en 1951 ook nog kloostervestigin«en bij Doetichchem en Vaals volgden. t,°e abdij nu bij Doetinchem is een „oorlogskind". Monniken uit Eg"ond evacueerden tot achter de IJssel r,,, bleven daar „hangen", eerst op het Cde kasteel Slangenburg, dat zrj ech- Vo a' spoedig verlieten, om een eind rderop hun eigen klooster te bouwen: abdij, die wij bezochten. * ue Benedictijnen bouwden hun kloosh . "~ thans tot abdij verheven — zelf. e t Waren een man of twintig, van uitkopende leeftijd. Zy hadden een nog heel jonge prior — nu abt — in pater dom. C. Tholens. Bouwend brachten zij het oude ~ora et labora" in practijk; bid èn werk. Want de dagtaak van een Benedictijn moge in hoofdzaak uit de beoefening van het streng liturgische koorgebed bestaan (en ook dat beschouwt hij als werk, als Werk Gods, Opus Dei), maar daarnaast is er de opdracht, dat geestesarbeid noch handenarbeid verwaarloosd mogen worden: ook die behoren — niet in de laatste plaats om zuiver economische redenen - tot de zéér volle dagtaak, die om half vijf in de ochtend begint. Vier jaar lang hebben de monniken van de Slangenburg aan de bouw van hun klooster gewerkt. Op haast middeleeuwse whze. Zij waren niet geschoold, slechts één hunner wist hoe men een troffel hanteert, de anderen leerden het van een leraar aan de Arnhemse ambachtsschool. En het ging! Het werd een dagelijkse pendelgang tussen de koorbanken, waar zij zingend en biddend de getijden vierden, en de steigers, waar zij metsel- den en timmerden. Niet alle mensen uit de omgeving waren hun aanvankelijk goed gezind en het kostte vaak óók wel moeite om het goedkeurend vertrouwen van allerlei „instanties" te winnen, die immers niet iedereen maar raak mogen laten bouwen, niet waar. Doch het ging! Schaars en duur bouwmateriaal? Dan maakten de monniken maar een dankbaar gebruik van afgedankte straatstenen. En zij kochten kluwen betonijzer van opgeblazen bruggen op en bogen het recht en ook dat ging! En nu staat die abdij daar, met haar kloostergang en haar cellen, haar refter en haar kapittelzaal en bovenal met haar kerk, en al is het allemaal eigenlijk alleen maar voorlopig bedoeld, want eens wil men een grote, echte abdn' bouwen en dan zal de abdij van thans als werkplaats dienen, — toch is het ook in zn voorlopigheid schoon. Want hat is van een weldadig aandoende, volmaakt pretentieloze Romaanse zuiverheid en eenvoud, waarbij geen enkel opdringerig versiersel stoort en waarbij de heugenis aan zoveel negentiende en twintigste-eeuwse kerkelijke Kitsch-kunst vervaagt. Middeleeuwse bouw, inderdaad, maar van een functionele nuttigheid, die als zodanig schoon is, omdat alle valse romantiek er vreemd aan is. Bijzonder stemmingsvol — maar van kunstmatig opgewekte stemming is geen sprake — is de kerk, waar geen enkele buitenissigheid de aandacht afleidt van het essentiële waar het op aan komt: de dienst, het officie, het koorgebed, het Opus Dei. Wij kwamen er des avonds aan. Het was' acht uur. Het was een toch altijd nog kille dag in April, toen de lente steeds maar toefde te komen. Van kasteel Slangenburg, dat thans als hospitium, als gastenhuis, dienst doet, waren wij een kwartier lang door de bossen gegaan, het was er donker, men moest de weg kennen om niet te verdwalen. Aan de rand van de bossen lag de abdij, een laag gebouw, vier gangen nnd een binnenplaats, en haaks op een der hoeken de kerk, zowel vanuit de gangen als door een klein poortje van de buitenkant bereikbaar. Een simpel bakstenen gebouw, maar zeer stijlvol. De bezoekersbel roept de gastenpatér, als de anderen zwijgen mag hij met de gasten spreken. Het avondmaal is juist genuttigd, het is nu één van de twee recreatie-halfuren 's daags, dat de monniken zich met elkaar mogen onderhouden, .om half negen zullen de completen beginnen. De gastenpatér nodigt u uit die bij te wonen, ook morgen zijt ge welkom, in kerk en klooster, 's middags moet ge mee aanzitten aan .het middagmaal-.: Benedictijnen zijn gastvrij, ~gasten ontvange men als Christus zelf." Wij gaan achter in de kerk zitten. Het is er schemerdonker, slechts hier en daar brandt een kleine lamp in een kleine nis. Het is er stil, er speelt geen orgel, maar straks zullen er de monniken de completen zingen, het avond- en slotgebed, het sluitstuk van het dagelijkse Opus Dei, het dagelijkse Werk Gods. De monniken, die overigens zwijgen, sparen aldus als het ware hun stemmen voor de zeven malen, dat zij 's daags de lofzang zingen, dan zijn zij niet zuinig met stem en geluid, ~vocibus non parcatur." Zeven malen! Men beroept zich daarbij op het Oude Testament: „Zoals de profeet zegt: zevenmaal daags heb ik Uw lof gezongen; wij zullen dit heilige getal zeven vol maken, als wij in de ochtendgetijden, de primen, tertiën, sexten, nonen, vespers en completen de taak onzer dienstbaarheid vervullen, want deze uren van de dag bedoelde de profeet, toen hij zeide: zevenmaal daags heb ik Uw lof gezongen." Monniken en broeders, die zich in de kloostergang hebben opgesteld, komen, de abt aan het hoofd, de kerk binnen, in zwarte pij met kap gekleed. Zy slenteren noch schrijden, zij komen met iets van resolute haast binnen, zoals iemand dat doet, die met geestdriftige blijmoedigheid een taak aanvat. Zij begroeten elkaar èn de abt, het is een indrukwekkende demonstratie van hoffelijke wederzijdse eerbied en men vertelt ons dan ook, dat van de monniken, hoezeer zij ook — klein in aantal — dagelijks „met elkaar optrekken", de een de ander nog steeds met „u" aanspreekt Jfenvoud en doelmatigheid kenmerken " het interieur van de Sint Willibrords Abdij die door de Benedictijner monniken zelf werd gebouwd. --- Zang en gebaar Dan begint de dienst en het is de zevende van die dag! In het Latijn wordt gezongen en gebeden. Een rustige nacht en een volmaakt einde verlene ons de almachtige Heer... dan de schuldbelijdenis... keer ons tot U, Heer, ons heil... vervolgens drie psalmen van David, want heeft Benedictus het veertien eeuwen geleden niet gezegd: „dat men er in alle geval aan houde, iedere week het volledig psalterium van hondervijftig psalmen te zingen, en daarmee steeds op Zondag in de nachtwake opnieuw te beginnen; al te traag in de dienst waaraan zij zich gewh'd hebben zouden monniken zich immers betonen, die in de loop van een week minder zongen dan het psalterium met de gewone gezangen; lezen wij niet, dat onze heilige vaders op één dag met ijver verrichtten wat wij, lauwe monniken, toch wel in een hele wéék mogen doen?" En zo worden dan nu drie psalmen gezongen, op die wonderlijke Gregoriaanse toonhoogte, op het eerste gehoor zo eentonig, maar bij voortdurend luister?"' rijk aan schakering, zoals het golvende spel der zee immers óók steeds weer gelijk en toch steeds weer anders is. De zang der psalmen wordt met veel liturgisch bebaar geschraagd, de monniken zitten links en rechts in de koorbanken in twee groepen, naar elkaar toegekeerd, zijwaarts dus van het altaar, soms buigen zij, soms nemen zij de kap van het hoofd, dan weer verhullen zij hun hoofd, het heeft klaarblijkelijk een zin die ons ontgaat, maar die ons boeit... dan, na de psalmen, de hymne Te lucis ante terminum.. U, voor het scheiden van het licht... houd ver van ons de bange droom., nu nog een smeekgebed.. Kyrei Eleison.. christe eleison.. Kyrie eleison... een stil Onze Vader... de zegen... en in stilte gaan de monniken heen. Wij volgen hen in diezelfde stilte; er wordt niet meer gesproken, de nacht is na die laatste lofzang immers gevallen? Een enkele monnik valt in de kloostergang nog op de knieën, daar, in een nis, branden kaarsen voor een Mariabeeld, dan staat ook hij op, verdwijnt zwijgend. De gastenpatér opent de deur, een zwijgende groet, wij staan buiten, achter ons in de kleine abdh worden de lichten gedoofd en even moeten wij aan stilte en duisternis wennen voor wij door de bossen de weg terug weer inslaan, toch wel zeer onder de indruk van dat ene uur reeds. Het is een indruk waaraan wel niemand zich zal kunnen onttrekken, óók niet hij die tegenover alles wat hij te horen en te aanschouwsn krijgt alleen maar vreemd en onbegrijpend zou staan. Even vreemd en onbegrijpend, als wanneer hij in een klooster, duizend of twaalf-, veertienhonderd jaar geleden werd verplaatst. Maar is dit hier van al die eeuwen niet het ongewijzigd vervolg ? J. W. --- Utrechtse Geertekerk wordt hersteld r)E lijdensgeschiedenis met de totaal vervallen Utrechtse Geertekerk loopt p,nu toch op een goed einde uit. ïr"et uit 1250 daterende kerkgebouw, dat Vvo» de laatste honderd jaar telkens Scv, wi'de slopen, omdat het er te geiden uitzag, wordt hersteld. Von., kon het niet binven. Afbraak is géb men en evenmin gaat het kerk- jmWB?er.ka Kerst" hf>t laE>6 hoopt men ?eb°uw, van b°Orr, lnterieur Boseen van ziJn Nakt* ?chuderijen Hben ' hersteld te Wk ■en Weer als ku«nennngebruik te He* "emen. tl)irn t 7elslel kost rn '"-Ie en ge{AA drrf^ stranten (hoezeer beschaamden zij hun Hervormde geloofsgenoten) brachten reeds f 175.000 uit eigen middelen bijeen. Nu is dus nog (minstens) ƒ 75.000 nodig. Men heeft daartoe een beroep gedaan op het gehele Nederlandse volk. Het gironummer van de boekhouder der Remonstrantse gemeente van Utrecht (te Maarssen!) is 280.446 --- Philadelphia Orkest in Concertgebouw De Cuevas met ballet in Carré In het Nieuwe De la Mar Theater begint op 20 Mei een serie van vier opvoeringen van Becketts „Wachten op Godot" door de Toneelgroep Theater. De dans brengt ons eigen Nederlands Ballet (14 Mei) en als gast — van de 16de tot en met de 23ste — het Grand Ballet du Marquis de Guevas (onder auspiciën van Het Parool), beide gezelschappen in Carré. Het Concertgebouw ontvangt Amerikaanse bezoeker»: het Philadelphia Orkest onder Eugène Ormandy (18 Mei). De Beethovencyclus wordt vervolgd op 14 en 17 Mei, eveneens in het Concertgebouw en in de Bachzaal geeft de Philharmonische Kapel „Mozart" 0.1.v. Maurice van Uz«r een jubileumconcert ter gelegenheid van haar 75-jarig bestaan. JJET Grand Ballet du Marquis de Cuevas, dat 16 Mei in Theater Carré een aanvang maakt met een reeks voorstellingen, heeft op zijn repertoire o.a. Arlequinade, waarin Belinda Wright en Serge Golovine in hoofdrollen optreden. --- MAAR MENÉÉR... tiet opnemen van brieven xn deze rubriek betekent met dat de redactie Instemt met de meningen die daarin tot uitdrukking komen, doch dat zij deze belangwekkend genoeg vindt om ze ter kennis van de lezers te irengen. Brieven zonder volledige naam en adres worden te-r zijde gelegd. --- „Feest” HET was wel verheugend nieuws, terwijl 5 Mei heel Nederland vlagde om de bevrijding te vieren, te horen dat tegelijkertijd heel West-Duitsland vlagde om de herkregen souvereiniteit te vieren. Persoonlijk kreeg ik toen de neiging om de vlag maar meteen weer halfstok te hangen. Ik ben ervan overtuigd, dat velen met mij toen meteen weer een flinke domper op de feestvreugde is gevallen. Het was dan ook een zeer fijngevoelig gebaar om juist die 5e Mei uit te kiezen om Duitsland weer souvereine mogendheid te maken. Amsterdam. D. BUSNACH-V. BIENEN --- DULCIA ONDERGOED --- (Advertentie; M.3g^fiXH.