boeken Terugkeer naar de Palestijnse wortels Edward W.Said: After the Last Sky. Palestinian Lives, met foto's van Jean Mohr, uitg.: Faber & Faber, Londen en Boston, 1986, 175 blz., ƒ31,05, importeur: Nilsson & Lamm (ISBN 0-571-13918-3) door RONNY NAFTANIEL De Israëlische inval in Libanon in 1982 en de Syrische houding daarbij hebben bij vele Palestij nen diepe trauma's veroorzaakt. De Arabische wereld keek aan de zijlijn toe hoe eerst de Isrëlische militairen, en daarna door Syrië gesteunde troepen, de PLO dwongen uit Libanon te vertrekken. Net als in 1948 bij het ontstaan van de staat Israël, in 1970 tijdens de bloedige zwarte septembermaand in Jordanië en in 1976 bij het uitmoorden van het Palestijnse kamp Tel el Za'atar door christenen in Libanon, bleken de Arabische staten niet in het lot van de Palestijnen geïnteresseerd te zijn. In zijn laatste boek .A/ier the last sky geeft professor Edward W. Said op indringende wijze blijk van de gevoelens van machteloosheid die deze gebeurtenissen, ook bij hem, hebben opgewekt. Het is een zeldzaam somber relaas over het leed, de tradities en het isolement van het Palestijnse volk. De fralaie foto's van de Zwitserse fotograaf Jean Mohr spelen een belangrijke rol bij het overbrengen van die gevoelens. Ze tonen de verschillende facetten van het Palestijnse leven in Israël en de bezette gebieden en in de landen buiten het oude mandaatsgebied Palestina. After the last sky lijkt nogal op het platenboek The Palestinians dat John Dimbelby en Donald me Gullin in 1979 schreven, maar heeft een veel prozaïscher taalgebruik. Edward W. Said is dan ook professor Engels en vergelijkende taalwetenschappen aan de Columbia University in Amerika. Hij schreef enkele taalkundige werken, maar de laatste jaren concentreert hij zich vooral op het Palestijnse vraagstuk. Said is zelf een Palestijn van grieks-katholieke huize. Hij werd in 1935 in Jeruzalem geboren en verliet het mandaatsgebied Palestina in 1947, de rest van zijn familie volgde in het voorjaar van 1948. In 1966, eenjaar voor de Zesdaagse Oorlog, bezocht professor Said Ramallah op de westelijke Jordaanoever. Daarna is hij nooit meer naar zijn geboortegrond teruggeweest. De laatste jaren is hij herhaaldelijk genoemd als mogelijk deelnemer aan een Palestijnse delegatie bij internationale vredesbesprekingen over het Arabisch-Israëlisch conflict. redactie LODEWIJK BRUNT en KEES TAMBOER --- Imago als terroristen Centraal in After the last sky - de titel is ontleend aan twee versregels van de Palestijnse dichter Mahmoud Darwish - staat het imago, dat het Palestijnse volk in de wereld, en onder de Palestijnen zelf, gekregen heeft. Palestijnen worden niet gezien als volk met een eigen cultuur en geschiedenis, maar als terroristen. "Velen van ons zijn vermoord, dragen littekens of zijn onopgemerkt tot zwijgen gebracht. En de beelden die gebruikt worden om ons te beschrijven, tasten onze werkelijkheid nog verder aan. De meeste Palestijnen worden afgebeeld als vechters, terroristen en rechteloze paria's. Noem het woord terreur, en een man met een keffiah (hoofddoek - R.N.) en masker die een Kalachnikov draagt, verschijnt voor onze ogen," aldus Edward Said. Hij ziet de Israëli's, de Amerikanen, maar ook de Arabieren als de veroorzakers van het Palestijnse leed. Tegelijkertijd ontkent hij de eigen Palestijnse verantwoordelijkheid niet. De Amerikaans-Palestijnse hoogleraar laat zich evenwel te veel door zijn emoties meeslepen als hij met de beschuldigende vinger naar de Amerikaans-Joodse gemeenschap wijst. Er wordt in Amerika niet normaal over het Palestijnse volk gedacht, omdat de Joodse gemeenschap dit niet toestaat, is zijn visie. --- Joodse Lobby De macht van de Joodse lobby in de VS is volgens prof. Said zó groot, dat Israël gewoonlijk op de steun van bijna 70 of 80 senatoren kan rekenen en dat prominente kranten weigeren kritiek op Israël op te nemen. De Joodse lobby zou de carrières van pro-Palestijnse politici als Paul Findley, Peter Mc Closkey en Charles Percy hebben aangetast. Edward Said vergeet echter zich af te vragen hoe dit komt. Voor vele Amerikanen is de PLO met zijn pro- Russische sympathieën en zijn terreuraanslagen tegen westerse doelen nu niet meteen een organisatie die sympathie afdwingt. De recente radicale uitspraken in Algiers van diverse Palestijnse leiders over het 'voortduren van de gewapende strijd tegen Israël' boezemen ook al weinig vertrouwen voor de toekomst in. Dat bovendien de Amerikaanse politiek niet altijd automatisch Israëls zijde kiest, bleek bij voorbeeld uit het door de Joodse lobby verloren gevecht om de levering van Awacs vliegtuigen aan Saoedi-Arabië. --- Van binnenin De Palestijnse gemeenschap bestaat momenteel uit zon 4,5 miljoen personen: 1,83 miljoen Palestijnen, ofwel 40,7%, bevinden zich onder Israëlisch bestuur (Israël en de bezette gebieden) en 2,66 miljoen, ofwel 59,3%, leven buiten het voormalige mandaatsgebied Palestina. Van deze groep wonen 1.08 miljoen in Jordanië, 400.000 in Libanon, 250.000 in Syrië, 800.000 in de andere Arabische staten en 180.000 buiten het Midden-Oosten. Alleen in Israël, Jordanië en de niet-ArabiSche landen hebben deze Palestijnen burgerrechten gekregen. Edward Said bewondert vooral de leden van zijn volk die in het oude mandaatsgebied zijn blijven wonen. Zij zijn nog in het vaderland, zij hebben de repressie weerstaan en van hen gaat ook de strijd uit voor het behoud van de eigen tradities. Van binnenin (min al dakhil) zo noemt de schrijver deze groep. Hiertegenover staan de Palestijnen aan de buitenkant (filkhariy) die een buitengewoon onsuccesvol bestaan hebben. Zij zijn vervreemd van hun geboortegrond en hebben hun status in Libanon, Egypte, Syrië en Jordanië volledig verloren. Ramallah, 1984 foto* jean mohr Jeruzalem, 1984 --- Lotsverbondenheid Het begrip van binnenin, min al dakhil, wordt door de schrijver nog in een tweede betekenis gebruikt. Het staat model voor de lotsverbondenheid die Palestijnen voelen als ze bij elkaar zijn. Het is de verzameling van signalen, woorden, boeken en getuigenissen die Palestijnen alleen aan elkaar doorgeven, zonder dat de vijandige buitenwereld daar wat van merkt. Edward Said is het er in zijn boek vooral om te doen dit interne Palestijnse leven te versterken. Hij prijst de sporadische Palestijnse schrijvers en historici omdat zij, én de Palestijnen 'van binnenin', het bewustzijn levend houden dat de Palestijnen een volk vormen met een eigen traditie. Edward Said moedigt voortdurend dit zelfverstaan aan, als antwoord op de beeldvorming van de Palestijn als terrorist. Het is jammer dat hij zich heeft laten verleiden zijn relaas grotendeels te baseren op de foto's van Jean Mohr. Hierdoor krijgt zijn boek een wat rommelig karakter en worden sommige paragrafen er met de haren bij gesleept alleen maar om de foto's nader toe te lichten. --- Verdraaiingen Hoewel het boek op een redelijk objectieve wijze de Palestijnse visie weergeeft, staat er toch enige typische historische verdraaiingen in. Zo zegt Said dat het Joodse grondbezit in 1948 7% van het totaal was en dat Israël desondanks 77% van Palestina kreeg toegewezen. Afgezien van het feit dat dit percentage 10% te hoog wordt opgegeven, vergeet hij te vermelden dat Israël voor 50% waardeloze grond, zoals de Negev-woestijn, kreeg. Ook spreekt hij zijn gram uit over het Israëlische optreden tegen Palestijnse studenten op de westelijke Jordaanoever, daarbij verzwijgend dat onder Israëlisch bestuur vijf universiteiten in dit gebied zijn opgericht. Deze omissies zijn deels terug te voeren tot de emoties die als een rode draad door het boek lopen. Zo noemt Said in zijn boek de bouw van Joodse nederzettingen 'een voortwoekerende kanker. Toch is hij ook de man die juist over dit onderwerp kritiek van zijn eigen achterban te verduren kreeg. In een interview met de Canadese krant 'Globe and Mail' zei Said op 8 november 1986 dat de inwoners van de Joodse nederzettingen konden blijven: "Er wonen ca 50.000 Joden op de westelijke Jordaanoever en 700.000 Arabieren binnen het eigenlijke Israël, die gewone burgers zijn. Er zijn voorbeelden van andere volkeren die onderdanen van buurstaten binnen hun grenzen hebben. Dat is het probleem niet, het probleem is de soevereiniteit." --- Suriname is veel groter dan alleen de stad Paramaribo Stan Verschuuren: Suriname: geschiedenis in hoofdlijnen, uitg.: Hes, Utrecht, 135 blz„ ƒ19,50. door BONNO THODEN VAN VELZEN Het boek van Verschuuren, dat half mei is verschenen, is een eigentijds en beknopt overzicht van de Surinaamse geschiedenis. De auteur begint bij de eerste onzekere pogingen van Europeanen om de kust van de Guyana's in bezit te krijgen en eindigt bij het democratiseringsoffensief (maart-april 1987) van bevelhebber Bouterse. Een gigantisch karwei. Het resultaat is een helder geschreven verslag; bij flarden interessant, soms al te zeer haastwerk. Het zou mooi zijn als van dit boekje een tweede druk zou verschijnen. Maar dan moeten wel de lacunes worden weggewerkt en de fouten verbeterd. De belangrijkste bezwaren zijn zowel van inhoudelijke als van meer 'technische' aard. Het boek is een proeve van politieke en economische geschiedschrijving, maar vertelt weinig over cultuur van Surinamers. Het gaat over Paramaribo en, hier en daar, over omliggende contreien, maar over het binnenland komen we weinig te weten. Wat het binnenland van Suriname betreft is Verschuuren slecht gedocumenteerd. Indianen komen na 1680 in zijn verhaal niet meer voor. Lokono of Arowakken heten bij hem Arowak; Kali'na of Karaiben worden in zijn verhaal Carib genoemd, vermoedelijk omdat hij in de Engelse literatuur de naam 'Caribs' is tegengekomen. Ook met de bosnegers of Marrons, door de auteur koppig, in navolging van Creoolse politici, 'Boslandcreolen' genoemd, gaat hij slordig om. Saramakas, of Saramaccaners, noemt hij 'Saramakkers'. Men kan deze opmerkingen als 'schoolmeesterachtig' terzijde schuiven. Ten onrechte. Een schrijver van zon overzichtsboek hoort er niet tegen op te zien dingen op te zoeken. Maar het gaat niet alleen om slordigheden, het gaat er ook om dat belangrijke inzichten geblokkeerd worden door gebrek aan kennis. Een paar voorbeelden. Verschuuren noemt terecht de participatie van bosneger-vrachtvaarders in de goudindustrie (1885 tot 1925). Dat Bosnegers als houtkappers de gehele 19e eeuw hun bijdrage aan de koloniale economie leverden is hem onbekend. Vreemd voor een historicus die zoveel aandacht wil geven aan economische processen, niet vreemd als je bedenkt dat hij die literatuur over het binnenland nauwelijks kent. Het viel mij op dat hij er niet van op de hoogte is dat langer dan een halve eeuw, tot aan het einde van de jaren twintig, enkele duizenden Surinaamse bosnegers in Frans Guyana werkten als vrachtvaarders voor de goudindustrie. Gezien het geringe bevolkingsaantal van die dagen een belangrijk percentage van de totale mannelijke beroepsbevolking. Ook de balata-extractie was niet denkbaar zonder deelneming van bosnegers. Bij de openlegging van het Surinaams binnenland (na 1950) speelden bosnegers een sleutelrol. Kortom, wie geïnteresseerd is in de economische geschiedenis van Suriname kan niet om de bosnegers heen. Verschuuren schenkt geen aandacht aan de staking van de bosnegervrachtvaarders van 1921 - de grootste staking uit de geschiedenis van het koloniale Suriname. Verdient dit niet evenveel aandacht als het optreden van De Kom in Paramaribo? t -----■--■ -■;;;;;-° Suriname: het begin FOTO paroolarchief iiiiiiiiiiiiujuiiiiiiiiihiiiiiiiiiii »;. :.;K mi i Min iiiihihmimi *wWSmm:: I Suriname: nu foioane