Zelfgenoegzaamheid Ook in deze Christeiyke Oedipuslegende schept de ironie de afstand die noodzakelgk is om de lezer niet slechts te boeien, maar hem tegelijk een levendig aandeel te doen nemen in de wonderbare lotgevallen van deze uitzonderlg'ke mensen. De zonde, waar Wiligis, Sibylla en Gregorius zich aan schuldig maken, is dezelfde zonde waaraan A.drian Leverkühn ten onder ging: hoogmoed, zelfgenoegzaamheid. Bij Leverkühn: intellectuele hoogmoed. Bg het legendarische drietal: de primitievere, Instinctieve zelfgenoegzaamheid van het bloed. In het diepst van hun hart wisten Sibylla en Gregorius in welke verhouding zij tot elkander stonden. Zij hebben hun zonde niet slechts begaan, maar ook genoten. In deze „ironische" tweeledigheid ligt het knooppunt «ran gevoelens, driften en instincten, dat de schrgver ons spelenderwijs ontwart. Ook over de Pauselijke heiligheid werpt de ironie haar licht. Het accent valt evenwel niet op het dogma, maar (en ook daarvoor zorgt de ironie) op de „menselgkheid". De blechtscène tussen Paus Gregorius en zgn vrouw en moeder Sibylla krijgt het karakter van een absurd familiefeest, waaraan ook de kinderen deelnemen. Het genie van Mann was nodig om deze terugkeer tot de orde aannemelgk te maken en bg de lezer de glimlach te wekken, die hem met zijn onvolmaaktheid verzoent. Tot deze glimlach was Adrian Leverkühn niet staat, een voor Thomas Mann blijk- Ibaar onverdraaglgke toestand. --- DE IJDELE KLOKKENGIETER VENETIË wachtte buiten het station op mij en had zich op zijn mooist getooid: in een gewaad van glanzende, lichtblauwe zij, vol speelse flonkcringen van vonkenschietende juwelen — of waren het alleen maar knip??Sjcs, die het alom aanwezige water mij gaf? 'K zou zo graag over het water naar deze stad a n het water zijn gekomen, maar dat was niet "J°gclijk geweest. Het aankomen op een kop*taUon, zoals Venetië er een rijk is, heeft trou*et>s een aparte bekoring: hier houdt de wereld °a's jij haar kent op, zegt zon station tegen me, rj" hier begint iets heel anders, als je wilt kun je er een nieuw leven beginnen. Honderden keren Ja afgaande op de klank in de j>hta Maria della Salute terecht kwam, «nv,1" 00k de k)eine klokken tellen mee het blijft moeilijk zo niet onmogelijk, £*ar aantal te bepalen. Tot een betrouwa r totaal komt men dus niet licht. »jj 't betekent geenszins, dat ook zij, j*e de klokken maken, in Venetië niet SJ-el zouden zijn. Eeuwen geleden reeds goorden zij tot de meest geziene bur-5p s- zij het dan niet tot de rijkste, van j" trotse republiek. Een klein, evenr geëerd als benyd gilde, dat meer Vi genoot dan andere, die metalen Jpeibaar en vast deden worden al naar j 9 Wilden, omdat hun werk hoog in de •ïp'hel kwam te hangen en z g stemmen veden weerklinken, die boven-menselijk j Het is nu veel meer dan driehonderd y*l" geleden, dat reizigers uit Pargs in j,,"hetië terugkwamen, die vertelden dat han111 daarginds in het Noorden een klok aaiden gehoord, vergeleken waarmee jle Venetiaanse carillons tot bellen wer>!"• rinkelend in de wind. Het toeval héi e — misschien is het dwaasheid, hier v't Woord toeval te gebruiken — dat b 't tevoren een nieuwe klokkengieter, afe,rtoldo, zich in Venetië had gevestigd, b,Komstig uit een ver weg gelegen stad, s,nzÖn roem was hem vooruitgegaan: in jS? geboortestad had hij een klok ge- Kten, die ver-uit de grootste was van c]?s.cane en waarschijnlijk van de gehele wereld. Een klok met een gonzen stem, die misschien die van ij, I's evenaarde — misschien, want de Ip, lngen van de weinigen, die in hun vV;en zowel te Florence als te Parijs ir*1'en geweest, harmonieerden niet. £aar het was in ieder geval zeker, dat j£ «lokken van Venetië het beste zwij! n konden als een Venetiaan in zijn gf °oortestad terugkeerde na in Florence J pargs te zijn geweest. IATAAR twee sterke krachten werk" zaam zijn. is het resultaat soms, ju . dat zy elkaar opheffen en dat er *j>ets gebeurt. Het heeft jaren ge- UUrd. eer het rijke, machtige Venetië nog meer vertellen; Venetië werd er alleen maar raadselachtiger en aantrekkelijker door. Ik wist niet, dat het een arme stad was, met een revolutionnaire bevolkirfg. Goed, dat wist ik dan nu En de kleine croquant-gebakken inktvisjes, die ik zo juist bij tientallen had gegeten — kon ik er tegen als hij vertelde waarom die hier in Venetië jes en pleintjes, en ik wist 't al. Frans zag het zonder glimlach aan: hij kende het langer dan vandaag of gisteren. Wij lunchten samen, in een eethuisje zonder uitzicht op het water, want daar zou ik nog genoeg van genieten, zei hij. Van het uur gebruikte hg vijftig minuten om mij over Venetië het een en ander uit de doeken te doen Ik vroeg me af of zijn ontluisterende nuchterheid ■de reactie was op een verliefdheid, die ook 'lij had gekend. Of was het alleen maar de Nederlander in de toch wel enigszins cosmopolitische Frans de Graaf? Maar hoorde ik dan zelf ooi; niet tot die nuchtere natie? Ik zal hier niet herhalen wat hij mij tussen da pasta en de formagglo voorschotelde. Hij kon mij zo mals en vet waren? Ja, zei ik, en het bleek, dat de Venetiaanse vissers hun netten zo dicht mogelijk bij de Venetiaanse riolen uitwerpen. En als ik dan misschien nog zou willen weten ■—. Maar ik vertelde hem, dat ik over Venetië nu wel het voornaamste wist en dat ik dat prettig vond, omdat een gewaarschuwd man nog altijd voor twee telt. Ik zei er bg, dat ik, anderzijds, niet alleen naar Venetië was gekomen om over haar vruchtbare riolen en haar arme bevolking te worden ingelicht. Ik zei hem ronduit, dat Venetië op mg óók nog de indruk maakte, een uitermate dichterlijke stad te zgn. En ik vroeg hem, of hij op dat gebied niets wist. Een een klok bezat, zijn roem waardig en die van Florence en Parijs overstemmend. Mario was de man, de Venetiaan van geboorte, die haar had moeten gieten — als Bertoldo, de nieuweling, de vroegere Florentgn, er niet was geweest. Venetië is een stad, die door het water in honderdduizend brokjes wordt verdeeld. Het komt niet door het water (waar het wèl door komt zal iedere Venetiaan u anders uitleggen, over één ding zullen zij het eens zijn: het komt niet door de wijn), maar ook door de bevolking zelf lopen talloze, grillig kronkelende, moeilijk overbrugbare scheidingslijnen. Bertoldo en Mario werden oorzaak, dat dwars door de Venetianen een nieuwe scheiding tot stand kwam, zo breed als het Canal Grande. Het was alsof de kleine, kronkelende scheidingskanaaltjes hierin samenvloeiden: als water en vuur stonden de Bertoldisten en de Marianen tegenover elkaar. Vurig als de vlammen, waarmede hij zijn metalen smolt, was de haardos van Mario, en even vurig was zijn geloof. Klokkengieter was hij uit roeping, niet omdat het hem boeide, de laaiende metalen te hanteren en grote dingen tot stand te brengen. Zou het in Venetië de gewoonte zijn geweest, klokken in paleizen op te hangen en de kerken met cameeën te tooien, dan zou Mario snijder van cameeën zijn geworden. Maar nu hij klokken goot, maakte zijn vurige toewijding, dat hij het meesterlijk deed. Bertoldo daarentegen — hg was het voorbeeld van een bleke, geslepen Florentgn — kende maar één hartstocht: het gieten van grote, helderklinkende klokken. Hij wilde niet weten, dat die hartstocht zijn enige drijfveer was en dat hij óók klokken zou hebben gegoten, als zij voor de hel bestemd waren geweest. Hij wist, dat hij het onmogelijke wenste, maar in de grond van zgn hart wilde hij de enige klokkengieter van Venetië zijn en nog liever de enige ter wereld. Als hg in een kerk omhoog keek, richtte hij zijn ogen niet naar de hemel, maar naar de klokken. rJDENS het carnaval in het tweede jaar na Bertoldo's komst in Venetië is beslist, wie de klok zou gieten, waarnaast die van Parijs en Florence rinkelbellen werden. De feilloze maskers verhinderden, dat de Marianen en de Bertoldisten in grote groepen slaags konden raken. Het bleef bg kleine, snel opgelaaide, snel uiteen gespatte twisten in wijnhuizen en andere gelegenheden, waar men geen onenigheid over kerkklokken zou hebben verwacht. Maar op de avond van de laatste dag 'VÉNETIAANSI VERHAAL door ERIC v. d. STEEN v Illustraties van WIM BIJ MOER J n • . •■ . •<■_ V II .1.1.1 J _ J. J _ u___ Jln_ UI, deed plotseling het gerucht de ronde, en het duurde geen uur of het gerucht was zekerheid, dat dichtbij de Rialtobrug een lijk uit het water was opgehaald * * .... van Mario, dacht ik, zonder het te durven zeggen, want ik mocht Gino niet in de rede vallen. Of toch van Bertoldo? Roodharigen kunnen onbcheerst-driftig zijn en waar had ik toch gelezen, dat iedere Venetiaan tijdens het carnaval tot alles ....? * * ' IK had een paar zinnen lang voorrang verleend aan mgn eigen gedachten, nu hoorde ik Gino weer, hij beschreef hoe het grijsgroene water uit het haar van .Mario droop en dat brokken van zijn eigen brons, dat hij nooit meer zou gebruiken, hadden moeten dienen om hem op de bodem van het kanaal te houden, maar het brons had zich er niet voor geleend en daardoor was de moord aan het daglicht gekomen, veel eerder dan de dader kon hebben bedoeld. Bertoldo, geslepener dan ooit, had zijn alibi's maar voor het opnoemen: tientallen van zijn aanhangers waren bereid te verklaren, dat hij in hun huis van de feestvreugde was komen uitrusten en daarbij het masker had afgezet. De komst van Aswoensdag belette, dat de lang smeulende partijhaat eindelijk oplaaide. Er werd tegen Bertoldo zelfs geen vervolging ingesteld — hoevelen van zijn verblinde volgelingen konden niet met even veel recht er van worden verdacht, de misdaad te hebben begaan ? Niemand zal Venetianen er van willen verdenken, slechter te zijn dan de andere mensen, maar na de eerste, fanatieke opwindingen leek het bijna, of de stad herademde, nu de spanning eindelijk was verbroken. Natuurlijk duurde het nog langer dan een jaar, eer Bertoldo de opdracht kreeg. Maar hij kréég haar, want een klok moest er komen en niemand was er nu meer, die ook maar in de schaduw kon staan van de grote klokkengieter Bertoldo. . De rijkste ervaring, de scherpste oren en de behendigste handen had Bertoldo. Met hun hulp en die van een ongekend groot aantal arbeiders kwam de klok tot stand. Twee huizen moesten worden afgebroken om haar naar de kerk van haar bestemming te kunnen varen. Zij was de grootste en de zwaarste ter wereld en toen zij dan eindelijk na ontzaglijke moeite en inspanning hing, bleek zij ook de welluidendste te zgn. Bertoldo, de geslepen Florentijn, had een klok gemaakt van een weergaloze helderheid en zuiverheid. Hij kon haar niet genoeg horen en mooi verhaal over een mooie stad; het moest hier toch wemelen van zulke verhalen? DE volgende morgen kwam de hoteleigenaar in eigen persoon mij zeggen, dat beneden in de hall de jongen zat te wachten, die signore De Graaf had gestuurd en die mij als gids zou dienen naar het anders onvindbare huis van Gino, de cameeënsnijder. Samen verlieten wij het Venetië van de hotels, samen kwamen wij in het Venetië van de Venetianen. Dit betekende, dat wij door een doolhof van steegjes, bruggetjes, grachtjes en poortjes zigzagden, snel, want de weg is lang door dit gemis aan rechte lijnen leder ogenblik kruisten andere stegen die van ons; in een flits zag ik de mènsea die mijn pad kruisten, ook zij keken links en rechts, weg waren zg, zg deden aan verstrooide acteurs denken, die te vroeg opkomen en zo vlug mogelijk achter de coulissen aan de andere kant weer verdwgnen. Mijn gids zei, dat het hier was, incasseerde zijn fooi en vertrok. Ik stond in een schemerachtig straatje, zo .....A 1,.n V.- Vi^„n„ lichtloos, dat de reep diep-blauwc lucht boven mij even kunstmatig aandeed als de coulissen, waaruit nog steeds acteurs opkwamen, om bliksemsnel weer te verdwijnen. Vier trappen moest ik op, dan een marmeren gang-uit-beteretgden, die lichter werd naar het einde toe. Ik liep graag en met onverminderde snelheid het licht tegemoet. Kloppen kon ik niet, want er was geen deur. Ik schoof het dikke, kralen gordijn opzg. „Ik weet waarvoor u komt, gaat u zitten en sta mij toe dat ik nog even doorwerk", zei Gino met de zachte, hese stem van iemand, die óf urenlang heeft gezwegen, óf te veel heeft gepraat. Het laatste waarschijnlgk. Lang werkte zien. Hij, ijdele klokkengieter die hg was, raakte niet over haar uitgesproken. Vreemdelingen moesten het eerst de klok van Bertoldo zien; hij bracht hen naar de kerk, praatte en wees naar boven, waar zij hing, in al haar hoogheid en helderheid. Maar er waren niet altgd mensen te vinden, die bereid waren naar zgn klok te gaan kijken, en dus ging hij dikwijls alléén naar de kerk. Op een keer, dat dit laatste het geval was, is het gebeurd. Of hij zat dan weL stond of geknield lag, is niet bekend geworden, maar hij bevond zich onder de klok. Het was heel stil in de kerk, niemand was er dan Bertoldo, met boven zich de klok. Hg keek naar omhoog, zoals steeds, zonder op dat ogenblik te mogen verwachten, dat de klok zou gaan luiden. Dat gebeurde dan ook niet. Het eerste geluid dat hg hoorde, was een zacht gekraak, het duurde niet langer dan een tel. Toen bezweek het eiken balkenstel, waaraan de klok, naar men gedacht had voor eeuwen, was opgehangen, en viel de klok op de man, die haar gegoten had. Bertoldo. * » ... itdóód, dacht ik, zijn gerechte straf. Ik dacht het met de snelheid van de gedachte — op dit moment, nu Gino kennelijk het einde van zijn verhaal naderde of het misschien al bereikt had, wilde ik niet, zoals de vorige keer, iets missen. * * * XJIEMAND heeft ooit begrepen, hoe Il het mogelgk was, dat de klok omlaag is gevallen, vervolgde Gino. Bij het onderzoek bleek, dat de zwaarste balk, een eik die speciaal voor dit doel in de Apennijnen was geveld, middendoor was gebroken, een gezonde oersterke eikeboom; er kwam vast te staan, dat geen mens hier de hand in had gehad. En dit was niet hét enige, dat men vreemd of wonderbaarlijk zou kunnen noemen. Bertoldo * * * Dit is de cameeënsnyder, die aan het woord is, dacht ik — en ik dacht het waarschijnlijk om de spanning, hoe het af zou lopen, te rekken. Zoeven dacht je, dat hy dood was, dat het verhaal zijn rechtvaardig einde had gevonden, maar nu snijdt de cameeensnijder een volgends'dieper laagje van de steen aan en nu moet je maar afwachten .... * * * BERTOLDO leefde nog. Na urenlang werken werd hg onder de klok vandaan gehaald, bloedend uit oren, neus en mond. bewusie'oos De klok hij niet door, ik had nog geenszins een volledige indruk van de chaotische hoeveelheid stenen, prenten, beeldjes en chirurgisch-aandoende werktuigen, toen hij van zgn werkbank opstond en tegenover mij aan een koele, stenen tafel kwam zitten. Frans de Graaf — hoe ver leek hy weg! -— had mij verteld wat ik doen en laten moest: luisteren en, alsof Gino een koning was, alleen antwoorden als hij my iets vroeg. Hem niet in de rede vallen Misschien bij wijze van honorarium een camee kopen, ik zou daar nooit mee bekocht zijn," maar dat alleen doen als Gino mij er een aanbood. Ik zat met mijn gezicht naar het enige venster, waardoor ik ver weg een brokje gesmolten zilver zag gloeien: de zee, die Venetië omvat zoals ede! metaal het juweel. Gino, klein, bleek en vroeg grijs, in een wijde, bruine jas, die gerinkeld had van de instrumenten toen hg opstond en die hem nu zowel op een monnik als op een monteur deed lijken, nam my enkele seconden op. Hoe lang was het geleden, dat ik op deze manier in het goede, oude Nederland door grijze, bleke professoren was geobserveerd en geëxamineerd? MAAR Gino vroeg alleen welk verhaal ik wilde horen — dat van de ijdele klokkengieter of van de gouden ring, die zilver werd, of de geschiedenis van de waterval, die nooit de grond bereikte? Hij noemde nog meer titels, vlot en enigszins verveeld, leek mij. De eerste de beste, ging het door mijn hoofd, als een ingeving want ik begreep dat „de eerste de beste" hier iets anders betekende dan in het onverschillige Nederland. Ik zei dus, dat ik graag het verhaal van de ijdele klokkengieter zou horen. Een monnik of een monteur — hoe kwam ik daarbij? Gino veranderde zodra hij*zijn verhaal begon, langzaam en ernstig. Hij had een stuk onbewerkt steen naar de tafel meegenomen; hij hield het omkneld met zijn tengere handen en keek al vertellend langs mij heen, alsof ik niet bestond. Een dichter, die luistert naar zgn inspiratie, of een priester, die doorgeeft wat hem onhoorbaar wordt voorgezegd — hier volgt zijn verhaal zoals ik het optekende; waar de woorden falen is het van mg, het overige is van Gino. moet zó op hem zgn gevallen, dat er tussen haar klepel en de rand een ruimte overbleef, waar hg zgn leven aan dankte. Dagenlang heeft men gedacht, dat hg dood zou gaan, maar hg her■ stelde. Hg herstelde gedeeltelgk. De klok was van grote hoogte als een stolp over hem heen gevallen. Door de luchtdruk waren zgn trommelvliezen gesprongen. Bertoldo, de ijdele klokkengieter. zou misschien nog wel eens een nieuwe klok gieten, al is het er niet meer van gekomen dat Venetië hem een opdracht gaf, maar hg zou nooit meer horen hoe helder en zuiver een goede klok klinkt. Hg hoorde niets meer; hg was zgn gehoor kwijt. Wat nu volgt klinkt daardoor des te vreemder • t TET klinkt des te vreemder, zo be-11 eloot Gino zgn verhaal, omdat Bertoldo geen klokken meer kon horen maar ze ook niet meer wilde zien. Hg vermeed de mensen, en ook de kerk. De mensen zeiden van hem, dat hg de kerk meed, omdat het altyd alleen de klokken waren geweest», die hem naar de kerk deden gaan. Alleen maar de klokken — misschien Is dat wel so geweest. Maar eens op een avond is het gebeurd, dat de klokken begonnen te lulden, alle klokken van Venetië, behalve de ene die gevallen was en onherstelbaar beschadigd. Wie Bertoldo hebben zien gaan, zweren er bg, dat hy de klokken moet hebben gehoord, want hy liep met het hoofd omhoog gericht en zei tegen ieder, die het horen wilde, dat de klokken hem uit zyn slaap hadden wakker gemaakt omdat hy komen moest. Het staat ledereen vrij te geloven wat hg wil — er zyn er, die geèoven, dat hy de waarheid sprak. Zeker is, dat hg een kerk is binnengegaan en dat hy zgn schuld heeft bekend. En zg, die geloven dat Bertoldo, die geen gehoor meer had, werkelgk is opgestaan omdat hg de klokken hein hoorde roepen — zy zeggen, als ge hun er naar vraagt, dat zij dit des te eerder kunnen en willen geloven, omdat het de Kerstklokken waren. Dit is de volgende en laatste laag, dacht ik. De eerste lagen van de steen waren varianten in rood, nu komt de diepste laag, ik hoop maar, dat die wit i 5.... * ~ • --- Heilig door zonde en boete Zeer in het kort komt de inhoud op net volgende neer. Gregorius, vrucht van de zondige liefdesverhouding tussen de jonge Vlaamse hertog Wiligis en zijn tweelingzuster Sibylla, komt op zeventienjarige leeftijd achter het geheim van zijn geboorte, zonder dat hij de namen ; van zijn ouders kent. Hij landt in het ; belegerde Brugge, welke stad door zijn I toedoen van de vijand wordt bevrgd, ' ; zgn ontstaan te en trouwt met de hertogin Sibylla, wier man op een boetetocht naar het heilige land is gesneuveld. Na drie jaar ontdekt hij, dat zgn vrouw in werkelijkheid zijn moeder is. De bloedschande van zijn ouders heeft zich in een nog verschrikkelijker vorm herhaald. Zeventien jaar lang boet Gregorius zijn zonde op een kale verlaten rots in een meer, afgezonderd van de mensen, door weer en wind ineengeschrompeld tot een wezen, waaraan niets menselijks meer valt waar te nemen. Daarna 'wordt hij door een wonder Gods verlost en tot de hoogste waardigheid verheven, die er voor een sterveling is weggelegd. Als Paus naar Rome geroepen, bezit hg de macht zijn moeder vergiffenis te schenken en zyn beide dochters te dopen. „Extreme Sündhaftlgkeit, extreme Busse, nur diese Folge schafft Heiligkeit", aldus heeft Thomas i Mann zelf het thema van zgn legendarische roman in een formule samengevat. Reeds eerder, in zgn grote romancyclus Joseph und seine Brüd e r en in de Mozesnovelle Das Ges e t z, heeft Mann zich met religieuze problemen bezig gehouden. Het was in die boeken vooral religie „in aanbouw", die zgn belangstelling wekte, het koortsachtige stadium waarin de godsdienst fungeert als een moeizame poging om de onbegrepen angsten en verwachtingen van de mens met woorden en symbolen te bezweren en het bande- ' loze, „natuurlijke" leven aan geopenbaarde wetten te doen gehoorzamen, j Op dat terrein, waar alles mogelgk is, I was Mann in zgn element en bewees hg zijn weergaloze vermogen om aan vage, broeiende zaken contour en betekenis te geven. De afstand, die Mann met zyn ironie schept, is de afstand die nodig is voor waardering en medeplichtigheid zonder sentimentele begripsverwarring. Dit ironische standpunt is, dunkt my, het enige principe waarmee een romanschrijver zulke oncontroleerbare stof kan ordenen en reproduceren. --- Thomas Manns „Der Erwahlte” Christelijke Oedipuslegende Verzoening door ironie DE spanning tussen het burgerlgke en het artistieke, zo zou men grofweg het belangrgkste thema van Thomas Manns levenswerk kunnen omschrijven. Artistiek is daarbg alles wat tot verrijking, verdieping, dikwijls ook tot vervaging en ontaarding bgdraagt. Burgerlijk wat op behoud, verzoening, continuïteit uit is. Misschien heeft het burgerlgke element in deze strijd om levensinzicht het laatste woord. Maar pas dan wanneer het door een proces van bezinning en twijfel is heengegaan. In feite is dat „Entbürgerlichung", en Mann noemt het ook zo. In dit proces, dat van boek tot boek wordt voortgezet en van wisselende gezichtspunten uit wordt onderzocht, is een van Manns machtigste hulpmiddelen de ironie. ; Door zijn ironie schept Mann afstand zowel tegenover het ene als tegenover het andere element en brengt hij een verzoening tot stand, die in zgn geval een bijzonder soort van medeplichtig heid uitdrukt, critiek en vertedering tegelijk, restrictie en liefdesverklaring In Thomas Manns op een na laatste roman, Doktor Faustus, een boe! van bijna 800 bladzgden, dat van d< lezer een grote krachtsinspanning er een niet verflauwend uithoudingsver mogen eist, heeft Mann geprobeerd he leven te beschrijven van een mens ir wie het artistieke element een exces i geworden. Deze man, de componis Adrian Leverkühn, verzaakt het lever; ter wille van zijn dromen, komt buitede gemeenschap der anderen te staan en raakt daardoor onder invloed van het fascisme. Aan het einde van de roman gaat hij in waanzin ten onder. In Adrian Leverkühn, de moderne Faust, die eveneens zgn .ziel _ aan de duivel verj kocht, heeft Mann bepaalde Duitse THOMAS MANN karaktereigenschappen willen symboliseren, een noodlottige Duitse ontwikkeling willen uitbeelden. Zijn jongste roman, Der Erwahlte, bij S. Fischer Verlag te Frankfurt verschenen, kan men als een naspel .den van zijn voorganger, waaraan het danken heeft. Bij de voorbereiding van zijn Faustusroman kreeg Thomas Mann een anonieme Latgnse verzameling sagen, sprookjes en legenden in handen, waaruit hij de componist Adrian Leverkühn de onderwerpen voor een reeks marionettenopera's laat putten. Een van die opera's heet Von der Geburt des seligen Papstes Gregor. Aan de middelhoogduitse bewerking van deze legende door Hartmann von Ave heeft Thomas Mann de stof voor "> e r Erwahlte ontleend, een stof üe hem, toen hg er kennis van nam, nmiddellijk buitengewoon aantrekkelijk eek. Deze aantrekkelijkheid schuilt in 'e gecompliceerde, abnormale verhoving, waarin de belangrijkste figuren alt het boek tot elkaar staan, een geompliceerdheid, die de schrgver ruim:?hoots in staat stelde zijn persoonlijke ■roblematiek te variëren en zgn drang laar volledigheid te bevredigen. Omlachtig is de roman evenwel niet geworden. Integendeel. Der Erwahlte Is een van Manns leesbaarste, meest .onderhoudende" boeken. Bovendien is het slechts 300 bladzg'den dik. wiens laatste roman „Der Erwahlte" hierbij wordt besproken door ADRIAAN MORRIEN (Eigen ---