Uitklapluiken, stukjes strip en beeldgrappen BOEKEN Indien de stapel prentenboeken op myn bureau iets zegt over het gemiddelde, dan is het genre flink aan het veranderen. Lange tijd waren prentenboeken en sprookjes byna synoniem en superlatieven schoten te kort by de beschrijving van de prachtige illustraties. Dat gold (en geldt) by voorbeeld voor het werk van Bernadette; bekyk in de boekhandel haar nieuwste boek maar eens, Andersens sprookje De sneeuwkoningin. Maar er zijn steeds meer andersoortige verhalen. Grappige byvoorbeeld, zoals Oskar krijgt ook altijd de schuld door Tony Ross (over een jongetje en zyn onzichtbare vriendje Bonker dat al het kattekwaad uithaalt, maar Oskar kan niemand overtuigen van Bonkers bestaan). Of een heel reëel verhaal als Ron Maris' Is er iemand thuis ? (over een kind en een hond, die by' opa en oma achter elke deur kijken om te zien wie daarachter zit). Hier hebben de grappen te maken met de opbouw van het boek, uit halve en hele pagina's. lemand die haast altyd grappen in de vormgeving verwerkt is Eric Carle. Zyn bekendste werk is waarschijnlijk Rupsje Nooitgenoeg, waarin een rups zich door alle bladzijden van het bewuste verhaal heen eet. In zyn nieuwste boek, Pappa, pafc je de maan voor mij ? verwerkte hy' een uitklapbare ladder, een grote berg en een reusachtige maan. Gezien deze gegevens zal het duidelyk zyn dat pappa inderdaad probeert dit verzoek in te willigen, maar de afloop is - zoals vaak by Carle - anders dan vermoed. Weer andere boeken zetten de eigen fantasie aan het werk; kyk by voorbeeld eens naar Margaret Mahys verhaal 17 koningen en 42 olifanten (die zijn samen op reis en komen in het oerwoud alle mogelijke dieren tegen die - zeker in de tekst- zeer beeldend zijn beschreven). Uitgeverij Leopold heeft voor een nieuwe prentenboek-variëteit gezorgd door ongewoon uitvoerige illustraties te laten maken bij kinderdichtbundels. Zo tekende Reintje Venema in het nieuwste boek van Nannie Kuiper, Nog even zwaaien, per gedichtje twee pagina's vol en dat deed ze niet voor het eerst. Er is, kortom, nogal wat aan de hand in prentenboekenland. Tot myn vreugde overigens, ik werd wat moe van al die superlatieven. En bovendien, in de vrije kunst werd Rembrandt toch ook gevolgd door im- en expressionisten ? Waarom zou dat dan in de prentenboeken niet gebeuren ? Begenadigde boekenmakers vind ik Janet en Allan Ahlberg; ik heb erg gelachen om Bot en Botje, een verhaal dat door de Onderwijstelevisie wordt verfilmd. Bot, Botje en hun hond zyn geraamten die zich 's nachts verschrikkelyk vervelen. Ze willen op straat graag iemand bang maken, maar zelfs de politieagent doet een dutje, dus ze komen niemand tegen. Uit pure balorigheid doen ze alle dingen waar verveelde kinderen over weten mee te praten, alleen heeft hun balorigheid iets speciaals omdat Bot, Botje en hun hond geraamten zyn. Bovendien, échte huisdieren zullen ook niet uit elkaar vallen, maar een skelet doet dat moeiteloos. De uitklapboeken die zon furore maakten omtrent de eeuwwisseling zijn in de jaren zeventig aan een tweede jeugd begonnen. Een van de nieuwste voorbeelden is De latooavboot van meneer Klem <_c*crt ~ Tt^eN-W^A-a*t landse tekst van Heleen Kernkamp-Biegel. Het is een verhaal voor prille lezers, in een ongewoon grote letter gezet en de voorwerpen in de tekeningen zijn van woordjes voorzien, zoals in de Richard Scarry-boeken, zy het minder overvloedig. Wat mij betreft hadden er nog wel wat meer woorden bij mogen staan, zoals 'handvat' bij het uitklapbare luik in het boek, al was het maar om te laten zien aan welke kant dat luik open kan (het mijne zat nogal vast). Maar de uitklapdelen zijn gelukkig niet zo kwetsbaar dat het boek daardoor beschadigt; het is echt voor kinderen die nog ontdekken hoe je met een boek moet omgaan. Voor iets ervarener kijkers is het tweede uitklapboek van deze lichting, Hotel Apekool door Stephen Wyllie en Maureen Roffey. Een lange, dunne aap opent op een dag hotel Apekool en ontvangt als eerste gasten een giraffe, een schildpad en een nijlpaard. Maar die logeerpartij loopt zo slecht af dat de aap daarna liever een restaurant begint. In het verhaal zyn zon veertig flapjes verwerkt, met daaronder tekeningen die herhalen wat al in woorden is gezegd - dat moet toch een aardige hulp zijn voor beginnende lezers. Een geestig verhaal, zowel wat de tekst betreft als de tekeningen. Vooral jonge kinderen weten gruwelijke verhalen te waarderen, denk by voorbeeld maar aan de tien kleine negertjes die allemaal verdwenen, op één na. Wie van lekker griezelen houdt komt aardig aan zijn trekken met Het droevige verhaal van Victoria en haar viool door David McKee. Ik vind het heel passend dat Wim Hofman voor de vertaling zorgde, i want die is ook niet bepaald verslingerd aan lieve verhalen. Na lang tyd oefenen en ten koste van zeer veel burenverdriet leert Victoria viool spelen, maar als het uiteindelijk zover is kan ze het ook. Droevig, maar prachtig. Ze ontroert de mensheid tot tranen toe, tot ze daar op een dag schoon genoeg van heeft en de wijde wereld intrekt -mèt haar viool, want zo nodig kan ze dan ook de wilde dieren op het gemoed werken. Maar tot haar verbazing èn genoegen komen in het oerwoud opeens vrolijke wijsjes uit haar instrument, die de dieren aan het dansen brengen. Lang kan Victoria er niet van genieten: ze wordt verorberd door een dove leeuw. Een zeer aangenaam verhaal; ik wou dat er meer van zulke prentenboeken waren. Een vertederend verhaal met een zeer democratische afloop is De koning zonder onderdanen van Hannu Taina (illustraties) en Raija Siekinnen (tekst). Een koning in een prachtig paleis kan alleen maar treuren omdat hy' geen onderdanen heeft, totdat een aanloopkat bij hem intrekt. Dat dier zet de koning flink aan het werk, hij doet van alles wat koningen gewoonlijk laten doen. Hy' wordt er byna een normaal mens door. En dat wordt hy' echt als hy' buren krijgt die denken dat hy' meneer De Koning heet en de kat Tijger; op het laatst zit op zyn brievenbus zelfs een bordje met de naam 'De Koning. Niet alleen de illustraties zyn fraai, maar ook de hele vormgeving van het boek. De teksten doen absoluut geen afbreuk aan de afbeeldingen en dat is wel eens anders. Posy Simmonds is vooral bekend als striptekenares. Dat is aan haar boek Fred af te zien. Symmonds speelt met formaatverschillen. Nu komt afwisseling van grote en kleine plaatjes wel vaker voor, maar meestal is het haast zichtbaar hoeveel moeite dat heeft gekost. Hier gelukkig niet, die inspanning gaat immers meestal ten koste van het verhaal. De hoofdpersoon Fred is een kat die net dood is. Afgaand op de tekeningen was hij bovenal een begaafd slaper. De kinderen uit Freds huis hebben dan ook moeite een goed grafschrift te bedenken, 's Nachts zien ze in de tuin allemaal poezen staan die hun tot hun verbijstering vertellen dat Fred de beroemdste kat ter wereld was, want hij zong zeldzaam prachtig. Dat gezang was natuurlijk de gruwelijke grote mauwsong, maar toch. Die gaan ze dan allemaal samen zingen, ter nagedachtenis aan Fred. Een leuk verhaal dat misschien wel een troost is voor kinderen wier eigen poes net is overleden. De vormgeving vind ik ook prettig; de teksten zijn heel on-stripachtig in hoofd- èn kleine letters geschreven. Dat maakt het verhaal op slag toegankelijker voor moeizame lezers. JONNEKE KRANS Bernadette/Andersen: De sneeuwkoningin, Christofoor (ƒ21,50). tony Ross: Oskar krijgt ook altijd de schuld, Altiora (ƒ19,50). Ron Mans: Is er iemand thuis ?, Lemniscaat (ƒ 19,90). Eric Carle: Rupsje Nooitgenoeg (ƒ 19,90) en Papa, pak je de maan voor mij ? ƒ29,50), beide Gottmer. Margaret Many: 17 koningen en 42 olifanten, Thieme (ƒ 17,50). Nannie Kuiper: Nog eventjes zwaaien, Leopold (ƒ 18,90). Janet en Allan Ahlberg: Bot en Botje, Gottmer (ƒ22,50). Richard Fowler: De lawaaiboot van meneer Klein, Thieme (ƒ 17,50). Stephen V\ vllie en Maureen Maureen Roffey: Hotel Apekool, Van Holkema & Warendorff (ƒ 22,50). David McKee: Het droevige verhaal van Victoria en haar viool. Van Holkema & Warendorff (ƒ22,50). Hannu Taina en Raija Siekinnen: De koning zonder onderdanen, _enMY\sc__t (f _\,so>. Vos> S\n,nv„n4&*. Yt-p-A. \>* \\*_--ïw.,v.--.-- Fred op de omslag van zijn boek, gemaakt door Posy Simmonds --- De 'sensuele' keramiek van Barbara Nanning Kunst die groeit onder ie handen EXPOSITIES "Keramiek is heel magisch. Het materiaal komt uit de grond en als je het gebakken hebt, overleeft het iedereen. By' opgravingen komt er altyd keramiek boven. De hele wereld is opgebouwd uit keramiek, kijk maar om je heen: straatstenen, bakstenen, de wcpot, het serviesgoed. Als je langs rivieren loopt, weet je: daar ligt klei. En het overleeft alles. Dat spreekt me erg aan." In een onstuitbare woordenstroom verklaart beeldend kunstenaar Barbara Nanning haar liefde aan aardewerk. Aards, eeuwig en sensueel zyn daarby' de sleutelbegrippen. Wie mocht denken dat keramiek slechts verleden heeft, is onjuist geïnformeerd, blykt uit de woorden van Barbara Nanning. De Amsterdamse keramiste (pottenbakster klinkt te knus voor haar werk) trekt gretig de ly'n door naar de toekomst. Want al houdt de wetenschap en de industrie zich bezig met het uitdiepen van toepassingen van modern materiaal als kunststoffen, de eeuwenoude en natuurlijke keramiek speelt nog steeds een belangryke rol. Nanning: "Klei is fantastisch materiaal. Een arts vertelde me, dat er in de medische wereld met nieuwe toepassingen van keramiek wordt geëxperimenteerd. Zo schynt er by' voorbeeld gewerkt te worden aan 'keramische' schouders. Een vry nieuw proces. Als iemands schouder verbrijzeld is, planten ze een op 1300 graden gebakken schoudergewricht in. Keramisch materiaal is altyd poreus, bevat haarvaatjes als speldeprikjes. Daar groeit nieuw bot dan doorheen, het porselein tegelijkertijd als een soort voeding gebruikend en na een halfjaar is het aardewerk door de botvorming opgevreten en heeft zich een heel nieuwe schouder gevormd. En er wordt in de auto-industrie geëxperimenteerd met motorblokken van keramiek. Het dringt y'zer als materiaal steeds meer weg. Ja, dat doet me zeker goed." Deze pleitbezorgster heeft niets met keramische industrie te maken. Zy is vry kunstenaar en ze geeft les. In het Amsterdamse Stedelyk Museum - tussen het restaurant en de Nieuwe Vleugel - worden zes werken van haar tentoongesteld. Al jaren geeft zy' les, maar twee weken geleden startte Barbara Nanning - op eigen initiatief- een keramiek-opleiding in het hartje van Amsterdam: in een groot atelier op het WG-terrein. Nanning geeft er samen met gastdocenten les aan beginners en gevorderden Daarnaast is het mogelijk lid te worden van het atelier: leden krijgen een sleutel en kunnen voor hun vrye werk gebruik maken van de ovens. "Dit is uniek voor heel Nederland. Er wordt ook fantastisch op gereageerd door geïnteresseerden en sponsors." Van de geëxposeerde schaal- en potvormen blinken enkele uit door een wonderlyk samengaan van eenvoud, inventiviteit en schoonheid. Ze zyn alle het produkt van Nannings relatie met het materiaal, die dryft op sensualiteit. "Keramiek is heerlyk, klei is heel lekker om aan te raken. Als je aan het draaien bent, voegt het materiaal zich echt." Aanvankelyk maakte Nanning op de draaischyf 'puur technische vormen. Zij kreeg haar opleiding aan de Rietveldacademie (van Jan van der Vaart) en volgde een jaar lessen aan de monumentale afdeling van de Rvjksakademie. Orrv l_oe_ te \ereï\ Araa\et\' mot"In Nederland was gebruikelijk: i wilde je wat leren, dan moest je ervoor betalen. In Frankrijk werkte ik bij Pierre Mestre, die de ene helft van het jaar in zyn atelier in het pottenbakkersdorp La Borne zat en de andere helft in , Rue de Montparnasse in Parijs. De afspraak was dat je de helft van de tijd voor jezelf werkte en de andere helft voor Mestre. Je was zijn assistent; hy' maakte monumentaal werk als fonteinen en ' wanddecoraties. Om in je levensonderhoud te voorzien, verkocht ;je je eigen werk. "Ik heb toch het meest gehad aan de Rietveld. Wat ik heel positief i heb gevonden - en daar is nu juist . veel kriliek op - is de vrijheid die \e V.teec ort\ Avrvtterv su_c\ \ie i . „__ __r_***rr-_r-»n—-•■■*■ —~— "mwv en daar heb ik me altijd goed by gevoeld. In die tijd maakte ik keramiek met abstract-geometrische decoraties in gekleurd glazuur, geïnspireerd op de kleurenleer van de Zwitser Johannes Itten (1888-1967). "In Mexico raakte ik tydens een studiereis geboeid door de felle kleuren in de textiel die je daar tegenkomt. Ik heb balen garen en textiel gekocht en meegenomen. Thuis ben ik dat met keramiek gaan combineren. Ik draaide dan schalen en voordat ik ze ging bakken, maakte ik er groeven in. Vervolgens omwoelde ik de groeven met felgekleurde draden. Zo kreeg je textiel-vlakken in keramiek. Het was allemaal op basis ik het van tevoren op papier geschetst had. Ik liet niets aan het toeval over. En op een gegeven moment zei het me niets meer. Nu kan ik me ook niet voorstellen dat ik dat gemaakt heb." Toch brak die 'koele, technische' periode de weg open naar het vrije werk waarmee Nanning nu indruk maakt, want textieldraden zijn gezichtsbepalend geworden voor wat ze tegenwoordig maakt. Niet dat die draden zichtbaar zijn, maar ze spelen een belangrijke rol bij het ontstaan en het uiterlijk van een schaal of pot. De verrassende lichte knik of juist nadrukkelijke breuk die haar recente werk kenmerkt, ontstaat door draden. "Ik ben gaan uitproberen wat er gebeurt als je tijdens het draaien textiel om de klei heenbindt. Ik draai eerst een cylinder van zo'n zestig centimeter hoogte; daar knoop ik dan - scheef - een stuk touw omheen en dan draai ik door. Eerst is het touw nog nat en zwabbert het, daarna krimpt het. De cylinder wordt al draaiend boller, die dijt uit. En dat is het eigenlyk: dat je het laat groeien onder je handen." Al haar op die wyze ontstane kunstwerken zijn unica. "Het zou me niet eens lukken nog eens precies hetzelfde neer te zetten. Gewoonlijk moet ik drie a vier keer opnieuw beginnen voordat het is zoals ik het wil hebben." Schalen en potten zijn onuitputtelijk als grondvorm. "Een spannende vorm ook, want het omsluit een inhoud, terwijl binnenen buitenzijde een spel aangaan. Ik vind het ook mooi datje er iets in kunt doen." Alles wat Nanning maakt, raakt ze kwijt via verkoop. "Ik heb overigens nog nooit bij iemand gezien dat ze iets in een pot of schaal van me legden. Fruit of zo. En om nou expres een gat in de bodem te maken zodat je hem niet kunt gebruiken, dat zie ik ook niet zo." Kleur is nagenoeg verdwenen uit haar werk, ze verkiest het gebroken wit van de gebakken klei. "Ik vind de huid van klei heel mooi. Als het licht erop valt, lijkt het wel jute. Soms geef ik de binnenkant een kleur, maar nooit meer door middel van glazuur. Ik meng daarentegen pigment door de klei." Het effect is niet een opdringerige glanzende kleur, maar een fraaie wat matte tint. CATHERINE VAN HOUTS Werk van Barbara Nanning, t/m 14 februari \n nel Stede.UjW Museum \msler- A«_n. y*..__~vvm_- „_-É ..~av--*... Barbara Nanning: 'Keramiek is heerlijk, klei is heel lekker om aan te raken.' foto john melkskens Pot in een tussenfase, eindresultaat zonder touw en van binnen blauw --- EXPOSITIES OPEN HUIS Het Rotterdamse museum Boymans-Van Beuningen (Matthenesserlaan 18) houdt zaterdagavond feestelijk open huis. Het museum is dan vanaf 19.30 uur voor iedereen gratis toegankelijk voor het bekijken van Winterse beelden. Nadat directeur Wim Crouwel vanaf 20 uur de verzamelde geïnteresseerden heeft toegesproken, volgt een cultureel programma met onder meer een dia-overzicht dat een indruk moet geven van de activiteiten van Boymans het komend seizoen (veel sculptuur-tentoonstellingen). Vanaf 22 uur geven deskundigen (o.a. Marianne Brouwer, Sjarel Ex, Fortuyn/O'Brien) al discussiërend hun visie op de positie van de sculptuur in de hedendaagse kunst. Verspreid over de avond zijn er optredens van de dansgroepen King Cherry en het Historisch Dansensemble Volta, is er een modeshow (wintercollectie) van de Rotterdamse kledingvormgever P.G.xxx. En tenslotte wordt dansbare popmuziek het museum ingestuurd door de groep The Hustlers Part II (tot 00.30 uur). Intussen gaat het Boymans door met het organiseren van (gratis toegankelijke) zondagconcerten (aanvang 13.30 uur). Komende zondag wordt nieuw gecomponeerde muziek uitgevoerd door het ASKO-koor. --- RICHARD DREYFUSS EMILIO ESTEVEZ STRKEOUT „STAKEOUT" brengt pers en publiek tot groot enthousiasme: Telegraaf -„zeer onderhoudend amusement" Het Parool -„een spannende politiefilm, die eindigt in een strijd op leven en dood" Algemeen Dagblad - „smakelijk ratjetoe van spanning, avontuur, romantiek en humor" „fantastische achtervotgingsscènes" Het Vrije Volk - „Dreyfuss op dreef in geestige politiefilm" Utrechts Nieuwsblad - „'n lekkere lic htverteerbare politiefilm" - „Dreyfuss en [ stevez overtuigen als dollend polltiekoppel." 2eweek --- GLASNOST In de Technische Universiteit te Eindhoven (Den Doloch 2) is tot en met 15 februari de expositie van hedendaagse 'officieuze kunst' uit de Sovjet-Unie te zien (zie Het Parool van maandag). De Studium Generale aan de TU Sovjet-Unie in de steigers behelst echter niet louter beeldende kunst. Dinsdag 26 januari (12.45 uur) wordt de film Terna vertoond, de in de SU verboden film over emigratie naar Israël van Panfilov, woensdag 27 (11.45 uur) wordt in lezingen aan de kaak gesteld in hoeverre de perestrojka gebruikt wordt om een technologische en economische inhaalmanoeuvre te bewerkstelligen en op 28 januari (20 uur) beleeft de film Assa van - m ---