Onzakelijk Al met de ontwikkeling van Zuid-Oost zVJn er door de gemeente fouten gemaakt. V* noem het onverstandig en onzakelijk dat de gemeente het heeft laten afweten door er geen geld in te steken en alles heeft overgelaten aan de beleggers en nnanciers. Bovendien had men Zuid- Oost geheel moeten voltooien inclusief de infrastructuur (wegen), die daar verre van optimaal blijft. Maar wat zie je nu: de aandacht wordt verlegd naar het Tele- Portgebied (Sloterdijk). Ik noem dat gearceerde aandacht, omdat het bedrijfsleven geen enkele belangstelling voor Sloterdijk heeft. De bedrijven die wel belangstelling tonen: het GAK, Elsevier£ DU en het Sociaal Fonds bouwnijverheid, zitten er al sinds jaar en °;ag in de buurt. Het extra attractiepunt teleport met het argument dat men alle hypermoderne communicatiemiddelen naast de deur heeft, is natuurlijk betrekkeiijk. Ik ga toch ook niet vlakbij Lopik wonen, omdat daar alle tv-beelden vandaan komen. De enige manier om nog enige vaart in Sloterdijk te krijgen is de verkoop van de grond. Maar de gemeente houdt krampachtig vast aan het erfpachtsysteem." --- Weinig marktgericht Dat Amsterdam ook landelijk gezien de boot dreigt te missen is volgens Rompelman te wijten aan de houding van het gemeentebestuur, die hij weinig markgericht noemt. "Er is over geklaagd dat grote beleggers geen interesse meer in Amsterdam hadden. Vorig jaar is een aantal aanzetten gedaan om die relatie te verbeteren, maar het blijft stroef. Zo is er binnenskamers wel gesproken om iets aan het bestaande erfpachtsysteem te doen. Maar er gebeurt voorlopig niets. "Dan zie je dat bij voorbeeld Rotterdam het de beleggers veel aantrekkelijker maakt. Zo is daar de termijn van erfpacht verlengd tot 99 jaar, dat is het dubbele van wat Amsterdam hanteert. In Den Haag komt een systeem van erfpacht met éénmalige afkoop. In feite is de grond daar dus gewoon te koop. Het is dan toch logisch dat investeerders zich in eerste aanleg richten op die gemeenten die marktconform te werk gaan. "Neem een begrip als public-privatepartnership (ppp; het in nauwe samenspraak tussen overheid en particuliere instantie ontwikkelen van bij voorbeeld een gebied. HL). Daar heeft men hier in Amsterdam wel van gehoord, het komt echter niet van de grond. Maar kijk eens naar het gebied van de voormalige Hallen in Parijs of de ontwikkeling van de Docklands in Londen. Daar kon het wel op deze - de ppp - basis. Nee, ik vrees echt dat Amsterdam de boot gaat missen, bij het ontwikkelen van bij voorbeeld het U-gebied ten oosten van het Centraal Station, indien dat niet op ppp-basis gebeurt. "En dan heb ik het nog niet eens over de ambtelijke organisatie. In Amsterdam is er veel te weinig coördinatie tussen de diverse instanties, die zich met ruimtelijke ordening bezig houden. Ook wat dat betreft kan men hier een voorbeeld aan Rotterdam nemen." --- FINANCIEELS ‘Zakeneentra in Amsterdam missen allure’ Hoofdstad ook nationaal achterop door HANS LEUTE ,"oewel de verhuur van kantoorruimten jaarlijks stijgt, neemt het aanbod •tiet af. Integendeel. Het blad VastGoedMarkt dat is gericht op het onroe- rend goed, berekende onlangs dat het aanbod aan kantoorrruimte in 1987 steeg van 1,52 tot 1,54 miljoen vierkante meter. En dat terwijl de verhuur Jj'Orig jaar met 26 procent steeg tot bijna een miljoen vierkante meter, "aast een teveel aan kantoorruimte beginnen beleggers zich ook te roeren *ver de kwaliteit van de kantoren in Nederland. •ü Het Parool werd de kwaliteit onlangs vergeleken met 'bordkarton. Vol-6*ns beleggers worden kwalitatief goede kantoren als het World Trade penter in Amsterdam zo langzamerhand een uitzondering. Aanbod en kwaliteit zijn er het gevolg van dat zeker Amsterdam op internationaal ni- geen noemenswaardige rol speelt. jen interview met een kenner van de onroerendgoedmarkt: de hoofdre- Qacteur D.A. Rompelman van het blad VastGoedMarkt. Deze gespecialiseerde uitgave van Wolters Kluwer (oplage 10.000) is onder meer bestemd vr: overheidsinstellingen, projectontwikkelaars, banken, bouwondernemingen en beleggers. AMSTERDAM - Amsterdam heeft de b°ot gemist bij het ontwikkelen van een met internationale allure. Op het internationale vlak speelt de hoofdstad geen enkele rol in de concurrentie om bedrijven te lokken. Amsterdam moet het echter niet alleen afleggen steden als Londen, Parijs en *rankfurt. Ook nationaal gezien dreigt de hoofdstad het te verliezen van Rotterdam, Den Haag en Utrecht. Volgens O. A. Rompelman voert Amsterdam op verschillende terreinen een verkeerde Politiek en worden de verkeerde keuzen Sedaan. Kortom het bestuur van de hoofdstad voert een verre van zakelijk beleid. Rompelman noemt het geen goede *aak dat Amsterdam drie zakeneentra °ntwikkelt: Zuid-Oost, Sloterdijk en straks het IJ-Oevergebied. Het gevolg is een teveel aan kantoren. Andere grote steden zijn juist aantrekkelijk omdat ze een gebrek aan ruimte hebben. In onroe- rend-goedkringen wordt dit het in Amsterdam ontbreken aan leklas-locaties genoemd. Ex-NMB-hoofdkantoor bij WTC wordt in nieuw jasje gestoken. foto anefo D. A Rompelman ... de boot gemist ... paroolfoto frans nieuwenburg --- Schaarste 'Een veelheid aan locaties brengt met 2'ch mee dat een heel belangrijk ding ontbreekt: absolute schaarste om te bouten. Om die reden zijn wyken als de City '1 Londen, Mid- en Downtown op Manhattan (New Vork), het Bankenviertel in Frankfurt en het achtste arrondissement 'n Parijs, de plekken waar iedereen wil 2'tten. Er heerst daar een permanente overvraag op gebied van kantoorruimte. Oat het peperduur is om er te zitten niet uit. Als bank tel je bij voorbeeld niet mee, wanneer je in Londen niet in de City zit. "Waar het de bestuurders van Amsterdam mank aan gaat is dat ze te veel lijden aan zelfoverschatting en zelfgenoeg- daar waar het de uitstraling van de stad betreft. Internationaal gezien speelt Amsterdam geen enkele rol. Wanneer je kijkt naar de internationale bekijven die worden aangetrokken, dan zie '* geen enkele aanleiding voor zelfge- n°egzaamheid. Amsterdam heet het financiële hart van Nederland te zijn. Maar lr> de wereld is het niet meer dan Madur°dam. Neem bij voorbeeld de internationale banken. Vergelijk je het kantoor van Citibank hier met steden als Frankfurt 01 Londen, dan is het kantoor in deze steden respectievelijk vijf en tien zo Het kantoor van de Nederlandsche Credietbank wordt straks verplaatst en komt buiten het centrum te staan. Zoiets 's in bij voorbeeld Londen of Frankfurt °ndenkbaar." --- Bordkarton Onlangs werd in Het Parool - onder anderen door directeur L. Husken van het onroerend goedfonds Wereldhave en directeur C. van Lammeren van het beleggingsfonds Rodamco - geklaagd over de kwaliteit van de kantoorgebouwen. Daarbij werd onder meer de kwalificatie 'bordkarton' gebezigd. Ook Rompelman is dit alles niet ontgaan. 'Tk ben natuurlijk geen bouwkundige. Ik durf het dan ook niet over bordkarton te hebben. Ik geloof niet dat men hier qua bouwkundige kwaliteit ver achter holt. Maar ik zie wel dat de kwaliteit van kantoren in steden als New Vork. Londen en Parijs beter is. Gewoon omdat er voor betaald wordt. "Voorheen heette het bouwen voor de eeuwigheid. Een kantoorgebouw moest minstens honderd jaar mee kunnen. Dat is een beetje over. Een kantoor gaat nu tien tot twintig jaar mee, omdat er sprake is van een razendsnelle veroudering. Het prachtigste voorbeeld is het eerder genoemde voormalige hoofdkantoor van de NMB. Er komt nu een volslagen nieuw gebouw, omdat het na vijftien jaar hopeloos verouderd was." --- Loopt werkgelegenheid als 'n tierelier ? door JAN PEN DE WERKGELEGENHEID, lees ik in deze krant, is de afgelopen jaren gegroeid als een tierelier. Dit wordt gemeld door Gerrit Zalm, onderdirecteur van het Centraal Planbureau. Wat met een tierelier wordt bedoeld kan ik niet precies achterhalen, maar tierelieren betekent kwinkeleren en zingen, speciaal door vogels. Zalm staat in Het Parool van 15 maart, met zijn portret erbij. In hetzelfde dagblad, maar nu van 16 maart, treffen wij Journaille aan, op pagina één, linksonder. Hij spreekt over 'linkse types, vooral economen' die ergens ingetrapt zijn. Waarin? In de opvatting dat winst, naast een aangenaam inkomen voor welgestelde personen, ook nog werk zou opleveren. Volgens Journaille klopt dat niet, want de winst die in Nederland de laatste jaren is gemaakt wordt geïnvesteerd in automatisering, en dat leidt tot uitstoot van arbeid. Te kwinkeleren valt er niets. Wie heeft er gelijk? Ik denk dat u denkt dat ik zal zeggen: Zalm natuurlijk, want die heeft verstand van zulke dingen en Journaille, die heeft verstand van veel dingen maar niet zozeer van economie. Men kan zich inderdaad afvragen of Journaille Het Parool wel leest, of althans de economische verhalen in die krant. Of lezen hoeft in dit geval niet eens, want naast het portret van Zalm staat een grafiek die het verloop van de werkgelegenheid verbeeldt. In 1984 stond de curve iets boven de 4,5 miljoen arbeidsjaren en in 1988 was die lijn geklommen tot 4,75 miljoen. Dat is een verschil van een kleine kwart miljoen arbeidsplaatsen, in een jaar of vier. 't Is de vraag of we dat een tierelier mogen noemen, maar de grafiek is stellig suggestief. Journaille is visueel ingesteld, anders zou hij geen films kunnen maken. Het ziet er naar uit dat hij wat overhaast heeft gereageerd, en geen tijd voor die grafiek heeft gehad. Maar als u denkt dat Journaille zich vergist, vergist u zich. Want hij heeft op een bepaalde manier gelijk. En Zalm trouwens ook, maar toch minder. De werkgelegenheid is flink gestegen en toch constant gebleven. In de economie kunnen zulke dingen, of liever gezegd in de statistiek. Wie in 1988 een statistiek maakt door de mensen te vragen: 'Heeft u betaald werk?' krijgt vaker 'ja' te horen dan degeen die dit in 1982 heeft gevraagd. Meer banen dus. Het scheelt een procent of vijf. Maar die banen nemen minder uren in beslag. Dat komt door de arbeids- tijdverkorting, en door al die moderne varianten van de deeltijdbaan. Wie niet in jaren rekent maar in uren moet constateren dat de werkgelegenheid nauwelijks gegroeid is. En dat idee wordt sterker als we letten op de particuliere sector, want de groei in de banen zat de afgelopen jaren nog voor een stuk bij de overheid - dat laatste had u misschien ook niet gedacht. Journaille heeft dus gelijk dat het met de groei van de particuliere werkgelegenheid tegenvalt. Hij heeft natuurlijk dubbel en dwars gelijk als we letten op de werkloosheid. De hardnekkigheid Wie heeft er gelijk van dat kwalijke verschijnsel komt echter door iets waar het bedrijfsleven niets aan kan doen: de nieuwe golven van werkzoekende jongelui. leder weet het, maar vergeet het vervolgens: zolang het aantal mensen in Nederland te groot is, en zolang het zo groeit, blijft ieder werkgelegenheidsbeleid, om eens eert popi uitdrukking te gebruiken, dweilen met de kraan open. Daarom had de regering, naar mijn mening, nooit de kinderbijslag mogen verhogen. Een dure aardigheid in tijden van be- zuiniging, waar niemand dankjewel voor zegt. Maar daar gaat het nu even niet om. ZALM en Journaille hebben dus beiden gelijk, al vind ik persoonlijk die tierelier wat overdreven. Maar Journaille heeft ongelijk als hij de stagnatie in de werkgelegenheid toeschrijft aan de arbeidsbesparende machines. De automatisering kan het moeilijk op haar geweten hebben. Want als de computers de mensen uit de bedrijven stoten zou dat moeten blijken uit een snelle stijging van de arbeidsproduktiviteit. De jobless factory, waar ze het wel eens over hebben, heeft een fantastische produktie per werknemer, 't Komt inderdaad wel voor: het aardgas is een sterk voorbeeld. Maar zon fabriek zonder mensen is een hoge uitzondering. De arbeidsproduktiviteit stijgt op 't ogenblik niet snel, maar uiterst traag. Een half procentje, in 1986. Een heel procentje, in 1987 en 1988. Weliswaar vallen deze getallen wat hoger uit als we de arbeid niet in jaren maar in uren rekenen, maar het blijft toch een slome bedoening. En die slome groei doet zich niet alleen in Nederland voor, maar ook in Amerika. Veel economen sloven zich uit om er een verklaring voor te vinden. In de jaren zestig groeide de arbeidsproduktiviteit veel sneller en toen waren er nog nauwelijks computers in de bedrijven. Er was toen trouwens ook weinig werkloosheid. De computer moet dus niet de schuld van de werkloosheid krijgen; wie flauw wil zijn kan zelfs beweren dat al die computers de produktiviteit blijkbaar behoorlijk hebben versloomd. WAAR ZIT de oorzaak van de trage groei van de werkgelegenheid dan wel? Bij het feit dat de produktie zo traag stijgt. Die gaat in hetzelfde tempo omhoog als de arbeidsproduktiviteit. en zolang dat zo blijft valt er geen spectaculaire verbetering van de arbeidsmarkt te verwachten. Volgens mij groeit de produktie traag omdat er te weinig afzet is - te weinig om de aangroei van de beroepsbevolking op te vangen. Te weinig afzet is iets wat in Nederland moeilijk bespreekbaar is. Bij het Planbureau niet, omdat het zou kunnen wijzen op onderbesteding, en daarover wil men in officiële kringen liever niet te veel horen. En Journaille komt er niet op omdat hij liever de automatisering als de schuldige aanwijst - onderbesteding is iets moeilijks. iets van de economen. En omstreden is het ook nog. Maar wie over de werkloosheid wil meepraten kan om zulke moeilijke dingen toch niet helemaal heen. Jammer, maar zo is het leven. CPB-directeur Zalm ... kwinkeleren... In vier jaar tijd een kleine kwart miljoen banen er bij Journaille ...ergens ingetrapt. --- Geen rol Om aan te tonen dat Amsterdam internationaal gezien geen enkele rol speelt, lepelt Rompelman uit zijn hoofd de huurpryzen per jaar van kantoorruimte in de eerder genoemde grote steden op. Een vierkante meter kantoorruimte kost in Londen 2.200 gulden, in New Vork 1.200 gulden, in Parijs 1.050 gulden en in Frankfurt 800 gulden. "Voor een luxe kantoor in Amsterdam betaal je 275 gulden per vierkante meter. Daarbij komt dat wanneer je naar de grond- en bouwkosten kijkt, de verhouding hier 30 procent grond en 70 procent bouw is. In een stad als Londen is het 20 procent bouwen 80 procent grondkosten. "Wanneer straks het voormalige NMB-hoofdkantoor kantoor is (het kantoor naast het World Trade Center dat eerst geheel wordt gesloopt en daarna weer wordt opgebouwd, HL) wordt er een huurprijs gevraagd van maximaal 350 gulden per vierkante meter. Dat is de absolute top. Daar heb je een prachtig en luxe gebouw voor; daar mankeert niets aan. Echter vergeleken met het buitenland is van buitensporige luxe beslist geen sprake. Buitensporige luxe verkoopt wel in het buitenland, maar niet in Nederland. "Dat heeft toch ook te maken met onze calvinistische inslag. Weliswaar zie je nu steeds meer luxere kantoren verschijnen met strakke gevels van glas. Dat is gelukkig de invloed van het buitenland. Zo begin jaren zeventig vonden kantoren vrij gemakkelijk hun weg naar de huurders, ongeacht het uiterlijk. Van verfraaiing werd zelfs afstand genomen. Er was toen de mentaliteit van: geen luxe anders wordt bij de cliënten de indruk gewekt dat het te goed gaat. Dat was ook de reden dat een fraai gebouw als Rivierstaete bij de Amstel in eerste instantie geen huurders kon vinden." ---