Advertentiecampagne Dit staat in de brief die de FNV ©stèren naar de Tweede Kamer eeft gestuurd in een poging de frae- J:s zo ver te krijgen dat zij vrijwel 'e voorstellen van het kabinet vere Pen, De FNV zal de fracties deze ».^ek ook mondeling nog bewerken, zullen FNV en CNV hun uen Vja een gj-Qte advertentiecam- J*ge oproepen voor een massale de- °nstratieve bijeenkomst op zatera& vvaarschnnlijk in Den Haag. FNV verwijt het kabinet vooral lenVineer te eëêen DiJ de tegenval*e f daling van de werkloosheid, fo FNV-bestuurder Muller gisteren kaKen toelicriting op de brief. Het je bmet moet volgens de vakcentrahe 66' meer §eld uittrekken voor p-lstirnuleren van de economie. De dra denkt daarbij vooral aan het he Htiscn opvoeren van de over- Wsinvesteringen. rj bezwaren heeft tegen de voorgestelde zuinigingen op de sociale zekerl ja en de plannen voor een forse ko t ingverlaging- "Het gekï. ten , ste van jongeren, werklozen en rj ' enlandse werknemers met gul- Sch S 6n riJksdaalders bij elkaar gehon apt' wordt met briefjes van laa rd en duizend doorgesluisd ar bedrijven en mensen met hoge"ikomens," aldus Muller. --- Over de grenzen Politiek en vakbeweging liggen toch al achter op het bedrijfsleven, zegt Vos. Als onderhandelaar by Ford- Amsterdam moest hy in 1981 lyd zaam toezien dat 'de macht van de regering ophoudt by Nieuweschans, terwijl een multinational moeiteloos elke hindernis kan nemen. "En dat hebben politici dan aan zichzelf te danken. De politiek heeft zichzelf de das om gedaan." De werknemers van Ford stonden op straat. Henk Vos noemde het toen - wel*>waar een schrale - winst dat in het Europees Parlement een discussie op gang was gekomen om werknemers van multinationals meer garanties, meer invloed te geven. Deze richtlyn, die Vredeling op zyn naam mocht schrijven, haalde het uiteindelyk niet. "Ze werd om zeep geholpen door conservatieven en christen-democraten. Die wisten na twee jaar debatteren nog 284 amendementen op te hoesten waardoor alle tanden en kiezen uit de richtlyn- Vredeling werden getrokken." Het bedrijfsleven kon opgelucht ademhalen en rustig doorgaan met uitbreidingen, met fusies over de grenzen heen. "De politiek heeft geen enkele stap gezet om de internationalisering bij te houden. Ze heeft ook de vakbeweging op een zijspoor gerangeerd waardoor werknemers voortdurend tegen elkaar worden uitgespeeld. Als er in Nederland een conflict uitbreekt, zeggen ze net over de grens: 'Wees nou niet solidair met die mensen daar, want als die jongens open blijven, staan jullie op straat." "Binnen de nationale grenzen lukken dergelyke trucs nauwelijks meer. Maar zodra er een grens tussen zit... Mensen worden niet graag tegen elkaar uitgespeeld. Want ik zie zon automobieyongen al thuiskomen bij zyn vrouw: 'Moetje 'ns horen, ik ben vandaag even solidair geweest met een vent in lerland, die mag zn baan nu houden, maar ik heb een droevige mededeling voor jou: ik blyf vanaf morgen thuis." De politiek moet zich haasten om alsnog de positie van werknemers in Europa te versterken, zegt Vos. "Wat we toen hebhen laten liggen, daar hebben we nu nog steeds last van." Daarbij komt dat over een jaar of vier alle grenzen in de EG 'gesloopt' zullen zijn. "Ik heb begrepen dat partygenoten in het Euiopees Parlement het opnieuw zullen proberen. Hoewel ik niet op voorhand wil zeggen dat ze geen kans hebben, zou ik er ook niet al myn geld op willen zetten." De meerderheid van het Europees Parlement is namelyk 'nooit progressief geweest' en de werkgeverslobby is 'ijzersterk. Vakbeweging en politiek hebben volgens Vos alleen iets in de melk te brokkelen als de regeringspartijen het falikant met elkaar oneens zijn. "Dat is precies de situatie waarin wij, maar ook de vakbeweging via bij voorbeeld de Sociaal Economische Raad, het initiatief naar ons toe kunnen trekken. Op het moment dat WD en CDA één front vormen, hebben wij niet meer zo veel te melden." --- FNV valt snoeiplan kabinet fel aan van onze politieke redactie) - De FNV vindt de o°rstellen van het kabinet voor het °ciaal economische beleid in de ko|*tonde jaren onrechtvaardig, onvertonrjig en (jus onaanvaardbaar. De «Rotste vakcentrale weigert dan *°k in alle standen mee te werken n de uitvoering van die plannen n zal ook niet ingaan op een ver°ek van het kabinet daar met de erkgevers in de Stichting van de over te praten. De by de FNV bonden zullen by de proberen de nade voor werknemers en mensen et een uitkering zo veel mogelyk beperken. --- ‘Subsidielast maakt beleid onmogelijk’ Deskundige wil financiële bom bij volkshuisvesting demonteren door LEONARD ORNSTEIN "Staatssecretaris Heerma zit in een volstrekt onmogelijke positie. Voor de bewindsman van volkshuisvesting wordt het onder de huidige omstandigheden onmogelyk gemaakt politieke verantwoordelijkheid te dragen." Aan het woord is prof H. Priemus, hoogleraar volkshuisvesting aan de Technische Universiteit van Delft, en een van de meest vooraanstaande deskundigen op zyn vakgebied in ons land. Priemus zet grote vraagtekens bij de bezuinigingen die de staatssecretaris deze week op zyn bordje kreeg. Volkshuisvesting moet tot 1990 'structureel' 300 miljoen inleveren. Maar Heerma zit, aldus Priemus, vooral klem omdat hij nauwelyks nog manoeuvreerruimte heeft door alle subsidieverplichtingen. Het departement zit met een begroting opgescheept waar de subsidielasten jaarlijks oplopen als gevolg van het zogenaamd 'dynamisch kostprys-beginsel'. Dat systeem werd in 1975 ingevoerd door het kabinet Den Uyl. Er werd rekening gehouden met toekomstige huurstygingen, waardoor men in het begin met lagere subsidies kon volstaan. Tydens de 50 jaar woningexploitatie lopen de subsidies echter op. Uitgaven werden naar de toekomst verschoven. De premies oefenen al jaren een zware druk uit op de begroting. In totaal gaat het om subsidielasten van circa 5 miljard. "Er is geen departement waar zon financiële tijdbom op rust als volkshuisvesting", zegt Priemus. --- Vakbond wil acties in metaalindustrie Grote onvrede over laatste bod werkgevers UTRECHT (ANP) - De Industriebond FNV zal zijn leden in de metaal- en elektrotechnische industrie (metalektro, 200.000 werknemers) tot acties - inclusief stakingen - oproepen als zij het eindbod van de werkgevers voor een nieuwe cao afwijzen. De bond zal het eindbod de komende weken met een uitgesproken negatief advies aan de leden voorleggen. Tot nu toe wilden de onderhandelaars van de Industriebond FNV zich niet uitlaten over de verdere strategie na het vastlopen van de onderhandelingen begin deze maand. Breekpunten zijn de verlenging van de uittredingsregeling (SUM) en de wens van de werkgevers om de dagelijkse arbeidsduur met een uur tot 9,5 uur te verlengen. Uit een deze week te verspreiden informatiebrochure voor de leden blijkt dat het eindbod van een negatief advies is voorzien en dat van de leden wordt verwacht bij een afwijzing daadwerkelijk in actie te komen. De actiebereidheid onder de werknemers in de metalektro is eerder overigens vry laag genoemd. "Morrend akkoord gaan betekent nu bestolen worden en een veldslag over de SUM over twee jaar. Nee zeggen op de komende vergaderingen is dus niet vrijblijvend. Het betekent tegelijkertijd het uitspreken van de bereidheid tot actie", aldus de brochure. De toon is overigens aanzienlijk verhard. Wilde eerste onderhandelaar Rijkse na het vastlopen van de onderhandelingen het 'onaanvaardbaar' niet in de mond nemen, nu schuwt de bond termen als 'ordinair jatwerk', uiterst arrogant optreden' en 'pure chantage en diefstal' niet. Volgens de Industriebond FNV lijkt het bod van de werkgeversvereniging FME voor een tweejarige cao op het eerste gezicht redelijk: twee procent loonsverhoging, een extra vakantiedag, verlenging van de SUM-regeling met twee jaar en verlaging van de SUM-premie. Vooral bij dat laatste bod schuilen volgens de FNV-bond echter 'een paar volwassen adders onder het gras. Als er na de twee jaar geen reserves meer zijn om tekorten of verhoogde uitgaven te dekken, moeten de SUM-premies met 1,5 procent omhoog naar 6 procent. Dat zal de FME niet willen betalen, dus is het waarschijnlijk dat de uittredingsleeftijd wordt verhoogd van 60 naar 63 of 64 jaar. Ook het verlagen van de uitkering van 87,5 naar 60 tot 70 procent van het laatstverdiende netto loon of het afwentelen van de premieverhoging op de werknemers behoort volgens de bond tot de mogelijkheden. De industriebond keert daarom terug naar het oorspronkelijke voorstel om de SUMregeling met vijfjaar voort te zetten onder handhaving van de huidige premie. --- Eenmalige operatie De hoogleraar is van mening dat juist op dit moment de begroting van volkshuisvesting er bij gebaat zou zyn om zich van deze oplopende subsidielast te ontdoen. Daarvoor is veel geld nodig. "Maar ik zie het niet gebeuren. Het nu afkopen van die erfenis betekent geld in volkshuisvesting pompen en dat gaat dwars tegen alle trends in. ledereen heeft het toch alleen maar over bezuinigen ?" Toch vindt de professor het beëindigen van de oplopende subsidielast een dwingende noodzaak. Het kan volgens hem gebeuren door middel van een eenmalige operatie. Daarna wil hij het subsidiesysteem veranderen in een juist aflopende subsidieregeling. "Doe je het niet en smeer je het over een lange termijn uit, dan ben je alleen maar veel meer geld kwyt." Nu het Rijk dankzij vervroegde aflossingen van woningwetleningen beter bij kas zit, zyn er volgens Priemus in beginsel mogelijkheden aanwezig. De hoogleraar pleitte er overigens zelf vorig jaar tegenover de parlementaire enquêtecommissie voor om de subsidies bij nieuw af te sluiten regelingen in de tyd naar voren te halen en de looptijd van vijftig tot twintig jaar te verkorten. --- Rente Priemus vraagt zich af of het kabinet zich realiseert dat er iets met de lasten moet gebeuren. "Ik heb het idee dat men alleen de budgetaire overschreidingen ziet en vindt dat het volkshuisvestingsbeleid maar zelf op moet draaien voor de oplopende rekeningen. Het is natuurlyk ook van belang dat Heerma er in slaagt de rest van het kabinet te overtuigen. Hij moet de bewijslast aandragen, punt is dat hij op dit moment nog geen goede beleidsnotitie heeft om de zaak indringend aan de orde te stellen." De nota volkshuisvesting voor de jaren '90 biedt Heerma echter kansen zijn beleidsvisie te ontvouwen, aldus Priemus. Heerma zit behalve met de subsidielasten op meer fronten in een weinig benijdenswaardige situatie. De uitgaven van zijn departement zyn uiterst lastig beheersbaar door de schommelingen in de rente. Priemus: "Als de rente verder zakt kunnen de subsidies wat omlaag in zowel de huur- als de koopsector. Gaat de rente omhoog dan voorzie ik dat het volkshuisvesting de grootst mogelijke moeite zal hebben om - binnen de huidige budgetten - de kosten op peil te houden. Voor de komende jaren acht Priemus het bovendien van belang dat er niet te veel 'gekke dingen' in de inkomenssfeer gebeuren. "Mochten de lagere inkomens dalen dan zal het beslag op de individuele huursubsidie natuurlijk toenemen." Bezuinigen op de individuele huursubsidie wijst Priemus van de hand. "Het is nu al een buitengewoon geteisterd instrument. Als je er verder mee gaat rommelen, verliezen mensen er hun vertrouwen in. Dan willen ze bijvoorbeeld niet meer naar nieuwbouwwoningen overstappen omdat ze bang zyn hun huursubsidie weer kwyt te raken. Ik vind trouwens dat de omvang van de huursubsidie in de discussies erg overschat wordt, het gaat om anderhalf miljard op een totale begroting van ongeveer 15 miljard." Prof H. Priemus ...'men slingert af en toe een kind uit de slee... PAROOLFOTO FRANS NIEUWENBURG --- Realistischer Dat wordt anders als de PvdA er eenmaal in slaagt veertig procent van de kiezers achter zich te krygen, zegt Vos. "Wij zouden eindelijk 'ns de rol van het CDA moeten overnemen. Want dan is de vraag niet meer aan de orde of wy wel regierungsföhig' zijn. De fractieleider van het CDA, De Vries, en andere belangryke mensen in dit land roepen wel dat de PvdA nog niet ryp is om te gaan regeren, maar wat is dat voor een godvergeten arrogantie ?" De PvdA is volgens Vos realistischer geworden. Er woeden felle discussies in de afdelingen en nu al zijn veranderingen merkbaar. "In de partij zyn steeds meer mensen er van overtuigd, dat de samenleving minder maakbaar is dan sommige PvdA-ideologen wel eens hebben gezegd, maar maakbaarder dan sommige liberalen ons willen doen geloven. We praten nog wel over sturing, stimulering, maar weten ook dat we niet als een koetsier op de bok kunnen gaan zitten. Dat, als we even aan de touwtjes trekken, iedereen zich precies gaat gedragen zoals wij graag zouden zien." "Er is in de party weer een beweging gaande die zegt: Wij hebben de moed, niet alleen om een verkiezingsprogramma te schrijven, maar ook om over de grenzen van een aantal kabinetten heen te kijken. En wie heeft dat nog meer hier in dit land ? Nou, niemand dus." "Die filosofische overdenkingen van het CDA stellen toch niets voor. Lubbers-bijvoorbeeld is heel goed in het optrekken van rookgordijnen. Bovendien kan hy dat zonder dat veel mensen ontdekken dat er sprake is van rook. Toen hij begon met dit kabinet zei hy: 'Ik heb een paar doelstellingen, maar de belangrijkste is toch wel het terugdringen van de werkloosheid. Na anderhalfjaar kreeg hy al in de gaten dat, als hem de maat wordt genomen in 1990, hij een dikke min achter zijn naam krygt. En dan wordt de grote trucendoos weer uit de kast gehaald. Niet de nationale overheid, maar gemeenten als Amsterdam en de organisaties van werkgevers en werknemers hebben gefaald. Op het moment dat hij niet waar kan maken wat hij de mensen heeft beloofd, maakt hij er een soort nationaal probleem van. Zoiets van: 'Beurzen open, dijken dicht', weetje wel." --- ECONOMIE Kamerlid Vos: hinderlijk aanwezig ‘Ik kan het tegenover de mensen niet maken om niet tot het uiterste te gaan' door PETRA VAN ALTEN bet nu over het falend management van Fokker gaat, de dollarstrop van het ministerie van defense of over de wankele positie van de Wilton-Fyenoord, .tfenk Vos is prominent - sommigen *ggen zelfs: hinderlyk - aanwezig. Als economisch woordvoerder van de PvdA-fractie in de Tweede Warner neemt hy geen genoegen 'mooie moties, vage beloften en fraaie beleidsintenties. "Toen ik zag Qat de minister van economische za*en als een geïnteresseerde toeschouwer achterover leunde om te *ien welke rare sprongen een ?°heepswerf in nood kan maken... at hij werkeloos toezag hoe de proteïnen zich opstapelden... Problemen die niet op te lossen zyn omdat jU zich er niet mee bemoeit... Ja, toen dacht ik: dan doe ik het dus." "Waarschynlijk is het de oude in me die zei, «at ik een poging moest wagen om ttUM en Wilton-Fijenoord tot *a te bewegen. Ik heb toen tegen iedereen gezegd: ik begin PU nul en het kan best zo zijn dat ik bti nul eindig. Maar ik kan het tegen°ver die mensen niet maken om niet tot het uiterste te gaan. Efi wie daar |jaderhand de bloemen voor krijgt, aat interesseert mij geen ene sodemieter. Dat risico loop ik m'n hele '*-veh lang al, dat ik 's avonds in de "toernen wordt gezet en de volgende de bloembakken naar m'n harses krijg. Daar wen je aan." Henk Vos werd uiteindelijk noch °P bloemen noch op bloembakken Seféteerd. De bemiddelingspoging, toch al onder een heel ongeluk- gesternte was geboren', faalde. --- Samenwerking Holland International en Neckermann (Van onze redactie toerisme) AMSTERDAM - Holland International, Nederlands grootste reisorganisator die binnenkort voor vijftig procent wordt overgenomen door de Duitse reisspecialist ITS, gaat samenwerken met Neckermann Reizen Nederland bij het organiseren van chartervliegreizen. Dit zal voor het eerst gebeuren voor het winterseizoen 1988/89, onder meer bij reizen naar de Canarische eilanden. Neckermann Reizen Nederland zal in verband daarmee de samenwerking beëindigen met het Arke-concern in Enschede. Volgens directeur R. Klawer van Neckermann dekt Arke teveel het marktsegment af waarin zijn bedrijf in de komende jaren wil groeien. Neckermann richt zich vooral op reizen in de populaire prijsklasse en wil de komende jaren door een agressief inkoopbeleid haar rendement vergroten. "Holland International sluit veel beter aan op onze nieuwe marktfilosofie dan Arke", aldus Klawer. Holland International verkoopt vooral wat luxere reizen. De samenwerking van Neckermann met Holland International zal overigens minder nauw zijn dan tot nu toe met Arke het geval was. Neckermann en Arke kochten de laatste jaren in ons land alle capaciteit voor chartervluchten gezamenlijk in, bij de samenwerking met Holland International zal het - zo ziet het er althans voorlopig naar uit - gaan om een beperkt aantal bestemmingen. In de reiswereld wordt evenwel niet uitgesloten dat er in een later stadium toch nauwere banden zullen ontstaan. Het Duitse bedrijf ITS dat binnenkort voor de helft eigenaar wordt van Holland International, heeft in het verleden pogingen gedaan het Duitse moederbedrijf van Neckermann over te nemen. Dit is toen evenwel mislukt. In de Europese reiswereld is al enige tijd een forse schaalvergroting aan de gang in verband met het wegvallen de binnengrenzen in de Europese Gemeenschap in 1992. Er wordt dan een verhevigde concurrentie verwacht. --- Bondgenoten Pc stap van de vakbeweging - Henk vps was van 1972 tot 1983 districts- van de Industriebond *NV - naai- de politiek is niet zo §r°ot> zegt hy. "De vakbeweging en e PvdA zyn natuurlijke bondgenoton. Ik, Wim Kok, Elske ter Veld, *rans Moor, Bonno Spieker... Er is Seen arbeideristische vleugel of zo "J de partij hoor, maar het zijn wel gemaal mensen die weten hoe je op ac werkvloer invloed kan uitoefefton en hoe de politiek daarby kan helpen." "Ik hou niet van mensen die zeg§en: Dat hebben we nu wel achter ac rug, de band tussen vakbeweging en PvdA bestaat niet meer. Er zijn ??k mensen binnen de vakbeweging • 2eggen dat het lood om oud ijzer js wie ze in Den Haag tegenkomen j e mensen die dat zeggen, zullen toch 'ns even achterom moeten ky*en en zich moeten afvragen op wie *e in de politiek altyd hebben kunnen rekenen." 'Het zou heel goed zijn als de vakbeweging, voordat ze definitief zon standpunt zou willen innemen, eens onderzoekt by wie ze dan te biecht moet op het moment dat ze steun nodig heeft. Waar zitten m'n vrienden ? Nou, dan komen ze dus niet by het CDA terecht en ook niet bij de WD. En als ze dan nóg halsstarrig volhouden dat PvdA en FNV elkaar niets meer te vertellen hebben, dan denk ik dat ze bezig zijn een deel van hun invloed in Den Haag te verspelen. En dat is slecht, niet alleen voor ons, maar ook voor de vakbeweging." "Ongetwijfeld zullen er nu mensen zijn die zeggen: 'Jullie zyn tot elkaar veroordeeld. Het kan me werkelijk geen barst schelen hoe ze het noemen. Wij kunnen het ons niet veroorloven om ten opzichte van de vakbeweging een vrijheidblijheid-houdiug aan te nemen en andersom kan dat ook niet." Henk Vos in 1981 nog FNV-bestuurder.. .regering- had geen macht, Ford-Amsterdam moest worden gesloten... fotoanp --- Drs P. De lasten, de huursubsidie en de rente-ontwikkeling: de vele onbeheersbare factoren' maken het voor Heerma buitengewoon lastig om bestaand beleid te continueren en nieuw beleid op de rails te zetten. Priemus vergeleek eerder tijdens de parlementaire enquête de situatie waarin Heerma verkeert met de sledetocht, die ooit door drs P. is bezongen. "Je zou het zo kunnen zien: de 'volkshuisvestinggezinde reizigers' worden door een kudde bezuinigende wolven op de hielen gezeten. Om het vege lijf te redden slingert men af en toe een kind uit de slee. De wolven zijn dan even zoet, maar als zy daarna weer komen opzetten, moet er wéér een kind aan geloven." Maar als Primus nu eens zelf minister was en toch gedwongen zou worden om te bezuinigen, waar zou hij het geld dan zoeken ? Priemus: "In de subsidiesfeer is dus nagenoeg niets te halen. Tot 1 januari kon een belangrijk deel van de bezuinigingen worden opgevangen door ryksleningen te vervangen door particuliere leningen. Dat gaat nu ook niet meer. Ik denk dat je toch gedwongen zult zyn om iets te doen in de omvang van de bouwprogramma's. Dat lijkt me bezwaarlijk, maar helaas onvermijdelijk." Voorzichtig is Priemus met verhalen a!s zou 'de markt' nu een veel grotere rol in de volkshuisvesting moeten gaan spelen: "Er wordt de laatste tijd de indruk gewekt dat wat de markt doet prachtig is en dat de overheid alleen maar fouten maakt en slechts tijdverlies op haar geweten heeft. Men vergeet daarbij dat juist dankzij het handelen van gemeente en Rijk de volkshuisvesting in Nederland op een hoog peil is gekomen." Niets ziet de hoogleraar in het vorige week door de WD opgerakelde plan om woningwetwoningen op beperkte schaal te verkopen. Priemus: "Het is een oud en slecht plan dat geen structurele bezuiniging oplevert. De WD kan onmogelijk volhouden dat het effectief is, je wint er hooguit eenmalig een miljard mee." Het verbaast Priemus dan ook dat de WD er nu plotseling weer mee aankomt. "Het stond al in het regeerakkoord van het eerste kabinet Van Agt." Het beperken van de fiscale aftrekbaarheid van hypotheekrente ziet de hoogleraar niet zo zitten. Aan dit absolute taboe in de Nederlandse (volkshuisvestings-) politiek wil hij voorlopig niet tornen. "Mischien aan huizen van boven de drie a vier ton. Maar ach, dat levert toch ook geen barst 0p"... --- Spoedberaad banken over fraude betaalpas Consumentenbond: boycot electronisch betalen (Van onze economische redactie) AMSTERDAM - De banken hebben vanmiddag een spoedberaad over het probleem van de electronische betaalpas. De Raad voor het Betalingsverkeer, het overkoepelend orgaan voor het bankwezen, zal zich morgen eveneens bezighouden met de kritiek op de veiligheid van het huidige betaalsysteem. Het topberaad van de banken komt na de bezorgde en en geschrokken reacties van het publiek en de consumentenorganisaties op de fraudegevoeligheid van de magneetstripkaarten en de PIN-code. De banken en de Postbank erkennen dat misbruik van de betaalpas en de PIN-code mogelijk is, doordat het vrij eenvoudig is de passen en de PlNcode te kopieren, zoals in een VARAtv-uitzending het afgelopen weekeinde werd aangetoond. De Consumentenbond heeft inmiddels iedereen geadviseerd af te zien van deelneming aan het elektronisch betalingsverkeer tot de banken garanderen dat de cliënten niet de dupe worden van fraude-praktijken. Onmiddellijke aanpassing van de voorwaarden is daartoe noodzakelijk. Volgens de bond dienen de banken hun beleid ingrijpend te wijzigen. In de eerste plaats rust op de banken de verantwoordelijkheid, te zorgen voor een methode van elektronisch betalen en geautomatiseerde gelduitgifte, die terdege beveiligd is tegen fraude. "Uit de recente ervaringen blijkt, dat het huidige systeem van magneetstrippen en PIN-code in dit opzicht (zeker op lange termijn) te kort zal schieten", aldus de Consumentenbond. Al tijden pleit de bond voor invoering van de veel veiliger chip-card. Deze chip-card registreert zelf het tijdstip van betalen, een gegeven dat in de kaart blijft 'opgeslagen. Deze chipcard is echter circa 25 maal zo duur als de bestaande magneet-kaart. Een reden voor de banken om voorlopig eerst in 1989 met een proef van start te gaan. ---