' (Advertentie) IHIMHIIIIIIIIIIIIIIIIIIIHIIIHIIIIIWI met 3YOEfIOEK I koopt U I kwaliteit uLmillJl|lllw!lln)!!|l|Jlfitlllllll 11 i/iClClif CtO^fs wyers - merkkarpetten internationaal Bij ""'i» B keurmerk Levering via Uw woning.noemer --- PEN-centrum vergadert over Hongaarse Onbevredigende motie doet 26 leden uit de vereniging treden (Van onze letterkun de-redacteur) AMSTERDAM, maandag. — Na een langdurige, emotionele en verwarde vergadering is het zaterdag tot een breuk gekomen in het Nederlandse PEN-centrum. De vergadering die door zes leden bijeengeroepen was ter bespreking van hun voorstel om de communistische leden te royeren, heeft een motie aangenomen, waarin slechts wordt uitgesproken, dat het goedkeuren of verontschuldigen van het Russische optreden in Hongarije ontoelaatbaar is voor leden van het PEN-centrum. Deze motie, die mede door de stem van de aanwezige communisten en hun meelopers werd aangenomen, werd onbevredigend gevonden door de indieners van het royementsvoorstel, met het gevolg dat zij met nog 20 andere leden uit het PEN-centrum traden. De door de meerderheid van de vergadering goedgekeurde, motie luidt als volgt: „üet Centrum voor Nederland van de Internationale PBN-Club, op 10 november 1956 te Amsterdam bijeen in een buitengewone algemene ledenvergadering: betuigt ztfn instemming met het telegram, aoor het Hoofdbestuur van de internationale PEN-Club aan alle Centra gezonden luidende als volgt: „LONDEN 6 november. Radio Vrij Europa meldt eeri beroep te hebben ontvangen van de Hongaarse PEN-Club, gedaan op de schrijvers van de gehele wereld. Wn dringen aan op het onmiddellijk geven van uitdrukking van volledige solidariteit met ce Hongaarse schrijvers en intellectuelen, in hun verschrikkelijk lot. Getekend André Chamson, internationaal president, David Carver intern, secretaris"; heeft met afschuw kennis genomen van de gebeurtenissen op 4 november 1956 in Hongarüe, waar met geweld door de USSR een einde is gemaakt aan de zo juist bevochten vrhheid van het Hongaarse volk,, tot stand gekomen mede door activiteit van een aantal vooraanstaande Hongaarse schrijvers; verklaart opnieuw zijn onvoorwaardelyke trouw aan het Charter van de Internationale PEN-Club, gelijk dit is weergegeven in art 2 en art. 3, lid 1 tot en met 4 van de Statuten van het Centrum voor Nederland; . _~ acht mitsdien de in voornoemd Charter gestelde beginselen bindend voor al z(jn leden en verplicht hen deze naar eer en geweten aan te hangen en door te voeren; verklaart derhalve hét lidmaatschap van het PEN Centrum voor Nederland ontoelaatbaar voor hen die het optreden van de U.S.S.R. in voorstaan, goedkeuren ot verontschuldigen; gaat over tot de orde van de dag." De verklaring die door de uitgetreden leden is afgelegd luidt als. volgt: „Ondergetekenden verklaren, dat zij zijn uitgetreden uit het PEN-centrum voor Nederland, omdat zij de motie die door de vergadering is aangenomen, wel is waar sympathiek vinden, doch er het onoverkomelijke bezwaar tegen •hebben, dat zij niet een bruikbare regeling bevat om het PEN-centrum Nederland te ontdoen van communisten en leden van communistische mantelorganisaties met wie zh' niet langer in eén vereniging willen blijven." (W.g.) H. G. Cannegleter, S. Carmiggelt, Maurits Dekker, Max Dendermonde, Pierre H. Dubois, Henri A. Ett, Ben van Eysselsteyn, H. A. Gomperts, E. J. Hannema—Van Maasdrjk. J. W. Hofstra, F. P. Huygens, David de Jong, J J. Klant, H. A. A. R. Knap, Reinold Kuypers, Manuel van Loggem, Adriaan Morriën, Max Nord, Jaap Romijn, Max Schuchart, J. W. Schulte Nordholt, Jan Spierdijk, M. H. Székely—Lulofs, Adriaan van der Veen, Aar van de Werfhorst, H. Wielek. Dezelfde schrijvers hebben tevens, voor zover zij na afloop van de vergadering bereikbaar waren, hun handtekening gezet onder een motie die tijdens de vergadering door S. Carmiggelt is ingediend en die niet meer in behandeling is gekomen. Hier volgt de tekst van deze motie: „Met walging en afschuw hebben wh vernomen hoe het leger van de Sowjet Unie bezig is een volksopstand in Hongarije te onderdrukken. Deze opstand is, naar onze overtuiging voortgekomen uit het verlangen van het Hongaarse volk naar een wat groter persoonlijke vrijheid, in de betekenis welke men, in de westerse democratieën, aan net woord vrijheid hecht. Door de opstand met wapengeweld neer te slaan heeft de Sowjet Unie opnieuw bewezen dat het deze vrijheid niet gedoogt en dat het een dictatuurstaat is die, op dit punt, weinig of niets verschilt van het schrikbewind dat Hitler uitoefende, leder waarachtig schrijverschap is onder zulk een barbaarse tyrannie ondenkbaar. De ondergetekenden spreken dan ook hun ondubbelzinnige verachting uit voor alle in ons land wonende schrijvers(sters) die ót als leden van de C.P.N, öf als blijkbaar met die partij sympathiserende niet aangeslotenen, hot misdadig optreden van de Russen in Hongarije trachten te verontschuldigen." --- Breuk in de PEN REEDS lang werd het door vele leden van het PEN-centrum voor Nederland als een misstand beschouwd, dat van deze vereniging van schrijvers die de vrijheid voorstaan, enige mensen lid zijn die deel uitmaken van de Communistische Partij of die met die partij sympathiseren. Men kan immers niet zonder dubbelhartigheid het Charter van de PEN-club onderschrijven en steun geven aan organisaties die schrijvers vervolgen en de vrije meningsuiting onderdrukken. De fellow-travellers van het communisme en de aanhangers van de vredesbeweging ~De derde weg" nemen echter in het Nederlandse PENcentrum een overheersende positie in. Met dr Victor E. van Vriesland als voorzitter en prof. dr. N. A. Donkersloot als vice-voorzitter was deze schrrjversvereniging een bolwerk geworden van dat soort neutralisme, dat op alle manieren de communisten in de kaart SDeelt Nu 'had zich echter op 4 november de gruwelijke massamoord en gewelddadige vrijheidsverkrachting in Hongarije voorgedaan waar de schrijversvereniging „Petófi" de stoot had gegeven tot een omwenteling die door de Russische communisten in bloed is gesmoord Op zondagochtend 4 november, om drie minuten vóór acht, had Radio- Kossuth een wanhopig beroep van de Hongaarse schrijvers op hun collega's in de vrije wereld uitgezonden. De voorzitter cri de secretaris van de Internationale PEN-club riepen daarop telegrafisch de nationale centra op onmiddellijk uitdrukking te geven aan hun volle solidariteit met de Hongaarse schrijvers. Zelfs de Derde-Weggers van het Nederlandse Centrum begrepen dat zij iets moesten doen. IN wezen zijn de schrijvers natuurlijk even machteloos als de andere bewoners van de vrije wereld om het ongelukkige Hongarije daadwerkelijk te helpen. Maar het minste wat zij konden doen was een einde te maken aan de beschamende toestand dat zij tot dezelfde club behoorden als de handlangers van de misdadigers van Boedapest. De voorstellers van de royementsmotie beseften, dat het communisme op de gehele wereld in de ban moest worden gedaan, zoals het ook is gesteld door Denis de Rougemont, voorzitter van het Congres voor Vrijheid en Cultuur te Parijs. Het" bestuur van het Nederlandse PEN-centrum diende ter vervanging van de royementsmotie een andere motie in, waarin de stelling, dat het lidmaatschap van het PENcentrum onverenigbaar is met dat van organisaties die het Russische optreden in Hongarije voorstaan, goedkeuren of verontschuldigen gehandhaafd bleef. In deze tekst werd echter niet meer over royement gesproken. Toen echter de voorzitter, dr. Van Vriesland de verzekering gaf, dat het bestuur de consequenties uit die gestelde ~onverenigbaarheid" zou trekken door de leden die deze lidmaatschappen wèl verenigden te royeren, trokken de zes initiatiefnemers <. ' aandrang van de voorzitter hun motie in. WELKE wonderlijke opvattingen het bestuur van het PEN-centrum er op nahoudt, bleek echter toen het naliet zijn eigen voorstel te verdedigen en de met de oorspronkelijke voorstellers bereikte overeenkomst verried door er en bloc tegen te stemmen. De communist Theun de Vries (hoofdbestuurslid van de C.P.N.) was intussen komen vertellen, dat ook hij afschuw had voor het gebeurde in Hongarije, ofschoon hij zich een eind-oordcel daarover voorbehield. Prof. dr. J. M. Romein en een aantal -reestverwanten die ook allemaal afschuw hadden, brachten andere gewelddaden en gruwelen in herinnering en stelden, in strijd met de waarheid, dat degenen die nu zoveel ophef maakten van Hongariie niet hadden geprotesteerd lesren de politie-acties in Indonesië. toen dan ook H. M. van Randwijk voorstelde om de „onverenigbaarheid" u' ac tekst van de motie te schrappen en te vervangen door de verklaring, dat r,Lteu"en of verontschuldigen van de lipnon J? actie ..ontoelaatbaar" was, ™™i, . aanwezige communisten, communisanten en Derde-Weggers mits?nni rs het ?ehele bestuur achter die formulering aan. Onder die tekst immers knnaen de communisten, als zii slecht? £«i?„ -a/schuw" uitspraken (hetgeen zij ?,? i 1 d""r voor de motie te stemmen» m de pEN blijven èn in de C.P.N «et is mogelijk, dat het bestuur om een onaangename schijn te vermijden, een enkele In het oog lopende communist aisnosr royeert. Voor dé u*t«retreden leden heeft zoiets natuurlek geen betekenis. Zolang de handlangers van de Honq-aarse misdaad m het PEN-centrum bliiven — en dat znn niet alleen de openlijke communisten, zoals Theun de Vries, maar ook de eorniTmntsanten en de mensen die naar aanleiding van deze misdaad gaan discussiëren over de wereldpolitiek en. met n ,veri?eten. de zwijgende figuren die r"lf>r pseudoniem aan De w«arhe*d meewerken — zolang is het PEN-cen,' m voor Nederland een communisticnp mantelorganisatie waar geen fatmenlijk mens iets te zoeken heeft. --- Franse intellectuelen verlaten CP maar Louis Aragon blijft (Van onze correspondent) PARIJS, maandag. — In Frankrijk zelf begint de Hongaarse tragedie door te werken. Morgen vinden twee manifestaties plaats, een staking van de CGT, de communistische vakcentrale, om te protesteren tegen de aanval op de Humanité, en een massameeting van de democraten, om te Protesteren tegen de massamoord van Boedapest. De tweede zal wel meer succes hebben dan de eerste. Een aantal intellectuelen heeft zich thans van het communisme losgemaakt. De bekendste van hen is Sartre, die, zoaia reeds gemeld, in een fel artikel in Express alle bruggen tussen hem en de CP verbrandt en zich terugtrekt op een vaag Titoïsme. Vier andere communistische schrijvers, onder wie Claude Roy, zijn hem gevolgd. Louis Aragon, de groot-inquisiteur onder de communistische schrijvers, schijnt een ogenblik te hebben geaarzeld, maar heeft ten slotte maar besloten de vleespotten van de communistische partij trouw te blijven. Er zijn echter zoveel schrijvers, die bezwaar hebben zich thans in gezelschap van communisten ti vertonen, dat de jaarlijkse verkoping van de CNE, de communistische mantelorganisatie van schrijvers uit het verzet, afgelast moest worden. --- Ned. Kamerorkest naar Italië (Van onze kunstredactie) Amsterdam, maandag. — Van 17 t/m 27 november zal het Nederlands Kamerorkest, onder leiding van Szymon Goldberg, negen concerten in noord en midden-Italië geven: in Genua, Milaan, Turijn, Perugia, Brescia, Parma, Modena, Belluno, Pesaro. Het voert werken uit van o.a. Vivaldi, Bach, Haydn, Mozart, Hindemith, Skalkottas en de suite voor strijkers van Willem van Otterloo. Solistische medewerking zullen verlenen: Maria Curcio (piano), Szymon Goldberg, Thomas Magyar, Willem Noske (viool), Margaret Major (altviool) en Frans Vester (fluit). --- Voorstel kunstsubsidies in Noord-Holland HAARLEM, maandag (ANP). — Gedeputeerde Staten van Noord-Holland hebben de Provinciale Staten voorgesteld de subsidie voor de Volksmuziekschool te Amsterdam te verhogen van ƒ 13.000 tot ƒ 14.135 en die voor de Volksmuziekschool voor Haarlem en omstreken van ƒ 1.600 tot ƒ 2.700. Verder doen zij het voorstel een subsidie te verlenen van ƒ 4.000 in het ongedekt tekort op de exploitatierekening van de stichting Nederlands Toneelgezelschap. Tenslotte «vil men een subsidie Van ƒ 2.000 toekennen aan de Toneelgroep Puok en een subsidie van ƒ 6.000 aan het Ballet der Lage Landen. --- Massa-operaconcert in Utrecht een succes (Van onze correspondent) UTRECHT, maandag. — Ruim achtduizend mensen woonden zaterdagavond in de Margriethal te Utrecht het massaoperaconcert bij, dat daar door orkest, koor en solisten van de Nederlandse Opera gegeven werd onder leiding van Arrigo Guarnieri. Het concert is in alle opzichten een succes geworden. De akoestiek van de enorme hal bleek zich zeer goed voor de zangstemmen te lenen, die bovendien hier en daar via een microfoon werden versterkt. Het programma bevatte grotendeels bekende fragmenten van operawerken en werd over het geheel genomen uitstekend uitgevoerd. De netto-opbrengst van dit eert wordt door de organiserende stichting stadsontspanning afgedragen aan het Comité tot hulp aan Hongarije. Halverwege het concert is tevens een collecte ten bate van Hongarije gehouden, nadat loco-burgemeester H. Ploeg jr. een korte rede had gehouden en het orkest het Hongaarse volkslied had gespeeld, dat staande werd aangehoord. Na ieder nummer was er veel bijval van het publiek, vooral na het door Justus Bonn en Greet Koeman gezongen vermaarde duet uit „La Bohème" en na de fragmenten uit „La forza del destino", waaraan behalve het orkest en het koor Greet Koeman, Mimi Aarden en Gerard Groot meewerkten. Het meeste succes had het optreden van Mimi Aarden, wier stem zich trouwens bijzonder goed voor deze ruimte leende, in de habanera en seguidilla uit „Carmen". Na het laatste nummer werden de solisten met bloemen gehuldigd en werd staande het Wilhelmus gezongen. — Koning Èoudewijn van België heeft zondag in het Paleis voor Schone Kunsten te Brussel onderscheidingen uitgereikt aan Nederlanders, die zich onderscheiden hebben bij de reddingswerkzaamheden in Marcinelle. Het ridderkruis van de orde van Leopold werd posthuum toegekend aan de Nederlandse mUn-technicus Jan Stroom, die in de rampmijn was afgedaald om zijn mede-arbeiders te helpen en niet meer boven kwam. /N de Margriet Hal te Utrecht is zaterdagavond voor een massapubliek een operaconcert gegeven d.onr solisten, koor, orkest van de Nederlandse opera 0.1.v. Arrigo Guarnieri. --- Operakoor oogst gul applaus DE hoofdstedelijke Grote Cóncertgebouwzaal was gisteravond geheel gevuld met een applaus-gul publiek, voornamelijk bestaande uit donateurs en vrienden van het optredende Amsterdamse Opera Koor onder leiding van Willem Lohoff. • Natuurlijk ontbrak hier en daar wel een en ander aan de afwerking van de twintig uitgevoerde nummers, maar metl een opera-rot als Lohoff voor de lessenaar zijn ernstige deraillementen uitgesloten En een instrument dat een tel te vroeg inzette, kon dan ook geen incident veroorzaken. Het begeleidende Noordhollands Philharmonisch Orkest staat trouwens bekend om zijn paraatheid bij dergelijke ongelukjes. Van de solisten viel in de eerste plaats de tenor Ettore Babini op. Een zanger met een prachtige stem welke hij in alle liggingen doelmatig weet te gebruiken. Een zanger ook met veel temperament. Dit laatste miste ik bij de sopraan Lucy Tilly nu juist enigszins. Jammer overigens, want ze zingt met een benijdenswaardig; gemak en had niet de minste moeite met de coloratuurpassages. „Onze" Mimi Aarden kwam o.a. met haar glansrol Carmen (Habanera) en leverde een prachtige prestatie met de grote aria "uit Donizetti's „La Favorita". Het optreden van de bas Eduardo Lutzo — een lid van een bekende Nederlandse acteursfamilie — werd ernstig gehandicapt door plankenkoorts, waardoor een oordeel wellicht beter kan wachten tot een volgende gelegenheid. Zoals wij bij het koor gewend zijn, zongen de leden al hun partijen (uit opera's van Verdi, Mozart, Mascagni, Cornelius, Bizet) uit het hoofd. HENRI C. VAN PRAAG --- Bespreking dr. Wiardi Beckmanstichting Bezwaren tegen rapport uitwassen persvrijheid (Van een onzer verslaggevers) V C_A _*-" „.._-.* . _- ._„00 - . . AMSTERDAM, maandag. — De vraag of het, met volledig behoud van de bij de grondwet gegarandeerde persvrijheid, toch niet gewenst is enkele wetsbepalingen in het leven te roepen, waardoor uitwassen van de persvrijheid kunnen worden tegengegaan, heeft zaterdagmiddag een gezelschap van hoogleraren, juristen en journalisten (voor het merendeel leden van de Partij van de Arbeid) bezig gehouden. De Dr Wiardi Beckmanstichting, het wetenschappelijk bureau van de P.v.d.A. heeft kort geleden hierover een korte publicatie het licht doen zien: het resultaat van een studie, verricht door een kleine commissie (bestaande uit prof. mr. dr. G van den Bergh, dr. Th. W. van Veen en dr. E. Brongersma) en in een openbare conferentie in Krasnapolsky, voorgezeten door prof. mr. G. E. Langemeijer, was nu dit rapport het onderwerp van de discussie. De commissie was tot de conclusie gekomen, dat zij de bezwaren tegen een door de staat opgelegd verschijningsverbod van persorganen, die van de drukkersvrijheid misbruik zouden hebben gemaakt, volledig onderschreef. In de staatscommissie, belast met de herziening van de grondwet, was deze vraag in 1950 aan de orde gesteld, doch de meningen waren toen verdeeld. In het rapport De Vrijheid van Drukpers van de Wiardi Beekmanstichting wordt gezegd, dat artikel 7 van de grondwet geen aanvulling behoeft, doch dat dit niet betekent, dat er geen enkele mogelijkheid zou zijn om het misbruik van de persvrijheid beter tegen te gaan dan nu via het wetboek van strafrecht mogelijk is. Het rapport beveelt n.l. aan een wettelijke regeling voor het z.g. droit de réponse (recht van antwoord) èn de instelling van een tuchtrechtspraak, geldend voor alle journalisten (de thans bestaande raad van tucht, een instelling van de federatie van Nederlandse journalisten, kan alleen leden ter verantwoording roepen, die zich, door opzegging van hun lidmaatschap weer aan deze tuchtmaatregelen kunnen onttrekken). Indien de schrijver van een artikel niet bekend is, zou dan de voor de publikatie verantwoordelijke redacteur verantwoordelijk kunnen worden gesteld. --- ARTUR RODZINSKI - EEN GROOT ORKESTLEIDER Onvergetelijke figuur die ontroering aan melodieën meegaf DE bezoekers van het abonnementsconcert, gistermiddag in Amsterdams Concertgebouw, hebben in Artur Rodzinski een groot dirigent leren kennen Zoals men weet was Rodzinski tot 1949 dirigent van het New Vork Philharmonic Orchestra, waar hij ontslag nam toen de in Amerika almachtige impresario Judson hem in artistieke zaken de wet wilde voorschrijven. Wat New Vork aan hem verloren heeft hebben we gis- Uren kunnen horen: een kunstenaar van volstrekte innerlijke integriteit. Dat zijn van die onbewijsbare zaken, die niettemin wanneer de muziek onder zijn handen gaat klinken voor geen twijfel vatbaar zijn. De expressie en de zielskracht die hij overbrengt zijn van ontroerende zuiverheid. • Ook in andere opzichten is hij een groot orkestleider, in de prachtige afwerking en uitwerking van de klank, in de magistrale beheersing van de bouw der composities en hun dramatische verloop. Die grootheid van persoonlijkheid en vakmanschap waren van de eerste maat van Webers Oberon-ouverture af evident: want het zijn alleen de uitzonderingen die in zulk een mate en na slechts enige repetities een volkomen eigen klank geven aan het orkest, zodat men zou kunnen menen, dat zij een eigen orkest hadden meegebracht. Maar meer dan door dit alles vond ik Rodzinski een unieke en onvergetelijke figuur om de ontroering die hij als een fluïdum meegeeft aan de melodieën Hij doet er niets speciaals voor. intesen deel zou men willen zeggen, zijn gebaar e>- houding zijn van uiterste soberheid en stilheid. Maar binnen in hem zingt alles met grote bewogenheid en hij weel dat over te brengen. Hoe? Dat is zijn °eheim. Die ontroering is voor mijn gevoel van religieuze aard en werd hei meest duidelh'k in znn veriolkino- van de svmphonie van Franck. di*> het hoogtepunt werd van dit concert. Het programma was e-ewijzied en de Eerste Symphome van Sjotakovitsi was o.a. komen te vervallen. Ik weet dus niet of dit aspect van zijn aard zonder Franck ooit zo duidelijk naar voren zou zijn gekomen. Maar ook was deze ontroering te horen in de verklanking van Albéniz' ~Fête Dieu a Séville", eén der stukken uit diens cyclus „Ibéria", door Cailler geïnstrumenteerd. Ook hier was sublieme klankverzorging te bewonderen en een ideaal evenwicht in de zwevenddansante beweging. Met Debussy's „La Mer" is het concert besloten, een vertolking die, vond ik, niet het voorgaande overtrof, maar die in haar grootste momenten alle meesterlijke eigenschappen van deze dirigent liet schitteren. In de hem gebrachte hulde liet Rodzinski het Concertgebouworkest zo nadrukkelijk delen, dat hij zijn publiek bijna de gelegenheid ontnam om hem in het bijzonder te danken. Hopenlijk komt hij hier terug! BERTUS VAN LIER --- Paul Willems’ „Berenvel”: luimig divertissement Haagse Comedie speelt werk van Belgisch toneelschrijver T~iE HAAGSE COMEDIE heeft zater*-' dagavond in de Koninklijke Schouwburg de eerste voorstelling gegeven van „Berenvel" (Peau d'Ours), toneelspel van de Frans-schrijvende Vlaming Paul Willems. Het tien-jarig bestaan van het Belgisch-Nederlands Cultureel Aceoord en de Haagse Kunstmaand vormden de aanleidingen tot de keuze van dit stuk, dat met zijn sprookjesachtige inhoud en spe els-poëtische bedoeling ènigszin. buiten . het gebruikelijke repertoire valt. De voorstelling van zondagmiddag (die ik bijwoonde) ondervond slechts geringe belangstelling en ondanks de verdiensten van spel en regie, ook maar matige waardering. Paul Willems is in 1912 geboren op het kasteel Missembourg te Edegem bij Antwerpen als zoon van de dichteres en romancière Marie Gevers. Hij schreef enige romans en liet door een groep vrienden door hem gedramatiseerde legenden opvoeren in de openlucht. Daarna schreef hij een aantal stukken voor het beroepstoneel, waaronder dit uit 1950 daterende „Peau d'Ours", dat behalve in België ook in Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland is gespeeld. Toch bezit dit stuk nog helemaal het karakter van luimig divertissement. Het is typisch het werkstuk van een begaafde, maar dilettantische zoon, zoals iedere moeder met een kasteel gaarne in haar tuin aan haar gasten zou willen voorzetten. Het is zo, dat niemand er bezwaar tegen kan hebben, het is niet schadelijk, het vereist geen enkele inspanning, men houdt er niets van over, het lijkt voortdurend op poëzie en het is in elk geval lief en wellevend. Willems' toneelspel is een bewerking van Grimm's sprookje „Barenhauter" over de soldaat die een weddenschap sluit met de duivel, dat hij zeven jaar in een berenhuid, ongewassen en ongeschoren, door de wereld zal gaan in ruil voor onbegrensde rijkdom. Hij wordt gered door de liefde van een meisje dat hem ondanks zijn afstotelijkheid bemint omdat hij haar vader uit financiële moeilijkheden verlost. De twee andere dochters die hem een griezel vinden, maar die verliefd op hem worden in zijn aantrekkelijke soldatengedaante, plegen zelfmoord, zodat de duivel toch zijde spint bij de transactie. De Belgische schrijver heeft dit primitieve, maar kantige volksverhaal van zijn stekels ontdaan. De duivel heeft hij vervangen door een specht, een spotvogel die toveren kan en die vergezeld van mevrouw Specht leutige commentaar op de liefde geeft, gezien van het standpunt van een lang getrouwd paar. Verder is er een harlekijn, die de zon en de maan voorstelt en die algemeen poëtisch commentaar levert en een drietal burgers, die dingen naar de dochters van meneer Boule, hier teruggebracht tot twee, van wie de een, Minou, verloofd raakt met de soldaat in de berenhuid. Anders dan het sprookje van de gebroeders Grimm is het stuk van Willems eigenlijk heel geschikt voor kinderen beneden de tien. Geschikter dan voor volwassenen. De duivel en de zelfmoorden zijn eruit en alles loopt goed af. Ook de voorstelling, die onder regie van Joris Diels vol kinderlijke, fleurige fantasie was, had voor mijn gevoel het karakter van een kindervoorstelling. Decor en kostuums van Randi Doorman waren charmant, de muziek van Jurriaan Andriessen zoet-kwelend en de spelers van de Haagse Comedie hadden kennelijk plezier in het geval. Joris Diels als de zon en de maan had een prachtig harlekijnspak, Luc Lutz was als de domme clowneske burger Leon heel grappig en Max Croiset was perfect als de dikke meneer Boule. Johan Valk was een springerige Specht. Ida Wasserman een hups-draaierige mevrouw Specht, Coen Flink een kranige soldaat, Do van Stek een gevoelige en lieftallige Minou en ook Bas ten Batenburg, Broes Hartman en Mimi Kok gaven kleurige contouren aan de onbestemde figuren, die door hen werden uitgebeeld. H. A. GOMPERTS --- Brabants Orkest: hecht en accuraat George van Renesse was solist in grote stijl EEN allerprettigste verrassing is Amsterdam zaterdagavond in de Grote Zaal van het Concertgebouw bezorgd door het Brabants Orkest dat 0.1.v. Hein Jordans een „buitengewoon concert" kwam geven. Met dat woord „verrassing" bedoel ik dan niet de ingrijpende wijziging welke het oorspronkelijk aangekondigde programma had ondergaan: niets was er meer van over en in plaats van werken van Rossini, Rachmaninow en Sjostakowitsj hoorde men nu Beethovens derde pianoconcert en Bruckners vierde („romantische") symfonie. De surprise stak in het bewonderenswaardige peil van musiceren van deze avond. Het begon al direct met een George van Renesse, die in grote stijl en zeldzaam geïnspireerd Beethovens pianoconcert vertolkte, in één ononderbroken ademing en met dwingende overtuigingskracht. Dat was groots en visionair, rowel in de heftig dramatische als in de poëtische fragmenten. Jordans en zijn orkest sloten zich hierbij uitstekend aan, vormden een soepel functionerende eenheid met de solist. Daar reeds kreeg men een goede indruk van de kwaliteiten van het Brabants Orkest; en die werd bevestigd in Bruckners wijde architecturen, zoals die in zijn vierde symfonie zijn geconcipieerd. En hier vooral hoorde men dat dit orkest een zeer hecht ensemble is, in al zijn groeien van goede klankkwaliteit, met zorg getraind, opmerkelijk accuraat reagerend. Jordans heeft er bovendien een mooi klankevenwicht in weten te brengen, en zo kon men zich zonder veel moeite er aan gewonnen geven. De dirigent zelf heeft zich ook al in gunstige zin ontwikkeld; zijn bewegingen zijn soberder en vooral buigzamer geworden, de stugheid is eruit verdwenen, en de resultaten zijn zodoende vloeiender en leniger geworden. Overigens toonde Jordans de in grote bogen vervatte expressieve adem van deze muziek bijzonder goed aan te voelen en te kunnen realiseren. De volle zaal heeft ondubbelzinnig van haar ingenomenheid met al dit waardeerbaars blijk gegeven. LEK VAN DELDEN --- Mevr. Wijnaendts Francken-Dyserinck (80) overleden (Van een onzer verslaggevers) AMSTERDAM maandag. — In haar woning in Den Haag is mevrouw E. W. Wijnaendts Francken-Dyserinck overleden. Zij was op enige maanden na 81 jaar. Woensdag om half drie zal de crematie te Westervdd geschieden. Esther Welmoet Dyserinck, dochter van ds. Joh. Dyserinck, werd op 7 februari 1876 in Den Helder geboren. Zij Was een van de eerste vrouwelijke leer* ling-en van het Rotterdamse gymnasium waar zij, enkel en alleen doordat ze een meisje was. een buitenbeentje was tussen de jongens. Waarschijnlijk is in die tijd al de grondslag gelegd voor haar strijd voor vrouwenemancipatie. Zij studeerde te Jena, Ziirich. Berlijn en Parijs en wierp zich van jongsaf in <1e striid voor het vrouwenkiesrecht, vnor de afschaffing van het onderzoek naar het 'vaderschap, tegen vooroordelen of bevoordeling op sociaal of economisch ge bied. Ook op politiek gebied nam mevrouw Wiinaendts Francken een vooraanstaande plaats in. In 1902 reeds was z. hoofdbestuurslid van dc Vrijzinnig-Democratische Bond. Later ging zij over naarde Liberale. 6 Zij werkte aan tal van organen der publiciteit mee. Zo verschenen er bijdragen van haar hand in dc Nieuwe Courant, Algemeen Handelsblad en dc- Nieuwe Rotterdamse Courant. Tot op hoge leeftijd werkte zij mee aan het Schweizer Frauenblatt. Een groot aandeel had mevrouw Francken in dc oprichting van dc Soroptimistenclubs in Nederland en België. Zij was lid van dc Maatschappij der Nederlandse letterkunde en het Provinciaal Utrechts Genootschap van kunsten en wetenschap pen. Na dc oorlog trok mevrouw Wijnaendts Francken zich uit veel verenigingen terug. ..Laat het anderen nu maar doen," zei ze, ~ik heb het te druk met mijn tuin." Maar ze bleef op dc hoogte van politieke en sociale vraagstukken van binnen- en buitenland. Met voldoening kon zij in haar laatste jaren terugzien op een grotendeels gewonnen strijd. --- Weinig instemming Tijdens de discussies, die hierover met grote levendigheid werden gevoerd, bleek wel, dat de conclusies, waartoe de commissie was gekomen, bepaald niet de algemene instemming van de aanwezigen hadden. Hèt verste ging waarschijnlijk prof. mr. J. M. van Bemmelen, die zich ronduit tegen alle voorgestelde maatregelen verklaarde; zijn grootste bezwaren betroffen wel de instelling van een publiekrechtelijke tuchtrechtspraak, waarvan hij vreesde, dat dit een wapen zou worden van de ene uitgever tegen de andere. Mr. A. M. Joekes daarentegen achtte uitbreiding van de bestaande tuchtrechtregeling wenselijk en hij meende ook, dat een droit de réponse, wettelijk geregeld, zeer zeker zijn nut kan hebben. De meeste bezwaren kwamen echter van de kant van de journalisten. ~Het is een groot gevaar het goed van de vrijheid van drukpers ook maar iets te verminderen," zei b.v. mevrouw Gerda Brautigam, die er op wees, dat thans 1766 journalisten in de federatie zijn ongenomen, die zich dus vrijwillig aan de eigen tuchtrechtspraak onderwerpen. De meeste waardering had men nog voor het denkbeeld van het droit de réponse, maar men betwijfelde of dit recht in de praktijk wel te verwezenlijken is. Dr. Th. W. van Veen had de moeilijke taak de vele sprekers te beantwoorden. Hij deed dat met klem van argumenten, doch tegelijkertijd met de nuchterheid, die men van een man van de praktijk ook mocht verwachten. --- Jazz Zondagmorgen namen de ongeveer 70 aanwezige daltonisten deel aan de forumdiscussie onder leiding van dr. L. M. van Dis. Daarbij kwam o.a. de vraag ter sprake, of men de geestdrift van de jeugd voor de jazz moet onderdrukken. Algemeen was men van oordeel, dat dit niet wenselijk is. Dc directrice van een r.-k. internaat merkte in dit verband op, dat dc schoolconcerten veel te \\(einig moderne muziek brengen. Spreekster vertelde, dat een religieuze pianolerares aan haar school enorm veel succes bij dc jeugd had door goede jazzmuziek te brengen, natuurlijk zonder zich daartoe eenzijdig te blijven benerken. Verder was het forum het er over eens, dat het bedrijfsleven grote invloed op dc school heeft als gevolg van nauwere contacten. Het bedrijfsleven zoekt reeds op school naar harmonisch ontwikkelde mensen, die het nodig heeft zowel voorde hoge als voorde lage nosities. Een woordvoerder uit het bedrijfsleven acntte het van enorm belang aat er op school aandacht zou worden' besteed aan het beoefenen van onderlinge omgang. ° Tot slot van het weekeind hield pater dr. N. Perquin S.J., directeur van het Hoogveldinstituut te Nijmegen, een causerie over wenselijkheden en mogelijkheden in dc ontwikkeling van opvoeding en onderwijs. Dr. Perquin, die zich beperkte tot het middelbaar onderwijs, stelde dat er momenteel geen sprake is van een helder inzicht in het doel van het onderwijs. Spr. meent, dat wij geheel terug moeten naar het humanisme in dc zin van mensvorming in en door het onderwijs. Concluderend bepleitte spreker dc noodzaak van grotere keuze-mogelijkheden in eenzelfde onderwijsgeheel. Concentratie van dc vakken is onmisbaar. Speciaal daarvoor opent het Daltononderwijs grote mogelijkheden. --- Pen ', J?EN week lang heb ik deze pen laten ■ rusten — tot uw en tot mijn eigen opluchting. Want ik vond het geen tijd I voor cursieve babbeltjes. Dat is het nóg niét. Eigenlijk is het er nóóit tijd voor. i Maar je kunt meestal wel leven, van\uit deze gedachte: ~Er valt op de irereld niets te lachen, doch als je daar nu maar van uit gaat, valt er nog een hoop lle lachen." 't Klinkt wel aardig, vind ik, maar tegen zon week als we gehad hebben, is het toch niet bestand. |Ik heb mijn baas dus maar om schrijfverlof gevraagd en mij, net als u, uitsluitend beziggehouden met de walgelijke wereld, die — we weten het — helaas geen wachtkamer heeft. „Je zou wat willen doen," zei die dame op de tra m. Dat zeiden we allemaal. En we gingen wat doen — ieder naar zijn temperament. Stenen gooic. Bidden. Suiker inslaan. Ruzie maken. Geld inzamelen. Of vergaderen. Zaterdag heb ik nog uren vergaderd met het Pen-centrum Nederland, want daar was ik lid van. 't Is ecu nuttige vereniging met een mooi doel. De leden nemen op zich, dat zij ~het principe zullen huldigen van ongehinderde verbreiding van gedachten, binnen elk land en tussen alle volkeren en dat zij er het hunne toe zullen bijdragen, om ieders vorm van onderdrukking van vrijheid in het land en in de gemeenschap 'waartoe zij behoren, tegen te gaan. Dat is het nastreven waard, nietwaart Van zon club kun je met genoegen lid zijn. Nu zijn er natuurlijk méér leden dan ik. Theun de Vries bijvoorbeeld. Die is óók lid. Behalve dat, is hij «.' een man die zich, tijdens de oorlog, in het verzet uitnemend heeft gedragen; b een romancier die vele 'belangrijke 'boeken heeft geschreven en c. een vooraanstaand lid van de Communistische Partij Nederland. Wie in „De Waarheid" regelmatig de publikaties over het opi van de Russen in Hongarije leest, krijat met de indruk dat die parlij het Kremhn de rug heeft toegekeerd. Je gaat dan zitten tobben over déze vraag: Hoe moeten Theun de Vries en de andere communistische schrijvers in zon Penclub het nu geestelijk klaarspelen mrt dat mooie, ideële doel?" „Dat spelen ze niet klaar," dachten zes leden en ze dienden een motie in die ten doel had de communisten. aanleiding van Hongarije, nu eindelijk eens te royeren. Er is lang en bewogen over gesproken, onder voorzitterschap van dr. Victor E. van Vriesland, die zon vergadering weet te leiden met éen meesterschap, waarvoor ik diep mijn pet Cl Jil(JGifi . Ik heb die pet afgenomen, terwijl il-, „de mist m ging", zoals variété-artistrii dat noemen, als hun nummer mislukt Want aan het eind van de vergadering was de motie nog wel sympathiek, maar "■toch zodanig ge-outmendeeni dat, als m het mij vraagt, de Thcunen de Vries'tot in lengte van dagen, gewaardeerde leden zullen blijven van een vereniging, die „de ongehinderde verbreiding 'van ' gedachten" zo bewogen nastreeft. Daar ik (ik merk het. telkens weer) een schromelijk veronderde opvatting van het begrip vrijheid heb, ben ik - een troepje anderen — maar treden", 't Klinkt een. beetje spiritistisch, maar het heeft ook wel iéfs met de geest te maken. Al met al. was het een nogal miezerige afgana der aladiatoren, vond ik. Maar ik scheurde mijn lidmaatschap van de Pen uit mijn hart, gesteund door déze, door voorzitter Van Vriesland eens gedichte regelen: „Doe afstand en houd u bereid: nooit heeft u kouder mond gekust". KRONKEL --- Componist VICTOR YOUNG in Amerika overleden ■ PALM SPRINGS (Californië), maan' dag (UP). — De Amerikaanse componist • Victor Young is zaterdag twee uur nai dat hij door een hartaanval was getroffen, in Palm Springs overleden. Young, die op 8 augustus 1900 in Chl■ cago werd geboren, verwierf vooral met - zijn „Sweet Sue", bekendheid. Tezamen met zijn zoon orkestreerde hij muziek • voor ruim 300 films. --- Oogst verbrand (Van onze correspondent) EMMEN, maandag. — In Odoornerveen heeft zondagavond een grote brand gewoed in een landbouwschuur achter de boerderij van de landbouwer B. Begeman. In de schuur bevond zich bijna de hele oogst van vijftien hectare koren en de landbouwinventaris. Alles ging verloren. --- Daltonvereniging vierde 25-jarig jubileum (Van onze correspondent) ARNHEM, maandag. — De Nederlandse Daltonvereniging vierde het afgelopen weekeinde haar zilveren jubileum in het conferentie-oord C. S. Oolgaardthuis te Arnhem. De viering werd zaterdagmiddag geopend door de voorzitter van de vereniging, de heer D. J. C. Timmers, die in zijn rede met voldoening vaststelde, dat er in Nederland momenteel reeds ongeveer 250 lagere scholen met ruim 20.000 leerlingen zijn gedaltoniseerd. Spreker erkende, dat de wereld ook zonder Daltononderwijs gewoon door zou kunnen draaien, maar citeerde het woord van de dichter Greshoff, die uitriep: „Wat ik het meest nodig heb is het onnodige!" De heer Timmers was van mening, dat de instelling van de leraar en de onderwijzer de kracht van de man voor de klas uitmaakt. Hij vond, dat de leerboeken herziening behoeven, omdat zij te weinig tot zelfwerkzaamheid stimuleren. De heer P. Bakkum, inspecteur van het onderwijs te Amsterdam, schetste het Dalton-onderwijs als de klassikale werkgemeenschap, die zich in Nederland helaas nog wel eens kenmerkt door de nabootsing van vormen zonder afweging van de geestelijke inhoud, 's Avonds sprak prof. dr. W. Banning over sociale aspecten van de moderne opvoeding ---