Inperking Wi d.cc' ZOals voorzitter Fred van Russel van 0t) Vakorganisatie Moederbond, iemand jp °'gt die door het militaire gezag is veririn u (Cyrill Daal) aanvaardt bewust de Perking van zijn onafhankelijkheid. Leo Morpurgo van De Hall Ti:>d verklaarde onlangs in NRCstan sblad: 'De militaire macht wordt Pje voor stapje teruggedrongen, een ui- terst traag proces. Aanhangers van de militairen, die overal op sleutelposten zitten, worden met de grootst mogelijke omzichtigheid vervangen.' Van vervanging echter, een enkele cosmetische ingreep daargelaten, is geen sprake. De ambtelijke leiding van alle ministeries is precies dezelfde als voor november 1987. Op een enkele plaats is er door de burgerregering iemand naast gezet, maar is de stroman van de militairen - die immers vooral niet tegen de haren in gestreken moeten worden - blijven zitten. De nationale voorlichtingsdienst is daarvan een goed voorbeeld. De NVD staat onder leiding van de door Bouterse benoemde militair Ch. Doedel. De dienst verzorgt de overheidsvoorlichting, maar levert ook vaak ongevraagd commentaar. Er worden in eigen beheer filmpjes gemaakt die als nieuwsdocumentaire door de Surinaamse Televisie Stichting (STVS) worden uitgezonden. Om te voorkomen dat hun woordvoering in de handen zou zijn van militairen, hebben president Ramsewak Shankar en vice-president Arron een eigen woordvoerder, Glenn Truideman, aangesteld. De machtspositie van de NVD is daarmee onder druk komen te staan, maar het apparaat blijft, inclusief militaire leiding, bestaan. De NVD is bezig een netwerk van radiozenders op te zetten in het land, onder de naam Radio Boskopu. Vier daarvan zijn al in bedrijf met officiële regeringsuitzendingen, voor zover de regering daar althans invloed op heeft. --- Rechterlijke macht De rechterlijke macht is dezelfde die tijdens het bewind-Bouterse recht deed in naam van... ja, van wie eigenlijk? Vicepresident mr R. E. Th. Oosterling is nog steeds waarnemend president van de Surinaamse rechtbank. Dat werd hij toen rechtbankpresident mr Ramdat Misier door Bouterse werd gevraagd president van het land te worden. Procureur-generaal mr dr R. M. Reeder, de hoogste baas van het openbaar ministerie, is op zn post gebleven. Hij heeft geen onderzoek ingesteld - ook niet nu het land ook door Nederland als een democratie wordt erkend - naar het bloedbad dat de militairen in 1986 in Moi Wana aanrichtten, waarbij ook vrouwen en kinderen werden gedood. Evenmin is iets vernomen van een justitieel onderzoek naar de. feiten die Amos Wako, waarnemer mensenrechten bij de VN, in zijn rapport heeft neergelegd. Dat de Militaire Politie exclusieve opsporingsbevoegdheid heeft in Oost-Suriname, zal daaraan niet vreemd zijn. In hoeverre het nalaten van voor de hand liggende, in een democratie essentiële stappen leidt tot medeplichtigheid, is een vraag voor ethici. Dat Oosterling noch Reeder in staat is geweest recht te doen. inzake de decembermoorden bij voorbeeld, was voor hen in ieder geval geen reden daarvan de consequenties te nemen. By Telesur, de Surinaamse telefoonmaatschappij, was ir John Neede directeur. Hij verleende Bouterse belangrijke diensten bij de couppoging Rambocus- Hawker en stelde de legerleider in staat controle te houden op in- en uitgaande telexen, alsmede tot het afluisteren van telefoongesprekken. Die praktijken, nog steeds veel voorkomend, worden bij Telesur gecoördineerd door de militair Theo Simson. Neede is nu op non-actief gesteld, vanwege betrokkenheid bij de mishandeling van een kippenkweker, maar in zijn opvolger L. C. Johanns, die ook tijdens het militair regime bij Telesur werd aangesteld, heeft Bouterse nog steeds een betrouwbare stroman. Datzelfde kan ook gezegd worden van directeur De Mees van het Surinaams Nieuwsagentschap (SNA). Hij is militair en werd door Bouterse aangesteld toen het SNA na de coup in 1980 in overheidshanden was gebracht. In de berichtgeving van het SNA is niet voor niets consequent sprake van 'de terrorist Brunswijk'. Officieel is er in Suriname geen censuur, maar er bestaat een in de wet vastgelegd verbod op de verspreiding van staatsgevaarlijke informatie. De regering doet een constant beroep op journalisten zich nationaal' op te stellen en al het nieuws bij de overheid te checken. Om moeilijkheden te vermijden doet de pers dat ook. Hoofdredacteur Morpurgo zei daarover: 'Waarom zouden wij onze nek uitsteken terwijl de politici dat zelf niet durven?' Die zelfcensuur, ingegeven door angst, gaat vrij ver. De makers van het kritische weekblad Haika hebben nog steeds geen drukker kunnen vinden die het aandurfde. Dat 'de revolutie' doorgaat, ook nu er een burgerregering zit. blijkt ook wel uit het feit dat 'Volksmobilisatie', onder leiding van majoor Laurens Neede, nog steeds bestaat. De para-militaire organisatie is weliswaar ondergebracht bij het ministerie van binnenlandse zaken, waar ze een wat onduidelijke status heeft, maar het onderdeel Volksmilitie opereert nog steeds. Actief daarin is onder anderen de Bouterse-aanhanger Arthur ten Bergen, die ook sociologie doceert aan de Anton de Kom-universiteit. Ook de Bouterse-getrouwe Ernie Brunings is actief bij Volksmobilisatie. Een tegenslag was dat Brunings onlangs door de staf van de Anton de Kom-universiteit, waar hij directeur was, werd weggestemd. Brunings maakte ooit deel uit van het door de militairen ingestelde Topberaad, waar hij afgevaardigde was van de 25 februaribeweging, de revolutionaire politieke beweging van het leger. Zijn opvolging is nog niet geregeld, maar zal zeker het fiat van de militairen behoeven. Zeven van de elf districtscommissarissen zijn door het bewind-Bouterse aangesteld. Zij zijn hoofdbestuurder in zeg maar een provincie en zijn verantwoording verschuldigd aan de minister van binnenlandse zaken, de overigens onverdachte mevrouw Elfriede Alexander-Vanenburg. Het gaat om de DC's in Sipaliwini (mr H. R. Libretto), Wanica (P. A. de Haas), Nickerie (mr K. Bundhie), Paramaribo- Zuid (J. Naarendorp), Commewijne (H. P. Wormer), Saramacca (mr B. Ahmad Ali) en Para (luitenant N. D. Nankoesing). Ook 's lands financiën zijn voor een belangrijk deel in de vaste greep van de militairen. Directeur van de Centrale Bank is Henk Goedschalk, lid van de 25 februaribeweging en niet zomaar door Bouterse aangesteld. Weliswaar is de raad van commissarissen onlangs door de regering vervangen, maar een poging ook Goedschalk weg te zuiveren is door de militairen niet geaccepteerd. Naar verluidt is de regering wel met een vervanger bezig geweest. --- Onwelgevallig De bankdirecteur is voor de militaire top van groot belang, omdat hij inzicht heeft in hun persoonlijke financiën en ook weet welke bedragen naar het leger zijn gegaan en uit welke potten. Opening van de boeken is de legerleiding zeer onwelgevallig. Assemblee-voorzitter Jaggernath Lachmon verklaarde donderdag dat Suriname geen goederen van Nederland wil hebben, maar rechtstreekse overmaking van de economische noodhulp ten bedrage van 60 miljoen gulden. Zou de Nederlandse regering daar op ingaan, dan zou de Centrale Bank de beschikking over dat geld krijgen. Nederland ziet echter ook wel in dat de militairen in dat geval invloed op de besteding krijgen. Eén van de belangrijke bronnen van deviezen, rijstexportbedrijf Surexco, in Suriname meer bekend als 'Wageningen'. wordt geleid door Badrissein Sital. na Bouterse de meest vooraanstaande militair. Sital is chef van de landstrijdkrachten en verantwoordelijk voor het recentelijk mislukte offensief tegen het Junglecommando. Hij heeft zeggenschap over de inkomsten van Surexco, die. gezien de staat waarin het rijstbedrijf in Wageningen verkeert, niet in hun geheel voor investeringen zijn aangewend. De sluiting van de Stichting Machinale Landbouw in Wageningen, waar de oogst dinsdag begon, kon deze week nog maar net afgewend worden door het snel ter beschikking stellen van pelrollen. Via de militaire politie en de militaire veiligheidsdienst houdt de legerleiding ook greep op het civiele leven. De MP heeft nog steeds méér bevoegdheden dan de gewone politie en is gerechtigd zich met burgerzaken te bemoeien. Via de MP houden de militairen grip op het toelatings- en visumbeleid, dat officieel in handen ligt van minister van buitenlandse zaken Sedoc. Enkele maanden geleden werd op het vliegveld Zanderij een Franse journalist, in bezit van geldige papieren, door de MP teruggestuurd. Victor Hafkamp van de Nederlandse Wereld omroep kreeg na het tweede bezoek van Bukman aan Suriname een stempel in zijn paspoort, waarmee hij door de MP eigenmachtig tot ongewenst persoon werd verklaard. De militaire veiligheidsdienst func- tioneert ook als civiel inlichtingenapparaat. De burgerregering is voor BVD-achtige inlichtingen aangewezen op de militairen, voor zover die de informatie ook daadwerkelijk uit handen geven. Een adjudant van de veiligheidsdienst, Linscheer. was verantwoordelijk voor de opstootjes die ontstonden tijdens de bezoeken van Van den Broek en Bukman. De burgerpolitie die probeerde te achterhalen wie obstakels op de weg tussen Zanderij en Paramaribo had geplaatst, werd door leden van de veiligheidsdienst ernstig bedreigd. Hierover is een klacht ingediend bij auditeur-militair Ramon de Freitas, die de zaak vervolgens heeft laten rusten. Het politie-onderzoek werd in ieder geval gestaakt. Ook de Nederlandse regering realiseert zich dat de militairen grimmig toekijken vanachter de coulissen. Minister Van den Broek schreef eind vorige maand aan staatssecretaris Korte-Van Hemel dat bij terugkeer van bepaalde Surinamers naar hun land. rekening gehouden moet worden met repressailles, waartegen het civiele gezag geen bescherming kan bieden. 'Dit geldt ook voor personen die door individuele leden van het nationaal leger, de veiligheidsdiensten en de Volksmilitie worden gezien als een bedreiging voor hun toekomstige positie.' De militairen houden een belangrijke vinger in de pap bij de vakbond C 47, via voorzitter Fred Derby, die een uitgesproken Bouterse-aanhanger is, wat in mindere mate ook geldt voor voorzitter Fred van Russel van de Moederbond. Derby is bovendien commissaris bij de Surinaamse luchtvaartmaatschappij (SLM), waar mevrouw Ingrid Bouterse de public relations doet. SLM-directeur Atte Mungra, Bouterse-gezind. is onlangs op verlof gestuurd na beschuldigingen van deviezensmokkel. Tot in het Nationaal Instituut voor de Mensenrechten zijn de militairen, in dit geval via de ex-militair en 'revo-denker' Haakmat. vertegenwoordigd. Directeur van het NIM is Akkrum. die onder Bouterse directeur was van binnenlandse zaken. De nieuwe Surinaamse ambassadeur in Nederland, ir Cyrill Ramkisor. was ook minister tijdens het militaire bewind. In de buitenlandse dienst werkt een aantal mensen waar de legerleiding niet ten onrechte vertrouwen in stelt. Ambassadeur in Frans- Guyana, in de huidige situatie een uitermate belangrijke post voor Suriname, is Kenneth Middellijn. Het Franse departementsbestuur in Cayenne heeft de Surinaamse regering gevraagd om hem terug te roepen. Middellijn heeft ten dienste van het leger de bewegingen van het Junglecommando in Frans-Guyana nauwlettend gevolgd en was niet te beroerd om persoonlijk Nederlandse journalisten en aanhangers van Brunswijk op het vliegveld van Cavenne te molesteren. Van enige sanering is geen sprake, de militairen doen nog steeds precies wat ze zelf willen en kunnen via hun stromannen maatregelen van de burgerregering saboteren, zo niet tegenhouden. Dat maakt de regering weinig effectief. De teleurstelling daarover bij de bevolking speelt Bouterse in de kaart, evenals de toenemende onderlinge tegenstelling tussen de regeringspartijen NPS en VHP. De regering-Shankar probeert heel behoedzaam de situatie in het land te normaliseren, de eigen gelederen te sluiten en de militairen te vriend te houden. Toen Shankar onlangs op werkbezoek was in het district Nickene zegde hij onverwijld een nieuw onderkomen toe voor de plaatselijke MP-brigade. Militaire goederen die nog steeds binnenkomen, waaronder een viertal Amerikaanse trucks voor het transport van pantservoertuigen, zijn niet door de regering besteld, maar ook niet afbesteld. De regering kan zichzelf nauwelijks onttrekken aan het doorgaan van de revolutie, zoals Bouterse dat noemt. Shankar en enkele leden van zijn kabinet bezochten onlangs de Libische ambassade om een lezing met lichtbeelden bij te wonen over de Amerikaanse luchtaanval op Tripoli. Voor de Surinaamse kust doen Russische schepen, daartoe gemachtigd door het leger, onderzoek 'in verband met weersvoorspellingen. Er is geen Surinamer aan boord. De burgerregering staat in feite aan het hoofd van twee legers; ook het Junglecommando heeft zich loyaal verklaard. In de oorlogssituatie in Oost-Suriname neemt de regering een buitengewoon tweeslachtige houding in. Terwijl het nationaal leger, voor zover mogelijk, geremd wordt in zijn streven de rebellen het oerwoud uit te blazen, maakt de regering anderzijds vredesbesprekingen volstrekt onmogelijk, moedwillig lijkt het wel. Er is geen ondubbelzinnige opdracht gekomen om 'de terroristen' op te ruimen, noch tot een staakthet-vuren. Bouterse heeft nog alle middelen en de juiste personen op de juiste plaatsen. Ingewijden zouden het niet vreemd vinden wanneer hij de regering doelbewust laat aanmodderen, en dat waar mogelijk bevordert, om op termijn - zoals zijn vriend Jerry Rawlings in Ghana - de macht terug te nemen. Ogenschijnlijk ligt de schuld dan bij een falende burgerregering, die niets tot stand brengt. Wie anders dan Bouterse zou dan het land moeten redden? --- Grondwet Bij dit alles weet de legerleiding zich gesteund door de grondwet, die de burgerregering zich heeft laten aanmeten. Daarin is vastgelegd dat bepaalde wetten, die onder meer de instandhouding van Volksmobilisatie, de uitgebreide rechten van de militaire politie en een zekere censuur regelen, niet gewijzigd mogen worden. De militairen, immers de 'voorhoede van het volk', zijn op basis van de grondwet vertegenwoordigd in de Staatsraad, het hoogste orgaan - dat overigens nog steeds niet is ingesteld. De regering pleegt informeel wel voortdurend overleg met de militairen en geeft ze aldus ook de kans partij te zijn in de besluitvorming van de staat. Bouterse, voorspelde het tijdens de verkiezingscampagne al: 'Ook als we verliezen hebben we gewonnen.' --- Surinaamse leger trekt nog steeds aan alle touwtjes Fundamentele wijzigingen in beleid ook na negen maanden ver te zoeken ALLE VITALE posities in de Surinaamse samenleving worden bekleed door mensen die loyaal zijn, en ten minste waren, aan legerleider Desi Bouterse. Zelfs in het Surinaamse kabinet zitten drie ministers die er tussen 1980 en eind 1987, toen de burgerregering intrad, geen probleem mee hadden de als minister of premier (Radha- te dienen. Een grote groep zal in jte Positie van burgemeester-in-oorlogstijd hebben gezeten, maar van alle benoemingen die in het tijdperk-Bouterse zijn geaan, is er nog vrijwel niet één teruggedraaid. De directeur van de Centrale Bank is een uitgesproken Bouterse-man. De nationale voorlichtingsdienst staat onder lei®inE van een militair, evenals het Surinaams Nieuwsagentschap. De leider van de vakbeweging C 47, die instrumenteel is geweest voor de 'revolutie', laat zn oor ['aar de militairen hangen. Vrijwel alle dis- zijn door Bouterse en zitten er nog. In het Nationaal lllstituut voor de Mensenrechten (NIM) zit fien ex-militair. De buitenlandse dienst bevolkt door mensen die in de eer*te plaats Bouterse dienden, en daarna hun land. , Waar al nieuwe benoemingen door de burgerregering zijn gedaan, is geen sprake Lan fundamentele beleidswijzigingen, van cosmetische ingrepen. Het bewind is meteen na de coup in »80 begonnen met de vervanging van de °P in overheidsinstellingen, met als doel "'teraard de stabilisering van het bewind. vatuat tegelijk met nieuwe machthebbers nieuwe ambtenaren en bestuurders aantreden, is in menig staatsbestel normaal > maar is zeker bij de overgang van •"'litair bewind naar democratie een voorwaarde. Daaraan is in Suriname niet voldaan. Van de mensen die door Bouterse zijn enoemd is niet moeilijk te zeggen waar 11Jn loyaliteit ligt. Wie er al zat moet iets beoordeeld worden. Onder de drei*lng van militair geweld, die zeker na de I ecembermoorden gevoeld werd, profi,eert niemand zich graag. De ambtenaar 'e demonstratief opstapt maakt zich in en dictatuur verdacht. Dat echter ambteomn" en bestuurders °P nun P°st bleven, dat, 'nee' soms gevaarlijker is dan 'ja', eeft ze medeplichtig gemaakt. De loutere 0^wezigheid toen, speelt mee in de bet, rdeling van de vraag in hoeverre ze t ans betrouwbaar zijn, waar hun loyalitein I'ggen. Ten tijde van het militaire bedir? Wert* zeker in de beleidsvoorberei, gen in de uitvoerende organen opposile net geduld. De nieuwe Surinaamse burgerregering, nu negen maanden aan net bewind, gaat de confrontatie met de vroegere militaire machthebbers zoveel mogelijk uit de weg. Zij voert een politiek van zeer geleidelijke consolidatie van de democratische krachten. Het leger echter heeft naast de taak het land te verdedigen, ook de grondwettelijke plicht op te treden als 'hoeder van de rechten en de vrijheden van het volk. De eigen 'rechten en vrijheden' vergeten de militairen daarbij niet: ze beheersen nog steeds alle belangrijke sectoren van het civiele leven. door Albert de Lange De Surinaamse president Ramsewak Shankar weet de schaduwen van Desi Bouterse en Badrissein Sital (rechts) nog dicht in zijn buurt foto s anp ---