ADVERTENTIE Die kurkvloer met 4^ die driejaar garantie is j: -II alleen op dit adres JÉÉÉik tevinden: JH&_ Kom eens langs of bel voor gratis informatie: Op'nvloervanNaturofetrk Haarlem-Jansweg 26-28. (bij station, achter jf_S____sfri&4|tf Hilversum- Langestraat 77, (tegenover RAF HiFi), --- Op de MENINGEN-pagina plaatst Het Parool opiniërende artikelen en brieven. De opvattingen in deze stukken zijn voor rekening van de auteurs. Voor artikelen geldt een maximum-lengte van duizend woorden. Brieven kunnen worden ingekort. Meningen-pagina Het Parool, Postbus 433, 1000 AK Amsterdam Telefoon: 020 - 5622355 --- Adenauer, Brandt, Kohl KANSELIER Kohl van de Bondsrepubliek Duitsland bevindt zich voor een vierdaags bezoek, dat gisteren is begonnen, in Moskou. Hij heeft een 'zware' ploeg vijf ministers - onder wie die van ' buitenlandse zaken en van defensie -, een stoet 'Van hoge ambtenaren, plus tientallen vertegenwoordigers van industrie en handel, wetenschap er» cultuur. Omvang en gewicht van de begeleiding wijzen fr°P dat de Westduitsers dit bezoek van groot belang achten. Westduitse commentatoren nei n ertoe het al bij voorbaat een eervolle plaats toe te wijzen in een rij van belangrijke data. In 1955 bracht de eerste kanselier van de Bondsrepubliek, Konrad Adenauer, het historische be-2°ek aan Moskou waarbij, ondanks alle daaraan voorafgegane spanningen, een akkoord tot stand wam over het aangaan van diplomatieke betrekkingen. En in 1970 was het bondskanselier Willy Brandt die zijn 'Ostpolitik' concretiseerde in een verdrag met Moskou, dat tevens de deur openzette voor regulering van de verhouding met andere landen van het oostelijk blok, in het bijzonder ook 06 Duitse Democratische Republiek. Of inderdaad het bezoek van, Kohl aanspraak ®1 kunnen maken op een plaats in die rij - en dat au dan moeten zijn omdat het zou thuishoren in ffin opklimmende reeks van formele betrekkingen (1955) naar stabiele betrekkingen (1970) en naar een periode van intensieve relaties ':?* beiderzijds voordeel op een breed terrein U 988) - zal nog moeten blyken. Een feit is in ieder geval dat de Bondsrepubliek binnen het westelijk bondgenootschap een vooruitgeschoven positie inneemt als het land dat, vooral bij monde van zijn minister van buitenlandse zaken Genscher, er voortdurend op hamert dat, met Gorbatsjov aan het roer in Moskou, zich een unieke kans voordoet om een positieve verhouding te ontwikkelen met Sovjet-Unie. Genscher heeft steeds betoogd dat het Westen er belang bij heeft dat Gorbatsjov slaagt. Dat heeft als consequentie dat het Westen Gorbatsjov dan ook moeten helpen óm te slagen. Het kan dat doen door de 'glasnost' (openheid) krachtig aan te moedigen. Dat legitimeert om ook de mensenrechten op de agenda te plaatsen. Maar nog belangrijker achten de Westduitsers het dat er iets terecht komt van de perestrojka' (herstructurering). Immers, Gorbatsjov kan niet slagen als het hem niet lukt, via een drastische herziening van het economische systeem, ervoor te zorgen dat de Sovjet-burgers betere voorzieningen krijgen aangeboden, in het bijzonder op het gebied van consumptiegoederen. Juist op dat punt is de Bondsrepubliek tot helpen bereid. De Westduitse industrie en handel zijn van mening dat zich in de Sovjet-Unie een interessante markt gaat aftekenen. Een consortium van Westduitse banken heeft zich, onder welwillend toezien van de overheid, bereid verklaard tot verstrekking van een krediet van 3,3 miljard gulden, dat zal worden gebruikt voor de opbouw H.W. Sandberg van binnenlandse industrieën in de Sovjet-Unie en voor export-financiering naar de Sovjet-Unie. Het Siemens-concern is bereid tot het leveren van een nucleaire reactor die elektriciteit zal moeten produceren. Daarvoor is toestemming nodig van de Cocom, de organisatie van westelijke industrielanden die toeziet op het niet-leveren van goederen die voor de Sovjets van strategisch belang kunnen zijn. Dus die 'deal' is nog niet rond. Maar ze wijst op de gretigheid van de Westduitse industrie. Daarnaast staat een reeks 'joint ventures' op stapel. De contracten daarover zullen tijdens het bezoek van Kohl worden ondertekend. Ook op het niveau van de beide regeringen zullen tijdens het Moskou-bezoek een reeks afspraken op het gebied van het milieu, de wetenschap en de cultuur worden bezegeld. Nadere overeenkomsten moeten volgen tijdens het bezoek dat Gorbatsjov volgend voorjaar aan Bonn zal brengen. De Westduitse belangstelling voor de experimenten van Gorbatsjov komt de Sovjets goed uit. Ze hebben groot ontzag voor de Westduitse financiële kracht en economische potentie. Ze verwachten daar veel van. Daarnaast is het voor hen van eminent politiek belang om in de Bondsrepubliek een partner te hebben die voorop loopt in westerse tegemoetkomendheid. Het is hun natuurlijk niet onbekend dat Amerikanen en Engelsen zich daar juist enige zorgen over maken. Van Amerikaanse kant is er op gewezen dat het 'financieren van perestrojka' in politiek opzicht niet zon goed idee is: het zou de prikkel kunnen wegnemen om een deel van de geldstroom in de Sovjet-Unie zelf weg te leiden van de militaire naar civiele voorzieningen. Mevrouw Thatcher heeft zich in dezelfde zin uitgelaten. ( Maar Gorbatsjov zal met genoegen hebben geconstateerd dat in de belangrijke Europese landen toch meer wordt gedacht zoals in de Bondsrepubliek: ook de Italianen zijn al met een flink bankkrediet over de brug gekomen, van de Fransen wordt hetzelfde verwacht en ook de Britse banken zijn, ondanks Thatcher, bezig met het voorbereiden van een krediet dat nog aanzienlijk hoger is dan dat van de Duitsers. Het voorlopige totaal beloopt zon 18 miljard gulden. Of die banken ditmaal op het goede paard wedden staat nog te bezien. Bij hun kredietverlening aan Derde-Wereldlanden en aan landen als Joegoslavië en Polen hebben zij zich stevig in de vingers gesneden. Als Kohl er in slaagt in Moskou geen uitglijders te begaan (zijn vergelijking tussen de propagandistische gaven van Gorbatsjov en die van Goebbels, daterend van 1986, zal hem nog wel heugen), dan is te verwachten dat hij donderdag naar Bonn terugkeert als de kanselier die in ieder geval een voorlopige basis heeft gelegd voor een nieuwe en positieve verhouding tot de dominerende macht op het oostelijk deel van het continent. --- Land opdringen altijd onjuist door M. KOPUIT Al onder David Ben Goerion, de eerste premier van Israël, ging de gedachte post vatten, dat de Arabische landen een andere houding zullen aannnemen als Israël door een paar miljoen joden meer wordt bevolkt. Zij komen niet. Na de joden die de concentratiekampen hebben overleefd, na de joden die zijn gevlucht of verjaagd uit de islamitische landen, na de joden die waren vertrokken uit de Oosteuropese landen, is de immigratie vrijwel tot stilstand gekomen. De joden blijven in de westerse landen, idealisten uitgezonderd. De vleespotten van Amsterdam, Parijs, Londen, Buenos Aires en New Vork zijn aantrekkelijker dan het moeizame bestaan in het land der vaderen. Alleen de joden in de Sovjet-Unie vormen nog een reservoir. Een groot reservoir. HOLLAND. LANDSCHAP --- Mensenrechten tyiarom moet de Nederlandse gering tegen Israël het zoge'teunde mensenrechten-argufi/nt 'iedereen moet kunnen rei*ei naar het land van zijn keuze' Storuiken, terwijl zij datzelfde beter tot de Sowjet-re&ing zou kunnen richten? Laat 'e Sowjet-Unie haar burgers elk land van hun keuze rei*6»? Nee, en dat is nu juist het Vanneer de Sowjet-Unie zélf zou houden aan de akkoorr*l van Helsinki, dan zouden jftmers alle burgers het recht te emigreren naar het van hun keuze. Hoewel, ook lffin komt verandering. let laatste jaar zijn zon drie- vierhonderd Russische joden met een Amerikaans visum naar de Verenigde Staten vertrokken. Tot voor kort was de enige mogelijkheid om uit de Sovjet Unie te vertrekken een Israëlisch uitreisvisum. Een uitreisvisum voor Israël is dus niet meer het enige middel om de Sovjet-Unie te kunnen verlaten! Er zijn verschillende redenen waarom 95 procent van de Russische joden nu naar de Verenigde Staten wil. Een daarvan is, dat - op een groot aantal 'refuseniks' (mensen die tot nog toe geen uitreisvisum kregen) na - de meeste 'echte' overtuigde zionisten al in Israël zitten. Een andere oorzaak werd mij door Russische immigranten in Israël verteld. De joden in de Sovjet-Unie krijgen brieven van hun naar Israël vertrokken broeders. Het leven in het vrije westen in een democratisch land, is nu eenmaal geen hemel op aarde. En in Israël is het leven zeker niet gemakkelyk. Daarbij komt nog dat het leven van nieuwe immigranten - altijd en overal ter wereld - heel zwaar en vol teleurstellingen is. De band met 'thuis' is nog zeer sterk. En de nieuwe immigranten schrijven hun problemen in talrijke brieven naar huis; iets wat nu niet bepaald aanmoedigt onnaar dat land te vertrekken. Dikwijls gaat het na een half jaar, een jaar of anderhalfjaar al een heel stuk beter; dan hebben ze een baan en zijn ze redelijk tevreden met hun nieuwe huis en vaderland. Maar inmiddels is de behoefte aan het schrijven van lange brieven naar het 'thuisfront' al lang verdwenen. En Amerika blijft het land van de 'onbegrensde mogelijkheden. Wat is er trouwens op tégen voor deze Russische joden om wél naar Israël te gaan? Waren zij, zonder vrije pers, in staat zich een redelijk en eerlijk oordeel over dat land te vormen? Wanneer ze er zijn, kunnen ze kiezen. In Israël zit niemand opgesloten. Wie het niet bevalt, kan vertrekken wanneer hij wil. Dat de Russische joden hun bevoorrechte status die ze in de Verenigde Staten zouden genieten kwijt zijn, is een andere kwestie; daarover zouden Israël en de Verenigde Staten tot een regeling moeten kunnen komen. Israël voelt er niets voor als een soort 'reisbureau' te fungeren, namelijk om joden van het ene land van de diaspora naar het andere land van de diaspora te brengen. Dat strookt nu eenmaal niet met de zionistische doeleinden. De uitnodigingen aan de Russische joden en de hele procedure kosten de Israëlische regering handen met geld. En dat geld is voor mensen die geen enkele bijdrage zullen leveren aan het land, dat zo hard nieuwe mensen nodig heeft. Geld speelt natuurlijk niet de beslissende rol. Maar op dit moment zijn er geen Gevangenen van Zion' meer; de joden in de Sowjet-Unie zijn niet in gevaar, hoewel we niet uit het oog moeten verliezen dat met de toenemende 'glasnost' ook het openlijke anti-semitisme in de Sovjet-Unie weer toeneemt. De Nederlandse regering zou haar besluit moeten herzien en een beslissing van de Israëlische regering eerbiedigen door de beloofde technische hulp te blijven verlenen. Wijzen op mensenrechten is uitstekend, maar dan wel graag in dé juiste richting. Joke Moëd-Reiss is redacteur van De Joodse Wachter, maandblad van de Nederlandse Zionistenbond --- Verkeerde kant Maar de stroom gaat de verkeerde kant op. Die stroom wenst men om te buigen. Dan kan hoofd worden geboden aan de demografische gevaren van een toenemende Arabische bevolking in Israël. Aan de dreiging ook van sterker wordende Arabische legers. Een begrijpelijk verlangen. Want hoe verbaal het geweld ook is dat uit Israël wordt gehoord, het land staat uiteindelijk met de rug tegen de zee. Vier miljoen Israëli's tegen honderd miljoen Arabieren. Israël heeft meer joden nodig. Daarom bepaalde de Israëlische regering op 29 juni 1988 dat de joden uit de Sovjet-Unie rechtstreeks naar Israël dienen te worden overgebracht. Wenen moet worden geschrapt als tussenstation voor de emigranten. In dat Wenen immers blykt meer dan negentig procent van de emigrerende joden het land van de onbegrensde mogelijkheden te verkiezen boven het beloofde land. --- Morele plichten Toch is het Israël dat deze joden de papieren verstrekt en de gelden voor hen beschikbaar stelt. De morele plicht jegens Israël hebben deze joden zeker. Morele plichten en de rechten van de mens zyn echter niet gelijk. Evenmin is een uitspraak van de regering in Jeruzalem bepalend voor het beleid van de regering in Den Haag of voor die in het Kremlin. Premier Ruud Lubbers en minister Hans van den Broek van buitenlandse zaken hebben zich bij hun bezoek aan Israël in Jeruzalem georiënteerd over het door Nederland in te nemen standpunt. Tenslotte behartigt Nederland de belangen van Israël in de Sovjet-Unie. Voor het verkrijgen van vrije emigratie van Russische joden is Nederland een geweldige pleitbezorger. Dat is het niet voor het beperken van het recht van het individu. Als er één land opkomt voor de vrijheid van het individu, dan is het wel Nederland. Dat is een niet hoog genoeg te waarderen houding. Het recht van het individu te gaan en te staan waar het wil, moet niet worden ingeperkt. Het is onjuist de naar religieuze of culturele ontplooiing hunkerende joden in de Sovjet-Unie in hun vrijheid een land van vestiging op te dringen. Onjuist - zelfs als zij de morele plicht hebben zich in Israël te vestigen. --- Op de vingers "Wij dwingen geen joden naar Israël te komen," tikte minister Sjimon Peres van buitenlandse zaken ons enige weken geleden op de vingers. "Wij vragen de Russische joden alleen een etmaal in Israël een kijkje te nemen. Als het hun niet bevalt, gaan ze weer weg." Zo is het natuurlijk niet. Minister Yaacov Tsur van immigratie hield premier Lubbers en minister Van den Broek voor, dat de uit de Sovjet-Unie komende joden geen vrije keus hebben gehad om een land van vestiging uit te kiezen. De media in de Sovjet-Unie schilderen Israël afschrikwekkend af. Het lijkt dan meer de taak van de Israëlische autoriteiten te pogen in Wenen dat verkeerde beeld om te buigen. Het streven blijft: 'Laat mijn volk gaan. Daarbij moet Israël, terwille van zichzelf, zelfs niet de schijn op zich laten de akkoorden van Helsinki een niet te accepteren uitleg te geven. Hoe begrijpelijk het ook is, dat men een grotere joodse bevolking wenst. M. Kopuit is hoofdredacteur van het Nieuw Israëlitisch Weekblad --- Maar Meneer Brieven kunnen worden ingekort. Plaatsing betekent niet dat de redactie instemt met de inhoud. --- Pitbull-terrier Op de foto bij het stukje van Theodor Holman over Dutch de pitbull-terrier (Het Parool van 18 oktober) stond geen pitbull, maar een bull-terrier. Aangezien ik de zorgvuldigheid in de berichtgeving van Het Parool altijd roem, stoort mij dit. Niemand is er bij gebaat wanneer allerlei andere hondenrassen in diskrediet worden gebracht ten gevolge van opgeklopte berichtgeving. Amsterdam A. KONING Dit is dan een pitbull-tenïer PAROOLFOTO WUBBO DE JONG --- Slachting Op mijn advies, wegens veelvuldig vandalisme alle kinderboerderijen in Amsterdam en omgeving op te heffen (Maar Meneer van 29 september), reageert mevrouw M. Spoelma-De Dood (Maar Meneer van 15 oktober). Kennelijk heeft mevrouw Spoelma weinig liefde voor het weerloze dier en beschouwt zij deze schepselen slechts als vermaak voor de jeugd. Permanente bewaking van kinderboerderijen door vrijwilligers is een utopie. Voor korte tijd zou dit een oplossing kunnen zijn, maar de praktijk leert dat men er al gauw de brui aan geeft, zodat onverlaten weer ongestoord hun gang kunnen gaan. Overigens, ook de jeugd zelfgaaf in kinderboerderijen dikwijls weinig zachtzinnig met de dieren om, en pesterijen zijn aan de orde van de dag. De mening van mevrouw Spoelma, dat opheffen van kinderboerderijen net zo krankzinnig is als een straatverbod voor vrouwen die wel eens verkracht zouden kunnen worden, is ronduit ridicuul en raakt kant nog wal. Amsterdam J. VAN DER BURG --- MENINGEN Wat mogen de Russische joden? Echt naar Israël reizen door JOKE MOËD-REISS Nderland torpedeert het voornemen van Is*al, de Russische joden die de Sovjet-Unie •ogen verlaten te dwingen daadwerkelijk ftfu* Israël te emigreren. Dit meldde Het Pa- rol gisteren op de voorpagina. Thans ziet Is- ral met lede ogen aan, hoe elke maand een paar duizend joden die met Israëlische papieren en op Israëlische kosten de Sovjet-Unie mogen verlaten, zich vanaf Wenen rechtstreeks naar de Verenigde Staten haasten. Hieronder twee reacties op deze ontwikkeling. Joke Moed van de Nederlandse Zionistenbond legt uit hoezeer Israël gelijk heeft en de Nederlandse regering dat moet eerbiedigen. M. Kopuit, hoofdredacteur van het Nieuw Israëlitisch Weekblad, tikt Israël op de vingers en meent dat Nederland een juist standpunt inneemt. ö< Nederlandse regering heeft J.loten dat zij niet zal meewerfe aan de zogenaamde Roe"vense optie. Hiermee torpe•tert de Nederlandse regering besluit van een democrati- Joe regering van een bevriend %d, waaraan ze beloofd heeft &&ere 'technische hulp' te verle}Vn. Je kan het haast binnenfydse inmenging noemen. 3eze zomer besloot de Israëli- Spe regering Russische joden een uitreisvisum voor Israël W. langer via Wenen naar de lenigde Staten te laten gaan, hen via Boekarest ook naar Israël koers blaten zetten. De aanleiding % dat sinds een aantal maan'ta ruim 95 procent van de jo% uit de Sovjet-Unie niet naar feftël, maar naar de Verenigde Stoten vertrekt. Het was een 'ïßeilijk en principieel besluit. Sinds de diplomatieke betrekjfi _en tussen de Sovjet-Unie en jsaël na de Zesdaagse Oorlog in '87 werden verbroken, behar% het Nederlands consulaat in Jfoskou de belangen van Israël, fridit opzicht is Israël dus volle•k afhankelijk van Nederland, «t nu toe heeft het Nederlandse in Moskou - dank zij **■ opeenvolgende Nederlandse ringen - een voortreffelijke, ■langrijke bemiddelende, maar *Q