Victoria regia Judithj Fluks vecht al jaren voor het groen in Amsterdam. Zij voerde actie voor het voortbestaan van de Hortus Botanicus. Ze verzorgde de Publiciteit rond de Victoria regia, toen deze bloem der bloemen voor het eerst sinds lange tijd weer in bloei kwam. Zij knokte voor het behoud van het kruidentuintje 'de Artsenijhof' m het Beatrixpark, toen wethouder Van der vlis er een toegangsweg naar de RAI overheen wilde leggen en ze zette zich in bij het torpederen van het plan om de 'vertramde' lijn 15 door de Apollolaan te laten rijden. Sinds tweeëneenhalf jaar is zij de door ieder gerespecteerde en geduchte voorzitster van de stichting 'Een mooie Apollolaan en Omgeving', kortweg MAO. Het is de zwaarste belangengroep die Amsterdam ooit gehad heeft, ofschoon de overige bestuursleden, onder wie de voormalige voorzitter van de VVV, Piet Kranenberg, de directeur van de SVB, mr Borgesius en de arts P. Strengers zich liever op de achtergrond houden. "De naam MAO was zelfs bijna aanleiding tot een bestuurscrisis," zegt Judithj. "Men vond het te provocerend voor deze buurt. Maar zelfs Kranenberg legde zich er uiteindelijk bij neer." Actievoeren gaat in dit deel van Amsterdam- Zuid anders dan in andere buurten. De buurtbijeenkomsten worden niet geconvoceerd in het buurthuis, maar in de vergaderzalen die het Apollo- of Hiltonhotel beschikbaar stellen. De bewoners behoeven voor hun drukwerk niet te stencilen in het vochtige souterrain van een vervallen pand, maar kunnen beschikken over fax- en kopieerapparaten in de kantoren met airconditioning van de nabijgelegen bedrijven. "ledereen heeft voor ons de deuren wijd opengezet. We mogen soms zelfs gebruik maken van de diensten van het directiesecretariaat van de SVB. Want of het nu om de Morganbank, het Apollohotel, Zwitserleven, het Hiltonhotel of Christie's gaat, iedereen is gebaat bij een mooie omgeving. Zelfs het casino: als het nieuwe pand aan het Kleine-Gartmanplantsoen is geopend, gaan ze het casino hier 'upgraden' - en je kunt, vinden ze, je bezoekers in avondkleding dan niet door een achterbuurt voeren." Zelf woont ze sinds zes jaar op de Mozartkade. "Ik ben een buitenkind. Ik had me voorgenomen om nooit in een stad te gaan wonen. Ik heb weliswaar een jaar in New Vork gezeten, maar dat vond ik een vermoeiende ervaring. Alleen vanwege ons werk zijn we in Amsterdam gaan wonen. In de tijd dat ik me druk maakte voor de Hortus, kreeg ik thuis nogal eens te horen dat ik daar veel te veel van m'n vrije tijd in stopte. Toen bekend werd dat bus 15 vertramd' zou worden en over de Apollolaan zou gaan rijden, vroegen m'n huisgenoten of ik daar niet beter wat tegen zou kunnen doen." "Eerst sprak het me niet zo aan. Pas toen ik vanuit het raam van m'n werkkamer naar de twee prachtige iepen op de laan keek, besefte ik dat die bij de aanleg van tramrails zouden verdwijnen. Met een -aantal bezorgde bewoners hebben we toen dat affiche laten maken. 'We laten de Apollolaan niet in elkaar trammen. Het was een vrij agressieve poster, maar echt, alle bewoners hebben het ding voor hun raam gehangen." "Een enige tijd, maar een vermoeiende tijd," herinnert ze zich. "Eerst wist ik niet wie er achter al die voordeuren woonden. Het was hier zo anoniem. Nu kennen we elkaar en ik heb er dierbare vriendschappen aan overgehouden." --- Boomdeskundigen Toen het gevecht tegen de tram gewonnen was, hoorde ze dat er plannen waren voor een nieuwe bestrating en riolering. De nieuwe riolering zou dwars door het plantsoen worden geleid. "Ik dacht: daar gaan m'n bomen weer, want in die middenberm liggen de wortels van de oudste bomen. Ik heb de Bomenstichting van Natuur en Milieu gebeld en boomexperts ingeschakeld. Volgens hun schatting zouden de bomen hier zestig tot zeventig jaar oud zijn. Zij hadden de Apollolaan zelfs op hun monumentenlijst staan. Andere boomdeskundigen beweerden dat de twéé iepen bij de Verzekeringsbank en die bij de doorsteek naar de Mozartkade tenminste honderdtwintig jaar oud waren. We zijn toen naar Openbare Werken gestapt." Het lukte, de riolering krijgt vertakkingen en wordt nu om de meest waardevolle bomen heen geleid. In oktober 1988 zorgde de actiegroep MAO er voor dat er paaltjes werden geplaatst om de parkeeroverlast van het casino en de Beethovenstraat tegen te gaan. Het werden kostbare paaltjes, van tropisch hardhout. "Er werd steeds meer geparkeerd op de stoepen van de middenberm. Daarmee wordt de grond aangedrukt en kunnen de wortels niet meer ademen. Bovendien werden de bomen aangereden, waardoor de bast voortdurend opengereten werd. Eindeloos heb ik bij Openbare Werken en bij de wethouder om die paaltjes lopen zeuren. Ook al waren er toen al plannen om de Apollolaan te herprofileren." Hardhout is inmiddels in Amsterdam uit den boze. Bomen, zelfs die op de Apollolaan, mogen niet ten koste van hun soortgenoten in de tropische regenwouden worden beschermd. Een paaltje van kunststof komt er voor in de plaats. Een nouveauté. De wethouder heeft het de stichting MAO persoonlijk laten zien. "Het was poepbruin, vierkant en scherp aan de hoeken. Eigenlijk niet mooi en onvriendelijk. Maar een ander model in een rustiger kleur zou te duur worden, zei de wethouder." Judithj belde de fabrikant, werd met een aantal medestanders voor een excursie uitgenodigd en kreeg te horen dat er zonder al te veel kosten een nieuwe mal kon worden gemaakt voor een rond paaltje. Bovendien kon het ook zonder veel problemen in antracietkleur worden geleverd. "En zo worden ze dus nu." De strijd tegen wat Fluks' de 'verricheling, verpaling en verroeding' van de stad noemt, is daarmee nog niet beslecht. "De gemeente wil hogere paaltjes op de straathoeken. Wij willen eenheid in materiaal, vorm en hoogte. Ten Have laat die beslissing nu maar over aan de toekomstige deelraad Zuid." Nog net op tijd wist zij ander onheil te bezweren dat over de Apollolaan dreigde te komen. Toen ze ontdekte dat er zon veertig gaten waren gegraven op de Apollo- en Minervalaan en vernam dat die bedoeld waren voor de plaatsing van reclameborden, belde zij Publex en regelde een afspraak met de Franse directeur. Vergezeld van de gemeentelijke coördinator stadsmeubilair, Rob van Maarschalkerwaart, reden zij in de stromende regen door de laan: wilde mevrouw Fluks maar zo vriendelijk zijn om aan te geven, waar de borden zouden storen. "Dat vonden we natuurlijk van alle plekken. Na afloop van het ritje moest ik met de coördinator stadsmeubilair uitstappen. De directeur vroeg tijd voor beraad. Een kwartier later mochten we weer instappen om aan te wijzen waar dan wél reclameborden zouden kunnen worden geplaatst." Het werden er uiteindelijk vier. Mr M. Bruna, directeur externe betrekkingen van Publex, bevestigt het verhaal. "We hebben niet alleen goede betrekkingen met de gemeente, maar ook met de stichting MAO. We hebben inderdaad gehoor gegeven aan hun wens om de Apollolaan intact te laten." En zo verdwenen, dankzij Judithj, ook de glas- en papierbakken uit de groene middenberm. Het gaat haar overigens niet alleen om de Apollolaan, zegt ze. "De laan is maar een onderdeel van het uitbreidingsplan-Zuid van Berlage. Tijdens mijn studie kunstgeschiedenis en architectuur op een van de Ivy-League Universities in de VS werd dat plan beschreven als het toonbeeld van een uitzonderlijke stedebouwkundige inrichting. Van de Berlagebrug tot het Stadion heeft het een ruimte en een opzet, die later nooit meer zijn geëvenaard. Er is niet alleen plaats voor villa's en herenhuizen, maar ook voor bedrijven, openbare gebouwen en voor de prachtige arbeiderswijken, zoals die rondom de Josef Israelskade gebouwd werden." "De architectonische verhoudingen en de maatvoering van de straten, de vorm van de pleinen, plantsoenen en parkjes, de kromming van de kanalen en singels. Het is allemaal even mooi. Zuid heeft een fraaie architectuur met prachtige ornamenten. Kijk naar de schoorstenen, de erkers en koepeltjes. Kijk naar de bruggen en brughoofden. Hildo Krop heeft door Zuid gewandeld en dat is te zien. Tot uit het buitenland komen ze kijken. Ik vraag me wel eens af waarom je Plan-Zuid niet in zijn geheel als monument zou behandelen, zoals dat ook met Betondorp is gebeurd." Om Plan-Zuid te beschermen, richtte Judithj de 'Commissie Berlage' op. Onder anderen de hoogleraar sociale geografie en lid van de Amsterdamse Raad voor de Stadsontwikkeling, Heinemeijer, de architect Joop van Stigt en de kunsthistoricus Vincent Van Rossum zijn er lid van. Allemaal bevlogen van het Plan-Zuid. "We willen een commissie die alleen dit deel van de stad onder haar hoede neemt. De gemeente heeft wel een coördinator voor de ring 1920-1940, maar die man komt nu al tijd te kort. De Amsterdamse Raad voor de Stedebouw heeft ons deze week beloofd mee tezullen denken." Judithj Fluks In de vergaderzaal van de SVB foto petterik wiggers --- AMSTERDAM CENTRAAL Judithj, het actiewezen in de Apollobuurt door FRANS BOSMAN De actiegroep (maar de betrokkenen spreken bij voorkeur over 'het comité van verontruste burgers' of 'belangengroep') vergadert doorgaans in het Apollohotel of het Hilton. Faxapparaten en kopieermachines van verzekeringsmaatschappij, bank en veilinghuis in de buurt staan geheel tot haar beschikking en het directiesecretariaat van de Sociale Verzekerings Bank wil in tijden van nood ook wel eens de helpende hand bieden. Actievoeren gaat anders in sommige delen van Amsterdam-Zuid. Een portret van Judithj Fluks, voorzitster van de stichting 'Een mooie Apollolaan en Omgeving', afgekort tot het licht provocerende MAO. "Die naam was bijna aanleiding tot een bestuurscrisis." ZULLEN WE afspreken? In %M / het Hil);on? Misschien is het leuker als we in de vergaderzaal van TT de Sociale Verzekerings Bank gaan zitten." Ze staat op de afgesproken tijd opgewekt koutend met de directeur van de SVB, mr Borgesius, in de deuropening van de monumentale zaal. Borgesius verontschuldigt zich en vertrekt. Judithj Fluks trekt de deuren dicht en spreekt er haar teleurstelling over uit dat het karakteristieke kantoorpand niet op tijd op de monumentenlijst is geplaatst, terwijl de sporthal aan de overkant wel op die lijst staat. "Het is schandalig, men wil kostbare kantoorruimte opofferen om er parkeerplaatsen te scheppen. Zelfs boven op het dak." Ze loopt over het dikke tapijt naar een van de metershoge gebrandschilderde ramen. "Ik zie dat ze nu ook een bekisting om die stam hebben geplaatst," zegt ze en ze wijst naar een oude boom buiten in het plantsoen, dat de rijbanen in de Apollolaan scheidt. "Ook daar hebben wij voor geknokt." Er volgt gemopper op de aannemers, die sinds het begin van de maand aan de nieuwe riolering van de laan werken, de eerste fase van de herprofilering van een van de mooiste lanen van de stad. "Plannenmakers en bouwers zien bomen alleen maar als een sta-in-de-weg. De aannemer weet dat hij zijn Mercedes niet op de voet van zon boom moet parkeren en dat je geen bouwkeet op die wortels moet zetten. Dat staat beschreven in het bestek." De bouwketen die veertien dagen geleden midden tussen de oudste bomen in het plantsoen waren gedumpt, werden al twee dagen later, na klachten van MAO, verplaatst naar een minder tere plek. "Het is bedroevend, de nonchalance waarmee met de natuur wordt omgesprongen. Dat doet me pijn. Op ons verzoek heeft het bureau Raadgeving en Onderzoek van de gemeentelijke afdeling Groenvoorzieningen een soort reglement opgesteld waaraan aannemers zich dienen te houden bij hun werk. Het lijkt alsof ze het zelfs niet gelezen hebben. Ze moeten de trottoirtegels die op de boomwortels liggen, met de hand verwijderen, maar ze hebben het met zon grijper gedaan. Dat is goedkoper. Om de hoek stond een hijskraan tegen de oudste kastanje uit de buurt. Wanneer die maar even de verkeerde kant was uitgezwaaid, zou de kruin verwoest zijn. Toen we dat meldden, bleken zij ook nog de verkeerde bouwtekening voor zich te hebben - ze moesten met die kraan zon twintig meter verderop zijn." De herprofilering kost ruim zestien miljoen gulden. Dat staat vast, maar tot Fluks' verdriet is nog altijd onzeker wat er met de groene middenbermen gaat gebeuren. "Er komt duidelijk geen mooie passende beplanting. Ze kijken alleen maar of het gemakkelijk te onderhouden Js. Sober en doelmatig, dat is de kreet van het gemeentebestuur." De Apollolaan, januari 1990 foto peter elenbaas --- Stoepranden Terug naar het detail, want de details vormen volgens Judithj het wezen van Amsterdam-Zuid en van de Apollolaan. "We vechten nu voor het behoud van de natuurstenen stoepranden. Vroeger werden ze in speciale werkplaatsen met de hand gemaakt. Ze zijn veel fraaier dan de betonnen stoepranden. Ik werd er opmerkzaam op gemaakt door een bewoner, een stoeprandengek. Die heeft me een rondleiding gegeven langs allerlei stoepranden. Het is een boosaardige gedachte, maar we hebben gehoord dat de gemeente ze verkoopt. In het buitenland vechten ze er om. In Parijs en Milaan gebruiken ze onze stoepranden en klinkers bij de aanleg van pleinen en straten." "Waarom ze worden vervangen door beton? We hebben het er bij Openbare Werken uit moeten trekken! Daar zeiden ze dat het onhandelbare dingen zijn. Machinaal niet verwerkbaar en dus zouden de stratenmakers gaan staken als de natuurstenen stoepranden zouden blijven. Bovendien zou er nog maar veertienhonderd meter intact zijn, terwijl er bijna vier kilometer nodig is voor de vier stoepranden in de laan." "We hebben de Ondernemersbond Bestratingsbedrij ven Nederland aangeschreven om de zaak te onderzoeken. Die deskundigen noemden het van de gekke dat onze hardstenen stoepranden naar het buitenland gaan. Het plaatsen kan wél machinaal gebeuren en van de stoepranden in de Apollolaan was nog zeker driekwart te gebruiken. Wij hebben er bij de wethouder op aangedrongen dat hij de oude stoepranden in de stad verzamelt. Hij heeft dat toegezegd, maar het gebeurt nog maar mondjesmaat..." ---