VERAL
is deze maand een door de flat (met ïjtt op de ijsbaan) gegaan, dat de Nieuw Aml£tti van de Holland Arae!y lJn dan tenslotte definisl einde tegemoet vaart sloper op Formosa: De Amsterdam, toen twee jj,pUci vlaggeschip van de l.' door Barendse met PSe hand door de drie JVfte oorlogsjaren heen- Wst. P.ik eraf ging," zegt hij, k!* een prop in de keel. fy, '.* ging het huis verlaten, (w * al die tijd in had ge.£• Het schip, waar ik oon wandelen zoals een L toet zn zoon wandelt. 5, £ met 'r lezen en schrijve zijn overal geweest: _g,*°rk, Halifax, Boston,- C&ore, Suez, Massawa, Colombo, Freemantle, tos Urne, Hobart, Sidney, Wellington, Dur- Kaapstad, 'il Gourock, Liver- V-en San Francisco. <t lange reizen !.'°taal 240.000 manschap'i*s * heb 'r behouden te- C?racht irt New Vork. En' «t sj°est ik eraf. Ja, het kon natuurlijk, ik was H ** zes jaar thuisgeweest. lag met hongeroe's_ 111 het ziekenhuis, ik had *'Woon'ik moest de fami- n Saan herstellen en . eb ik toen gedaan."
---

ROEPEN
''dit • *.h6lIï Barendse voerde yember 1942 tot 1945 na Weging van de oorlog het over de Nieuw \ **dam. Tevoren had hij Ka u r in New Vork door" i«t^clat, omdat hij zich op Jfy °fttent dat de oorlog uit•s deelnemer aan een ta Rotary-reis IS bevond. Hij herinnert H_' "J*et was in de herfst van üe heer Pieter van Toeen der directeuren, fl £,'.aar mij toe en vroeg \, Vk de Nieuw Amster)HeWüde doen- ïk had drie ft]?, bedenktijd. Maar ik \J?a direct. Daarna aande ik per vliegtuig, via Züid-Amerika, de reis naar Durban, waar het schip toen lag."
De Tweede Wereldoorlog betekende voor het veelgeroemde zeekasteel van de Holland Amerika Lijn een drastische degradatie tot troepenschip. De met zorg, smaak en veel geld verkregen interieurconceptie (waaraan o. a. zeven architecten hun medewerking gaven) werd ruw ondergeschikt gemaakt aan het doel: per keer 6.000 militairen te vervoeren in plaats van een duizendtal meer of minder in de watten te leggen passagiers. Kapitein Barendse: „Dat ging me toen niet aan het hart. Het was voor een goed doel."
Barendse zelf was al vanaf 1902 bij de Holland Amerika Lijn in dienst als stuurmansleerling. Hij doorliep de (toen nog) Kweekschool voor de Zeevaart in Amsterdam (lijflied: „Dan gaan we als vroolijke knapen naar zee, En nemen de kweekschool-herinnering mee, En voeren we eenmaal de scheepsheerschappij,. Dan maakt ze ons jeugdig en blij"), maar aarzelde voor hij een definitieve keus deed tussen het bestaan als toneelspeler en de zee.
Zijn uitleg: „Mijn vader, Barend Barendse, had een toneelgroep, waarmee hij veel in het Paleis voor Volksvlijt in Amsterdam speelde. Ik heb daar ook wel eens kleine rolletjes gedaan als ze me nodig hadden. Hier, kijk maar... (waaruit blijkt dat hij inderdaad als „page" en „Tonio" in De Gebochelde is opgeweest terwijl zijn vader de hoofdrol vertolkte):. Waarom ik toch de zee koos. Nou, mijn vader had nog twee broers, die voeren. Dat was het, maar op het nippertje. Ik kon toen: Entre ces deux, mon coeurbalance."
---

ZIG-ZAG
Het is een keuze geweest, die hem nooit heeft gespeten. En dat niet het minst door de drie jaar, waarmee hij op de Nieuw Amsterdam zijn carrière zo goed als afsloot („Ik heb nog wel een reis op de Rotterdam gemaakt, maar dat gaf me een gevoel als van een nieuw kostuum, dat net niet paste)."
Het feit, dat de Nieuw Amsterdam ongeschonden de oorlogsjaren doorkwam, wil uiteraard niet zeggen, dat het gevaar niet dikwijls nabij is geweest. Maar kapitein Barendse schuift de verdienste daarvan voor een belangrijk deel op de immer betrouwbare inlichtingen, die tijdens reizen in code aan het schip werden geseind. Voor de decodering was een speciale staf (27 man naast de 71 kanonniers) aan boord.
Hij vertelt: „We voeren de meeste reizen niet in konvooi. En we zijn dikwijls gejaagd door Duitse onderzeeërs. Dan gingen we een zigzagkoers varen, maar meestal kwam het 'erop neer dat we een ontmoeting vermeden door de inlichtingen die we kregen. Zo heb ik een keer 1200 mijl omgevaren op weg van Freetown naar Gourock in Schotland. Bij Halifax was een onderzeeboot een keer zo dichtbij, dat we de wrakstukken ervan •konden zien nadat-ie was gebombardeerd door vliegtuigen en schepen."
Hij legde met de Nieuw Amsterdam op die manier een kwart miljoen zeemijl af. Tot op een dag (in de Rode Zee) in plaats van het gebruikelijk koerstelegram van de „Admirality" (de Nieuw Amsterdam was ingedeeld onder supervisie van het Britse Ministerie voor Scheepvaart) het bericht „Splice the mam brace" werd ontvangen. Met als toevoeging: „Immediate" en geadresseerd aan: „all concerned, home and abroad." Een kopie is in een plakboek van Barendse terecht gekomen. Het herlezend: „Ja, de „mam brace," dat is... op zn Hollands zeg je; bezaanschoot aan! Het betekent: even tijd om te rusten. Maar toen werd bedoeld: de oorlog is afgelopen."
Intussen is een bórreltje op tafel gekomen. Jenever met een elixer, dat het geheel de kleur van superbenzine geeft. De kapitein nipt voorzichtig. „Een bórreltje drinken," zegt hij, „dat heb ik altijd gedaan. Ze zeiden van me: this captain drinks his gins and bitters, but he always sails on tune. Ja, andere kapiteins lieten zich wel water met elixer voorzetten als ze wat dronken met de passagiers, alleen om voor het gevoel mee te doen, maar dat heb ik nooit nodig gevonden, hoor."
,fe"C hotel tof varende kazerne met 6000 militairen
---

EEN ZIEL
We komen nog eens terug op de hoedanigheden van de Nieuw Amsterdam! De kapiteins ogen glanzen vochtig. „Omdat ik andere plichten had, heb ik Adieu gezegd tegen de Nieuw Amsterdam. Toen besefte ik volkomen, dat de Nieuw Amsterdam ook een ziel had. De Engelse dichter Kipling heeft gezegd: a ship is a lady, en dat is in een paar woorden precies wat ik wil zeggen." '
En omdat ik niks zeg, gaat hij plechtig verder: „De Nieuw Amsterdam zal altijd in de Nederlandse scheepvaart in herinnering blijven als ' een steeds levend voorbeeld voor iedereen, die met de scheepvaart te maken heeft. Dat spreekt tot de gevoelens van iedereen, die ermee in aanraking komt. Zeg ik het zo goed?"
Er valt niet anders dan be-
scheiden „ja" te knikken en te vragen — laatste vraag — of een zeemansgraf voor een dergelijk schip niet beter ware geweest dan de snijbrander. Kapitein Barendse: „Dat kan ik niet zeggen natuurlijk. Maar laat ik het zo formuleren: wanneer het schip door een ongeval op zee was gezonken, had wat mijn gevoelens betreft dit schip een werkelijk zeemansgraf gekregen. Het schip,moet nu naar de sloper. Ik begrijp uit zakelijk oogpunt, dat dit niet anders kan. Maar nu het onderweg is naar Taiwan komt ook de gedachte bij mij op, dat dit een land was, dat met ons in de oorlog samen streed. Ofschoon daardoor niet direct mijn gevoelens veranderen, is het toch prettig te weten, dat het schip aan een van onze oorlogspartners is verkocht. Wat denkt u daarvan?"
in oorlogstenue
---

OPEN GAAT NEGENTIGJARIGE OORLOGSKAPITEIN AAN HET HART De Nieuw Amsterdam had een ziel door BERT BAKKER
V kwamen we i^en aan in Halifax, op j? kerstdag 1944. Vanzelfe&d werd aan boord het gevierd. Het aardi.*• dat... eh, mag ik het | Van die zin nog '••••Ja, ja. Het aardige ."at de Goaese beman- J 1 een van de dekken de 3V- Betlehem- had ge- L JP'tein staakt voor een ,JJt zijn monoloog tegen drijvende hand en zegt „Dat is toch leuk, de mensen dat eens ,j!e J. Barendse bereikt de leeftijd van ne-3 Jaar. Samen met zijn !, .bewoont hij een servij 1!! Voorhout. Een ruim- Ij6 voor een belangrijk 'r Versierd met de heringkn van weleer: foto's, vs, vaantjes, tegels, bor-
GEORGE J. BARENDSE .. . verdrietig afscheid van Nieuw Amsterdam foto FRANS NIEUWENBURG
---

DEMONSTRATIE
Het is zeven uur in de avond en het regent. Van de Ster naar huis lopend, zie ik dat er vijf grote blauwe bussen vol politieagenten langs de stoeprand staan. Er schijnt op een knokpartij gerekend te worden. Ook merk ik op dat de andere auto's maar met grote moeite verder kunnen rijden. Bij het Ternesplein gekomen, begrijp ik wat hiervan de oorzaak is. Een kolossale menigte is samengeschoold onder spandoeken, waarop geschreven staat dat de dictatuur van Franco verdwijnen moet en dat Pompidou de medeplichtige is van de Spaanse dictator. Er wordt gezwaaid met rode vlaggen, met zwarte vlaggen. Als de stokken waaraan de vlaggen hangen niet in beweging gehouden werden, zouden de vlaggen niet' wapperen, want er is geen wind.
Vreemd toch dat de ideologieën die het heil aan de hele mensheid willen brengen, juist de meest onheilspellende kleuren voor hunvlaggen hebben gekozen: het rood van bloed, het zwart van de dood. Een enkele stem zingt zonder begeleiding de Internationale door een luidspreker. Ik heb niet de minste behoefte te blijven staan kijken. Verderlopend over de Wagramlaan, zie ik daar opnieuw een rij politieautobussen met ijzergaas voor hun ramen.
Sommige ordebewaarders zijn al' uitgestapt, karabijn over de schouder, helmen op. De vizieren van pantserglas, opgeslagen tot in hun nekken, doen denken aan de wasbekkens die kappers onder de achterhoofden van hun klanten plaatsen om ze een shampoo toe te dienen. In de bussen branden zeer zwakke lampjes, waar- , bij de agenten zich alleen maar kunnen zitten dood te vervelen. De volgende dag in de krant gelezen dat de demonstratie om acht uur geëindigd is zonder bloedvergieten.
---

GELIJKHEID
Vraag me de laatste dagen steeds vaker af, hoe het nu moet met de gelijkheid in Nederland. Als de benzineprijs omhooggaat, gaat de prijs van de spliterwten ook omhoog. Hoewel spliterwten niet uit Arabië worden geïmporteerd, zou het discriminatie betekenen als ze niet duurder werden. „Lic-, ver allemaal heel erg arm!" heeft Harry Mulisch uitgeroepen, toen iedereen nog beweerde dat bijna iedereen heel erg rijk was. De Nobelprijswinnaar en hoogleraar ih de economie Jan Tinbergen maakte bekend dat hij bezig was wiskundige formules uit te werken, waarmee een rechtvaardiger verdeling van inkomsten zou kunnen worden bewerkstelligd.
Als economen of sociaal geografen met wiskundige formules gaan dreigen, word ik zeer wantrouwig. Wie zal beoordelen wat de formules voorstellen? Immers, mensen die werkelijk verstand hebben van wiskunde, interesseren zich voor wiskunde en niet voor andermans inkomen, of voor de vestigingsplaatsfactoren van de kaasindustrie in de 15e eeuw.
Ik weet niet wat de Nobelprijswinnaar bezielt. Nobelprijs en dan nog niet tevreden? Ik voor mij ben nog nooit jaloers geweest, omdat Caransa in een Bentley reed. Zelf ga ik te voet of met de metro. Maar professor Tinbergen moet er wel anders over denken. Klaarblijkelijk zijn gelijkheid, rechtvaardigheid en geluk voor hem zaken die vooral met geld te maken hebben. Als wiskundig vastgesteld is wat iedereen verdienen mag, is iedereen gelukkig. Merkwaardig toch hoe 'n geringe dunk zulke denkers die zich voor mensenminnaars uitgeven, van de mens hebben. Geen ogenblik betwijfelen ze dat we schriele, naijverige wezens zijn, hoofdzakelijk ongelukkig door wrok omdat we minder dan een ander krijgen. Maar als dat zo is, hoe zouden zijn wiskundige formules ons dan kunnen troosten, als ze ons verhinderen ons best te doen meer te krijgen dan ze voorschrijven?
Aan het vriendelijke en slapgcwangde facie van de hooggeleerde dat wel bijna elke week in een of ander drukwerk aangetroffen wordt, zou je het niet zeggen, maar hij moet een cynicus zijn. Even cynisch als de uitdragers van diverse andere rechtvaardigheidssystemen, die de wereld: geen geluk hebben gebracht. Bijvoorbeeld de heilsleer die de Paus tot de grootste bankier ter wereld heeft gemaakt en dat an* dere geloof, waardoor Breznjew niet I, maar wel 20 Bentleys heeft, Solzjenitsyn niet wat anders mag publiceren dan andere Russische schrijvers en in Chili ook niet iedereen elke dag champagne dronk, toen de goeddoorvoede Allende nog leefde, die dat wel deed.
Hoe is het mogelijk dat iemand die zo blind is, de Nobelprijs krijgt? Dat kan natuurlijk alleen als iemand de Nobelprijs gekregen heeft voor economie, een bezigheid waarvoor de stichter van de Nobelprijzen en uitvinder van het dynamiet nooit van plan geweest is een prijs uit te loven. Pas lang na zijn dood hebben de economen het voor elkaar gekregen dat ook zij van tijd tot tijd hun snoepje uit de dynamietpot kon» den krijgen.
---

GELUK Age Bijkaart
Als alle mensen hetzelfde waren (wat de voorvechters van de gelijkheid beweren) zouden ze dan niet al lang allemaal hetzelfde hebben gekregen? Hoe dit ook moge wezen, dat dubbeltjes allemaal gelijk zijn en allemaal even veel waard, staat vast. En toch prijkt het ene dubbeltje op een fluwelen kussentje in de verzameling van een muntenverzamelaar en het andere leidt een treurig, voortdurend door verhuizing bedreigd bestaan in de onsmakelijke broekzak van een landloper.
Wanneer je zorgt dat alle mensen evenveel dubbeltjes krijgen, zal dat nog weinig veranderen aan zulke feiten als dat de een op een bovenhuis in Amsterdam woont en hoogstens 's zomers voor veel geld een paar weken op de Veluwe kan gaan zitten, terwijl de ander hethelejaaropde Veluwe woont, zo maar, vanzelf. Boebie Brugsma, hoofdredacteur van de Haagse Post en aanhanger van de nobele Tinbergen, kan nu wel het goede voorbeeld gegeven hebben door zijn kostbaar grachtenhuis te verlaten en te Broek in Waterland een gat in de wei te graven, waarin hij, onder een paraplu met vrouw en kind bivakkeert, daarmee zijn we er nog helemaal niet. Hier in Parijs (om eens een voorbeeld te noemen) staan wel minstens drieduizend hotels gereed om iemand die eens wat anders wil dan te Broek in Waterland onder een paraplu zitten, van dubbeltjes te ontdoen. Ja, ik meen werkelijk wat ik zeg: VAN DUBBELTJES TE ONTDOEN. Want dat is ook weer zon punt: gesteld al dat het met behulp van veel wiskunde (een betrekkelijk nieuw werktuig) of met behulp van veel geheime politie (oud en beproefd) zou lukken een toestand te scheppen waarin niemand te veel dubbeltjes krijgt, hoe er dan voor te zorgen dat iedereen evenveel waar krijgt voor zijn dubbeltjes, als de prijzen van de spliterwten en de benzine gelijke tred houden en toch de een meer behoefte heeft aan spliterweten dan aan benzine, of omgekeerd?
Dat zon toeristenfuik als Parijs met de grond gelijkgemaakt zal moeten worden, begrijpt een kind. Ook de Veluwe zal eraan moeten geloven. Zou de een soms, als Harry Mulisch, moeten zitten kniezen op de Leidsekade, terwijl anderen vrolijk rondhuppelen over de Veluwe? Asfalt over dat natuurgebied! In het voorbijgaan moet hier een ernstig woord tegen de beschermers van het milieu worden gesproken.
't Zijn fascisten die pal staan voor de gelijkheid op de wereld. Moet de Eskimo zitten bibberen in het noorden van Canada, terwijl de aanhangers van Fidel Castro met alleen een hemd je aan in de zon lopen? 't Zou te wensen wezen dat de milieubeschermers, meestal wetenschappelijk onderlegd, nu eindelijk hier hun gedachten eens over lieten gaan. Nee, niet zeuren: een werkgroep vormen, een besluitvormingsconferentie beleggen en aangeven wat het beste zou zijn: de poolstreken verhitten tot tropische temparatuur of Cuba bedekken onder ijs.
Als ze werkelijk wetenschappelijk te werk gaan, komen ze tot de conclusie dat het allebei even noodlottig zou wezen en niet alleen voor Cuba en de poolstreken, maar voor de hele planeet. En dat brengt onze gedachten dan op een dichter, Heine, die ook veel over de ongelijkheid van de mensen heeft getobd en zich toch niet schaamde te verzuchten: Het zou het beste zijn geweest als onze moeder ons nooit ter wereld had gebracht. Dat is misschien wel zo. 't Is vast en zeker een oplossing die wat het punt van de gelijkheid betreft, geheel onberispelijk kan worden genoemd.
---